နန္းရင္းဝန္ေဟာင္း ဆာေပၞထၾန္း

ဆာေပၞထၾန္းသည္ ထင္ရႀားခဲ့ေသာ ႎုိင္ငံေရး ေခၝင္းေဆာင္း႒ကီး တဦး ဴဖစ္သည္။ စစ္ေတၾ႓မိႂႚ ဦးရဲေဖာ္၏ သားအငယ္ ဴဖစ္သည္။ စစ္ေတၾ႓မိႂႚ၊ ရန္ကုန္႓မိႂႚ ကာလကတၨား႓မိႂႚ တုိႛတၾင္ ပညာ သင္ဳကားခဲ့သည္။ ဝိဇၦာတန္းထိ ပညာ ဆည္းပူးခဲ့သည္။

၁၉၀၄ ခုႎႀစ္၊ ၁၉၀၅ ခုႎႀစ္တၾင္ ရန္ကုန္႓မိႂႚ မက္သဒစ္ ေယာကဵ္ားကေလး ေကဵာင္းတၾင္ ေကဵာင္းဆရာ႒ကီး အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ၁၉၀၅ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၀၈ ခုႎႀစ္ အထိ ရန္ကုန္႓မိႂႚ အစုိးရ ဟုိက္စကူးေကဵာင္း၌ အလယ္တန္းႎႀင့္ အထက္တန္း ဆရာအဴဖစ္ လည္းေကာင္း လုပ္ကုိင္ခဲ့သည္။

ဆာေပၞထၾန္းသည္ ပညာေရး ေလာက၌ ေဆာင္႟ၾက္႓ပီးေနာက္ ၁၉၀၈ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၁၂ ခုႎႀစ္ထိ ခဵိ(ပ္)ကုတ္ ႟ုံးေတာ္႒ကီးတၾင္ စကားဴပန္ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ ၁၉၁၂ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၂၁ ခုႎႀစ္အထိ ႎႀစ္မဵားတၾင္ ႓မိႂႚပုိင္၊ အခၾန္ဝန္၊ နယ္ပုိင္ စေသာ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရ၏ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ရာထူးမဵားတၾင္ ဝင္ေရာက္ အမႁထမ္းခဲ့သည္။ ယင္းသုိႛ အုပ္ခဵႂပ္ေရးပုိင္းတၾင္ ထမ္း႟ၾက္စဥ္ ပထမ ကမာႝစစ္႒ကီး အတၾင္း ႓ဗိတိသ႖တိုႛ စစ္ေအာင္ဴမင္ေရး အတၾက္ အထူး အကူအညီ ေပးခဲ့၍ ဆုတံဆိပ္မဵား ခဵီးဴမႀင့္ဴခင္း ခံရသည္။ ၁၉၁၉ ခုႎႀစ္တၾင္ အမႁထမ္းေကာင္း တံဆိပ္ရ မင္းဘၾဲႚကုိလည္း ရရႀိခဲ့သည္။

ထုိႛေနာက္ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရ အမႁထမ္း အဴဖစ္မႀ ႎုတ္ထၾက္လုိက္႓ပီး ၁၉၂၃ ခုႎႀစ္တၾင္ အဂႆလန္ဴပည္သုိႛ သၾား၍ ဝတ္လုံပညာ သင္ဳကား တတ္ေဴမာက္ခဲ့သည္။ ဴမန္မာႎုိင္ငံသုိႛ ဴပန္လာကာ ဝတ္လုံ လုိက္ရင္း ႎုိင္ငံေရး နယ္ပယ္ထဲသုိႛ ဝင္ေရာက္ခဲ့သည္။ ၁၉၂၅ ခုႎႀစ္တၾင္ ရမည္းသင္း ေဴမာက္ပုိင္း မဲဆႎၬနယ္မႀ ဥပေဒဴပႂ ေကာင္စီ အမတ္ အဴဖစ္ အေ႟ၾးခံရသည္။

၁၉၂၅ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၂၈ ခုႎႀစ္ အထိ ဥပေဒဴပႂ ေကာင္စီ ဒုဥကၠႉ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ ရန္ကုန္႓မိႂႚ ဴမႃနီစီပယ္ ေကာ္ပုိေရးရႀင္း၏ အဖၾဲႚဝင္ လူ႒ကီး တဦး အဴဖစ္ဴဖင့္ ၁၉၂၇ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၃၂ ခုႎႀစ္ အထိ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ ၁၉၃၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ရန္ကုန္ ႓မိႂႚေတာ္ဝန္ ဴဖစ္လာသည္။

ဤသုိႛလ႖င္ ဆာေပၞထၾန္းသည္ ဴမန္မာႎုိင္ငံေရး ေလာကတၾင္ တဴဖည္းဴဖည္း ထင္ရႀားလာသည့္ အေလဵာက္ ၁၉၂၅ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၂၇ ခုႎႀစ္ အထိ 'သရာဇပၝတီ' ၏ ဒုတိယေခၝင္းေဆာင္ ဴဖစ္လာသည္။ ထုိႛဴပင္ ဴပည္သူပၝတီ၊ ႎႀစ္ဆယ့္ခုႎႀစ္ဦး အဖၾဲႚ စသည့္ ပၝတီမဵား၌လည္း အေရးပၝေသာ အမႁေဆာင္ တဦး ဴဖစ္လာသည္။ ၁၉၃၂ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၃၅ ခုႎႀစ္ အထိ ထိပ္တန္း ဴမန္မာ ႎိုင္ငံေရး ေခၝင္းေဆာင္မဵား ဴဖစ္ဳကေသာ သမၳတ ဦးခဵစ္လႁိင္၊ ဦးဴမတ္သာထၾန္းတုိႛႎႀင့္ အတူ 'လႁိင္၊ ဴမတ္၊ ေပၞ' ပၝတီကုိ ဖၾဲႚစည္း တည္ေထာင္ခဲ့သည္။ အိႎိၬယဴပည္ႎႀင့္ ဴမန္မာဴပည္ တၾဲေရး ခၾဲေရး ဴပႍနာ ေပၞေပၝက္လာေသာ အခၝ တၾဲေရးဘက္မႀ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။

၁၉၃၇ ခုႎႀစ္တၾင္ ႓ဗိတိသ႖ ပၝလီမန္က ဴမန္မာဴပည္ ဥပေဒဳကမ္းကုိ စိစစ္ ေရးဆၾဲရန္ တၾဲဖက္ ေကာ္မတီ တခု ဖၾဲႚစည္းသည္။ ထုိတၾဲဖက္ ေကာ္မတီႎႀင့္ တုိင္ပင္ ေဆၾးေႎၾးရန္ ဴမန္မာႎုိင္ငံ ကုိယ္စားလႀယ္မဵားကုိ ဘိလပ္သုိႛ ေခၞရာ ကုိယ္စားလႀယ္ အဖၾဲႚတၾင္ 'လႁိင္-ဴမတ္-ေပၞ' ပၝတီႎႀင့္ 'ဆင္းရဲသား ပၝတီ' တုိႛ၏ ကုိယ္စား ဆာေပၞထၾန္း လုိက္ပၝ သၾားခဲ့သည္။

ဴမန္မာဴပည္ကုိ အိႎိၬယဴပည္မႀ ခၾဲထုတ္လုိက္ေသာ အခၝ ၉၁ ဌာန ဟူေသာ အုပ္ခဵႂပ္ေရးသစ္ဴဖင့္ စတင္ အုပ္ခဵႂပ္ရသည္။ ပထမဆုံး အ႒ကိမ္ ဥပေဒဴပႂ လၿတ္ေတာ္ ေ႟ၾးေကာက္ပၾဲမဵားကုိ ၁၉၃၉ ခုႎႀစ္၊ ဒီဇင္ဘာလတၾင္ ကဵင္းပသည္။ ဆာေပၞထၾန္းသည္ ဦးခဵစ္လႁိင္ ပၝတီဝင္ အဴဖစ္ ပခုကၠႃ ခ႟ုိင္ ေရစ႒ကႂိ မဲဆႎၬနယ္မႀ ေ႟ၾးေကာက္ တင္ေဴမၟာက္ဴခင္း ခံရသည္။ ထုိအခဵိန္တၾင္ ဆာေပၞထၾန္းသည္ ဦးခဵစ္လႁိင္ ပၝတီ၏ ေခၝင္းေဆာင္ ဴဖစ္သည္။

ထုိအခၝတၾင္ ေဒၝက္တာ ဘေမာ္ ေခၝင္းေဆာင္၍ ႌၾန္ႛေပၝင္း အစုိးရ ဖၾဲႚစည္းခဲ့သည္။ ထုိႌၾန္ႛေပၝင္း အစုိးရတၾင္ ဆာေပၞထၾန္းသည္ ဴပည္ထဲေရး ဝန္း႒ကီးႎႀင့္ တရားေရး ဝန္႒ကီး အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ ၁၉၃၈ ခုႎႀစ္တၾင္ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရက ဦးေပၞထၾန္းကုိ 'ဆာ' ဘၾဲႚဴဖင့္ ခဵီးဴမၟင့္သည္။ ယင္းမႀစ၍ ဆာေပၞထၾန္းဟု ေခၞတၾင္ လာဳကသည္။ ထုိအခဵိန္တၾင္ ဥေရာပ၌ စစ္ယမ္းအုိး႒ကီ ေပၝက္ကၾဲလုနီး ဴဖစ္ေနသည္။ ဴမန္မာဴပည္တၾင္လည္း မဵႂိးခဵစ္ စိတ္ဓာတ္ ထက္သန္ဴခင္း ဴပင္းဴပလာကာ လႁပ္ရႀားမႁမဵား မဵားဴပားလာသည္။ ေကဵာင္းသား၊ အလုပ္သမား၊ လယ္သမားအေရးမဵာ ဴပင္းထန္လာသည္။ တႎုိင္ငံလုံး ဆူဆူပူပူ ဴဖစ္လာသဴဖင့္ ေဒၝက္တာ ဘေမာ္ ႌၾန္ႛေပၝင္း အစုိးရသည္ ၁၉၃၉ ခုႎႀစ္၊ ေဖေဖာ္ဝၝရီလတၾင္ ဴပႂတ္ကဵေလသည္။

ထုိအခၝ ဦးပု ေခၝင္းေဆာင္ေသာ ႌၾန္ႛေပၝင္း အစုိးရ တက္ဴပန္သည္။ ဆာေပၞထၾန္းသည္ ထုိအစုိးရ အဖၾဲႚတၾင္ ေဴမႎႀင့္ အခၾန္ေတာ္ ဌာန ဝန္႒ကီး အဴဖစ္ ပၝဝင္ရဴပန္သည္။ ဦးပု အစုိးရ အဖၾဲႚသည္ ၁၉၄၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ ဴပႂတ္ကဵဴပန္၍ ဂဠႂန္ ဦးေစာ အစုိးရအဖၾဲႚ တက္ဴပန္သည္။ ထုိအဖၾဲႚတၾင္လည္း ဆာေပၞထၾန္းသည္ ေဴမႎႀင့္ အခၾန္ေတာ္ ဌာန ဝန္႒ကီး အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ရသည္။ ၁၉၄၁ ခုႎႀစ္ ေနာက္ပုိင္းတၾင္ ဂဠႂန္ ဦးေစာ ဘိလပ္သၾာစဥ္ ဆာေပၞထၾန္းသည္ ဴမန္မာ အစုိးရ အဖၾဲႚ၏ ေခၝင္းေဆာင္ ေခတၨ နန္းရင္းဝန္ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ရသည္။ ၁၉၄၂ ခုႎႀစ္၊ ဇန္နဝၝရီလ မႀစ၍ ဆာေပၞထၾန္းသည္ ဴမန္မာဴပည္ နန္းရင္းဝန္ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။

ထုိအေတာအတၾင္း ဒုတိယ ကမာၲစစ္႒ကီးသည္ ကမာၲႚ အေရႀႚဘက္ဴခမ္းသုိႛ ပဵံႚႎႀံႛလာသည္။ ဂဵပန္တုိႛ၏ စစ္ေဳကာင္းသည္ ဴမန္မာဴပည္ဘက္သုိႛလည္း ေရာက္ရႀိ လာခဲ့သည္။ ထုိအခၝ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရသည္ ဴမန္မာဴပည္ အစုိးရ အဖၾဲႚအား ၁၉၄၂ ခု ႎႀစ္ဦးပုိင္းတၾင္ အိႎၨိယဴပည္ ဆင္းမလား႓မိႂႚသုိႛ ေ႟ၿႚေဴပာင္း ေစခဲ့သည္။

ထုိႛေဳကာင့္ ဆာေပၞထၾန္း အစုိးရ အဖၾဲႚသည္ အိႎၨိယဴပည္သုိႛ ပၝသၾားကာ ဆင္းမလား႓မိႂႚ၌ အေဝးေရာက္ ဴမန္မာဴပည္ အစုိးရ အဖၾဲႚ႟ုံးကုိ ဖၾင့္လႀစ္ ထားသည္။ ဒုတိယ ကမာၲႚစစ္႒ကီး ႓ပီးဆုံးေသာ အခၝ ဴမန္မာဴပည္ အတၾက္ အုပ္ခဵႂပ္ေရး စီမံကိန္းမဵားကုိ ဆင္းမလား႓မိႂႚ၌ပင္ ေရးဆၾဲခဲ့သည္။

ဆာေပၞထၾန္းသည္ ဴမန္မာဴပည္ နန္းရင္းဝန္ အဴဖစ္ ၁၉၄၃ ခုႎႀစ္၊ ဧ႓ပီလ အထိ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ ထုိႚေနာက္ ဴမန္မာဴပည္ ဘုရင္၏ အဳကံေပး အရာရႀိ အဴဖစ္ ဆက္လက္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ ဴမန္မာဴပည္ကုိ မဟာမိတ္တပ္မဵားက ဴပန္လည္ သိမ္းပုိက္႓ပီးေနာက္ ၁၉၄၅ ခုႎႀစ္၊ ေအာက္တုိဘာလတၾင္ စစ္အုပ္ခဵႂပ္ေရးကုိ ရပ္စဲလုိက္သည္။ အိႎၨိယဴပည္သုိႛ စစ္ေဴပးခဲ့ေသာ ဴမန္မာဴပည္ ဘုရင္ခံ ဆာရယ္ဂဵီနယ္ ေဒၞမန္စမစ္သည္ ႓မိႂႚဴပ အုပ္ခဵႂပ္ေရးကုိ လက္ခံရန္ ဴမန္မာဴပည္သုိႛ ဴပန္လာသည္။ ဆာေပၞထၾန္းသည္ ဆာေဒၞမန္စမစ္၏ အတုိင္ပင္ခံ အမႁေဆာင္ အဖၾဲႚတၾင္ ဴပည္ထဲေရး ဝန္႒ကီး အဴဖစ္ ၁၉၄၅ ခုႎႀစ္တၾင္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ ဘုရင္ခံ၏ အတုိင္ပင္ခံ အမႁေဆာင္ အဖၾဲႚတၾင္ ဆာေပၞထၾန္း၊ ဆာထၾန္းေအာင္ေကဵာ္၊ သခင္ ထၾန္းအုပ္၊ ဦးေအး၊ ဦးဘအုန္း၊ ဦးလၾန္း၊ ဦးပု (သာယာဝတီ)၊ ဦးေမာင္ေမာင္တုိႛ ပၝဝင္သည္။ ထုိအခဵိန္ ဴမန္မာ တုိင္ရင္းသားတုိႛသည္ ႎုိင္ငံ လၾတ္လပ္ေရး စိတ္ဓာတ္ အလၾန္ တက္႔ကေနသည္။ ပုလိပ္ သပိတ္၊ အမႁထမ္းေပၝင္းစုံ သပိတ္ စသည္မဵား ေပၞေပၝက္ကာ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရအား မဳကံႂစဖူး အုံ႔က၍ ဆန္ႛကဵင္ဘက္ ဴပႂေနဳကသည္။ လုံးဝ လၾတ္လပ္ေရး ေပးရန္ အေရးဆုိဳကသည္။ အစုိးရ ဆန္ႛကဵင္ဘက္ လုပ္ငန္း အားလုံးကုိ ဗုိလ္ခဵႂပ္ ေအာင္ဆန္းက ဦးေဆာင္ဦးရၾက္ ဴပႂခဲ့သည္။ ထုိႛေဳကာင့္ ႓ဗိတိသ႖ အာဏာပုိင္တုိႛသည္ ဆာေဒၞမန္စမစ္အား ဴပန္ေခၞ႓ပီး ေနာက္ဆုံး ဆာဟူးဗတ္ရန္ႛအာ; ဴမန္မာဴပည္ ဘုရင္ခံ အဴဖစ္ ခန္ႛထားသည္။

ဆာဟူးဗတ္ရန္ႛသည္ အတုိင္ပင္ခံ အမႁေဆာင္ ဝန္႒ကီး အဖၾဲႚကုိ ဴပန္လည္ ဖၾဲႚစည္းရာ ထုိစဥ္က လူထု၏ တခဲနက္ ေထာက္ခံမႁ ရရႀိေသာ ဖဆပလ ေခၝင္းေဆာင္း႒ကီးမဵား ပၝဝင္လာသည္။ ဆာေပၞထၾန္း မပၝဝင္ေတာ့ေခဵ။

ဆာေပၞထၾန္းသည္ ထုိစဥ္ အခၝက ဖဆပလ အဖၾဲႚမႀ ေခၝင္းေဆာင္၍ လုံးဝ လၾတ္လပ္ေရး ေပးရန္ ေတာင္းဆုိဴခင္းကုိမႁ ေထာက္ခံခဲ့သည္။ ထုိႛေနာက္ ဆာေပၞထၾန္းသည္ ႎုိင္ငံေရးမႀ အနားယူ႓ပီးလ႖င္ ႓ငိမ္သက္ ေအးခဵမ္းစၾာ ေနထုိင္ခဲ့သည္။ ဆာေပၞထၾန္းသည္ ၁၉၀၄ ခုႎႀစ္တၾင္ ဴမန္မာ အမဵႂိးသမီး ေဒၞေထၾးႎႀင့္ လက္ဆက္ခဲ့႓ပီး သားတေယာက္ ရသည္။ ေဒၞေထၾးသည္ ၁၉၃၁ ခုႎႀစ္တၾင္ အနိစၤ ေရာက္သည္။

၁၉၃၂ ခုႎႀစ္တၾင္ အေမရိကန္ ဴပည္ေထာင္စု အိုဟုိင္းအုိး ဴပည္နယ္၊ ကလိဗလန္း႓မိႂႚမႀ ဆာရာ အယ္လစ္ဇမတ္ ဂဵီဝစ္ႎႀင့္ လက္ထပ္ခဲ့သည္။ သမီးတေယာက္ ရခဲ့သည္။ နန္းရင္းဝန္ေဟာင္း ဆာေပၞထၾန္းသည္ ၁၉၅၃ ခုႎႀစ္၊ ေဖေဖာ္ဝၝရီလ ၂၈ ရက္ေနႛတၾင္ ရန္ကုန္႓မိႂႚ ေနအိမ္၌ ကၾယ္လၾန္သၾားသည္။