စၾယ္စံုပညာရႀင္ ဦးေမေအာင္

ကိုလိုနီေခတ္ ဴမန္မာ့သမိုင္းတၾင္ စၾယ္စံု ထူးခ႗န္ေသာ ပညာရႀင္ တဦး မႀာ ဦးေမေအာင္ (၁၈၈၀ - ၁၉၂၆) ဴဖစ္သည္။ ဦးေမေအာင္သည္ ကိုလိုနီေခတ္ ဴမန္မာ့ႎိုင္ငံေရး၊ အုပ္ခဵႂပ္ေရး၊ တရားေရး၊ ပညာေရးႎႀင့္ စာေပ ယဥ္ေကဵးမႁ နယ္ပယ္ အသီးသီးတၾင္ ေရႀႚတန္းမႀ ဦးေဆာင္ဦး႟ၾက္ ပၝဝင္ခဲ့သူ တဦး ဴဖစ္သည္။ ႎိုင္ငံေရးႎႀင့္ ပတ္သက္လ႖င္ ဴမန္မာ့ လၾတ္လပ္ေရး ႒ကိႂးပမ္းမႁ သမိုင္းတၾင္ အလၾန္ အေရးပၝခဲ့ေသာ ဝိုင္အမ္ဘီေအ (YMBA) ေခၞ ဗုဒၭဘာသာ ကလဵာဏ ယုဝအသင္း (၁၉၀၆) ကို ဴပႂစုပဵိႂးေထာင္သူ၊ ရန္ကုန္႓မိႂႚတၾင္ ပထမဆံုး အ႒ကိမ္ ကဵင္းပေသာ ဝိုင္အမ္ဘီေအ အသင္းမဵား အစည္းအေဝးတၾင္ ခဵယ္ယာမင္ (သဘာပတိ) အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သူ၊ ၁၉၁၇ ခုႎႀစ္တၾင္ ကာလကတၨားသိုႛ အႎိၬယႎိုင္ငံ ဆိုင္ရာ အတၾင္းဝန္ မၾန္ေတဂူႎႀင့္ သၾားေရာက္ ေတၾႚဆံုရန္ ဝိုင္အမ္ဘီေအမႀ ေ႟ၾးခဵယ္ ေစလၿတ္ေသာ ကိုယ္စားလႀယ္ အဖဲၾႚဝင္ အဴဖစ္ သၾားေရာက္ခဲ့သူ တဦး ဴဖစ္သည္။

အုပ္ခဵႂပ္ေရး နယ္ပယ္တၾင္ အစိုးရ ေရႀႚေန တဦး အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ဒိုင္အာခီ အုပ္ခဵႂပ္ေရးတၾင္ ဒုတိယေဴမာက္ ဴပည္ထဲေရး ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ တရားဥပေဒ ေလာကတၾင္ ထူးခ႗န္ ထက္ဴမက္ေသာ ဝတ္လံုေတာ္ရ၊ တရားသူ႒ကီး၊ တရားလၿတ္ေတာ္ တရားဝန္႒ကီး၊ ဴမန္မာ ဗုဒၭဘာသာ တရားဥပေဒႎႀင့္ ပတ္သက္၍ အဆံုးအဴဖတ္ ေပးႎိုင္သူ ပညာရႀင္ တဦးအဴဖစ္ သတ္မႀတ္ ခံရသည္။ ပညာေရးႎႀင့္ ပတ္သက္လ႖င္ ဥပေဒ ပညာကို အဂႆလန္ဴပည္ ကိန္းဘရစ္ တကၠသိုလ္၌ သင္ဳကားခဲ့၍ ဥပေဒဘဲၾႚ (L.L.B) ႎႀင့္ မဟာ ဝိဇၦာဘၾဲႚ (M.A) ရခဲ့သည္။ ဝတ္လံုဘၾဲႚ (Barrister at Law) ကို လင္ကၾန္းအင္း ဥပေဒေကဵာင္းမႀ ေအာင္ဴမင္၍ ဴမန္မာ ပညာေရး ဆင္ဒီကိတ္ အဖဲၾႚမႀ ခဵီးဴမၟင့္သည့္ ဘီဂန္ဒက္ ေ႟ၿတံဆိပ္ ရရႀိခဲ့သည္။ ထိုဆုမႀာ ဘက္စံု ပညာ ထူးခ႗န္သူမဵားကို ခဵီးဴမၟင့္သည့္ အဆင့္ဴမင့္ ပညာေရးဆု တဆု ဴဖစ္သည္။ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ ဥပေဒ ဌာန၏ ပထမဦးဆံုးေသာ အခဵိန္ပိုင္း ဥပေဒ ပၝေမာကၡ (၁၉၂၁ - ၂၂) အဴဖစ္လည္း ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။

စာေပ ယဥ္ေကဵးမႁႎႀင့္ ပတ္သက္၍ ဦးေမေအာင္သည္ ဴမန္မာ စာေပ ဴမန္မာ့ ယဥ္ေကဵးမႁ ဴမန္မာ့ ဓေလႛတိုႛကို အထူး႟ိုေသ ေလးစားသူ တဦး အဴဖစ္ ထင္ရႀားသည္။ ငယ္စဥ္က ဴမန္မာစာေပ၊ ဴမန္မာ့ ရာဇဝင္ကို ေကဵာင္းတၾင္ ဘာသာရပ္ တခု အဴဖစ္ စနစ္တကဵ သင္ဳကားခၾင့္ မရေသာ္လည္း ဘိလပ္ဴပန္ ဝတ္လံုေတာ္ရ ဘဝတၾင္ ဴမန္မာ ပညာရႀိမဵားထံ တပည့္ခံ၍ ေလ့လာ လိုက္စား ခဲ့သည္။ အထူးသဴဖင့္ ဆရာလၾန္း (မစၤတာ ေမာင္မိႁင္း) အား ဆရာတင္၍ ပညာရႀာခဲ့သည္။ ဤသိုႛဴဖင့္ ၁၉၁၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ေပ၊ ပုရပိုက္တၾင္ တိမ္ဴမႂပ္ေနသည့္ ဧခဵင္းမဵားကို စနစ္တကဵ တည္းဴဖတ္၍ ဧခဵင္းေဟာင္း ၁၂ ေစာင္တၾဲ အမည္ဴဖင့္ ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ေမာ္လ႓မိႂင္႓မိႂႚ ရမၳာပူရ စာပံုႎႀိပ္တိုက္တၾင္ ပံုႎႀိပ္၍ ကိုယ္တိုင္ ထုတ္ေဝခဲ့ဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ရမၳာပူရ စာပံုႎႀိပ္တိုက္မႀာ ေယာကၡမ ဦးထၾန္းဴဖႃပိုင္ ပံုႎႀိပ္တိုက္ ဴဖစ္သည္။ ဧခဵင္းေဟာင္း ၁၂ ေစာင္တဲၾတၾင္ -

(၁) ရခိုင္မင္း (အဒူမင္းညိႂ)

(၂) သခင္ေထၾး ဧခဵင္း (ရႀင္သူရဲ)

(၃) မင္းတရား ေ႟ၿထီး ဧခဵင္း (ေလႀာ္ကားသံုးေထာင္မႀႃး)

(၄) မင္းတရား ေ႟ၿထီးနားေတာ္သၾင္း ဧခဵင္း (ေလႀာ္ကားသံုးေထာင္မႀႃး)

(၅) မင္းတရားမယ္ေတာ္ ဧခဵင္း (န၀ေူဒ႒ကီး)

(၆) နတ္သ႖င္မယ္ေတာ္ ဧခဵင္း (ဆီးကိုင္းစား)

(၇) မဟာဥပရာဇ ဧခဵင္း (တလုပ္႓မိႂႚစား)

(၈) မင္းရဲေကဵာ္စၾာစုန္ ဧခဵင္း (ရာဇဗာဟု)

(၉) သခင္႒ကီး ဧခဵင္း (ပယ္သူငယ္စား ရႀင္ဴမတ္ေခၝင္)

(၁၀) ယိုးဒယား မိဖုရား ဧခဵင္း (နဝေဒး႒ကီး)

(၁၁) မင္းရဲနရာ ဧခဵင္း (မင္းေဇယရႎၩမိတ္)

(၁၂) မင္းရဲဒိဓၭ ဧခဵင္း (ရႀင္သံခို) တိုႛ ပၝဝင္သည္။

ဦးေမေအာင္ တည္းဴဖတ္ေသာ ဧခဵင္းေဟာင္း ၁၂ ေစာင္တၾဲ ထၾက္ေပၞ လာေသာအခၝ ဴမန္မာႎိုင္ငံ သုေတသန အသင္းဂဵာနယ္ (JBRS) အတၾဲ ၂၊ အပိုင္း ၁ (၁၉၁၂) တၾင္ ပၝေမာကၡ ဒူ႟ိၾႂင္ဆယ္ (Mon. C. Duroiselle) က Old historical ballad (1) အမည္ဴဖင့္ အကဵယ္တဝင့္ ေရးသား ခဵီးကဵႃးပၝသည္။ တည္းဴဖတ္သူ ကိုယ္တိုင္ နိဒၝန္း၊ ရႀင္းလင္းခဵက္မဵားႎႀင့္ စနစ္တကဵ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့ရာ ေနာင္အခၝ ဴမန္မာႎိုင္ငံ သုေတသန အသင္းက တည္းဴဖတ္ ထုတ္ေဝသည့္ ဴမန္မာကဵမ္းေပၝင္း ၄၆ ကဵမး္၏ ေရႀႚေဴပးဟု ဆိုႎိုင္ပၝသည္။ အထူးသဴဖင့္ ထိုအခဵိန္က ဴမန္မာစာေပ အားေပးမႁ အဆင့္အတန္းမႀာ မဵားစၾာ နိမ့္ကဵ မဵက္ႎႀာငယ္စရာ ဦးေမေအာင္ ကဲ့သိုႛ ဘိလပ္ဴပန္ ဝတ္လံုေတာ္ရ တဦးက ဴမန္မာစာေပကို အေလးမူ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့ဴခင္းသည္ ဂုဏ္ယူဖၾယ္ပင္ ဴဖစ္သည္။ ဦးေမေအာင္သည္ ဝိုင္အမ္ဘီေအက ႒ကီးမႀႃး ဖၾင့္လႀစ္ေသာ ဴမန္မာ ကဗဵာလကႆာ သင္တန္းမဵားတၾင္လည္း ပၝဝင္ ပိုႛခဵခဲ့ပၝသည္။

၁၉၁၃ ခုႎႀစ္၊ ေဖေဖာ္ဝၝရီလတၾင္ ရန္ကုန္႓မိႂႚ ပဲခူးခ႟ိုင္ ဝန္ရႀင္ေတာ္မင္း႒ကီး ႟ံုး၌ ႓ဗိတိသ႖ ပဋိညာဥ္ခံ အရာရႀိမဵား ေ႟ၾးခဵယ္ရန္ စံုစမ္းသည့္ ေဆၾးေႎၾးပဲၾ တခု ဴပႂလုပ္ခဲ့သည္။ ထိုေဆၾးေႎၾးပဲၾသိုႛ တက္ေရာက္ခဲ့ေသာ ဘိလပ္ဴပန္ ဝတ္လံုေတာ္ရ ဦးေမေအာင္သည္ ႟ိုးရာ ေခၝင္းေပၝင္းဴဖႃေဖာ့လံုး၊ ထိုင္မသိမ္း အကႈဵ၊ ေတာင္ရႀည္ ပုဆိုးတိုႛကို ဴမန္မာ့ ယဥ္ေကဵးမႁ အတိုင္း ဝတ္ဆင္ခဲ့ရာ သူရိယ သတင္းစာ အယ္ဒီတာ ဆရာလၾန္းသည္ အားရဝမ္းသာ 'ပဋိညာဥ္ခံဘၾဲႚ ေတးထပ္' ေရး၍ ခဵီးကဵႃးခဲ့သည္။ ယင္းေတးထပ္ကို သူရိယ သတင္းစာ (၁၈ ေဖေဖာ္ဝၝရီ ၁၉၁၃) တၾင္ ေဖာ္ဴပခဲ့သည္။

"မဵိႂးဴမန္မာ ညိၟႂးရႀာခဲ့႓ပီမိုႛ၊ ကိုးရာမဲ့ခဵိန္တၾင္၊

ရိုးရာကၾယ့္မတိမ္ခဵင္တယ္၊ ပဋိညာဥ္ခန္ႛပၾဲ။ ။

ဴမင္ရခဵက္ ကိုယ္သဏၵာန္မႀာ၊ ဗိုလ္ဆံ ဆံ မဵားဳကားသဘဲ။ ။

နန္းစ႟ိုက္ ကဵမ္းသိုက္ႎၾယ္တယ္၊ လၾမ္းလိုက္ဖၾယ္တပဲၾ။ ။

မန္းဂိုုက္ႎႀယ္ဆင္ႎၿဲလိုႛ၊ သၾင္တနဲတင့္ေအာင္။ ။

ေဖာ့လံုးဴဖႃ ႓မိႂင္႓မိႂင္ထိန္းပၝလိုႛ၊ ထိုင္မသိမ္းဝတ္လိုႛဴမင္ေယာင္။ ။

မင္းတပၝး ဦးေမေအာင္မႀာ၊ မႀႃးေကေသ႖ာင္ သဒၭၝ႓မိႂႚပၝလိုႛ၊

ဴမန္မာတိုႛ ကိုးဳကစရာ၊ ဴဖိႂး႔ကသမာၲ၊

ဳသဘာဆုခၾန္းလႀစ္ဴဖာတယ္၊ သၾန္းေမတၨာေလာင္းပၝရဲႚေလး။ ။"

ဟူ၍ ဴဖစ္သည္။

ဦးေမေအာင္၏ ထင္ရႀားေသာ ဥပေဒ စာအုပ္မႀာ ဴမန္မာ ဗုဒၭဘာသာ ဓမၭသတ္ ဥပေဒမဵားႎႀင့္ ပတ္သက္သည့္ A Selection of Leading Cases on Buddhist Law ဴဖစ္သည္။ ယင္းစာအုပ္ကို ၁၉၁၄ တၾင္ Part I. Matrimonial Law၊ ၁၉၁၆ ခုႎႀစ္တၾင္ Part II. Adoption, Pre-emption Gift, and Religious Usage၊ ၁၉၁၉ တၾင္ Part III. Succession and Inheritance ဟူ၍ ထၾက္ေပၞလာသည္။ ၁၉၂၆ ခုႎႀစ္တၾင္ ထုတ္ေဝ႓ပီး ၃ ပိုင္းကို ေပၝင္း၍ ဒုတိယအ႒ကိမ္ ထပ္မံ ပံုႎႀိပ္သည္။ ဒုတိယ အ႒ကိမ္မူတၾင္ တည္းဴဖတ္သူ ေမာင္ေအးေမာင္ M.A., LL.B (Cantab) of Middle Temple, Barrister-at-Law ဴဖစ္သည္။ ေမာင္ေအးေမာင္မႀာ ထက္ဴမက္ေသာ ဥပေဒ ပညာရႀင္ ဖဆပလေခတ္ တရားေရး ဝန္႒ကီး ေဒၝက္တာ ေအးေမာင္ ဴဖစ္သည္။ ဦးေမေအာင္သည္ ဗုဒၭဘာသာ ဓမၳသတ္ ဥပေဒ စာအုပ္ဴဖင့္ ၁၉၂၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ကိန္းဘရစ္ တကၠသိုလ္မႀ ဥပေဒ မဟာဝိဇၦာဘၾဲႚ (L.L.M) ထပ္မံ ခဵီးဴမၟင့္ ခံရသည္။

ဦးေမေအာင္၏ စၾယ္စံု ထက္ဴမက္ေသာ အရည္အခဵင္းမဵားကို ေထာက္၍ ထိုေခတ္ အုပ္ခဵႂပ္သူ ႓ဗိတိသ႖ ပညာတတ္ အသိုင္းအဝိုင္း၊ အိုင္စီအက္စ္ ဝန္ထမ္းမဵားကပင္ ဴမန္မာ တိုင္းရင္းသာတိုႛ၏ ပင္ကိုဉာဏ္ ထူးခ႗န္ ထက္ဴမက္မႁ၊ ယဥ္ေကဵးမႁ အဆင့္တန္း ဴမင့္မားမႁတိုႛကို ဝန္ခံခဲ့ဳကသည္။ ပညာေရး နယ္ပယ္တၾင္ ဴမန္မာႎိုင္ငံ၏ တခုတည္းေသာ သက္တမ္းရႀည္ဳကာ ကဵန္ရစ္သည့္ ဴမန္မာႎိုင္ငံ သုေတသန အသင္း (၂၉ မတ္ ၁၉၁၀) ကို တည္ေထာင္ခဲ့သူမဵားတၾင္ တဦး အပၝအဝင္ ဴဖစ္သည္။ အသင္း႒ကီး၏ တိုးတက္ရာ တိုးတက္ေဳကာင္းကို အားသၾန္ခၾန္စိုက္ တက္တက္႔က႔က အ႓မဲပၝဝင္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သူ တဦး ဴဖစ္သည္။ အသင္း႒ကီး၏ ႎႀစ္ပတ္လည္ အစည္းအေဝးမဵား၊ ဆပ္ေကာ္မတီ အစည္းအေဝးမဵားတၾင္ အစဥ္အ႓မဲ ေဆၾးေႎၾး အဳကံေပးေသာ ပုဂၢိႂလ္ တဦးလည္း ဴဖစ္သည္။ စိတ္ဝင္စားဖၾယ္ အဳကံေကာင္း ဉာဏ္ေကာင္းမဵားကို ေပး၍ အသင္း လုပ္ငန္းမဵားတၾင္ စိတ္ေရာကိုယ္ပၝ ႎႀစ္ဴမႂပ္ ထားႎိုင္သူ ဟုလည္း သတ္မႀတ္ခံရသည္။ အထူးသဴဖင့္ စကားေဴပာ ေကာင္းသူ၊ သၾက္လက္သူ၊ စၾယ္စံု ထူးခ႗န္သူဟု ထင္ရႀားသည္။ ေကဵာက္စာဝန္ မစၤတာ ေတာ္စိန္ခိုုသည္ ဴမန္မာႎိုင္ငံ ေရႀးေဟာင္း သုေတသန ေတၾႚရႀိခဵက္ အေထာက္အထားမဵားႎႀင့္ ပတ္သက္၍ တ႟ုတ္ ယဥ္ေကဵးမႁ ဳသဇာ အေလးေပး တင္ဴပတိုင္း ပၾင့္ပၾင့္လင္းလင္း ကန္ႛကၾက္ ေဆၾးေႎၾးေလ့ ရႀိသူ တဦး ဴဖစ္သည္။ ထုိကန္ႛကၾက္ခဵက္မဵားကို အသင္းမႀ ထုတ္ေဝေသာ ဴမန္မာႎိုင္ငံ သုေတသန အသင္း ဂဵာနယ္တၾင္ ေတၾႚရႀိႎိုင္ပၝသည္။ ဦးေမေအာင္သည္ ဴမန္မာႎိုင္ငံ သုေတသန အသင္း႒ကီး၏ ဒုတိယ ဥကၠႉ အဴဖစ္ ႎႀစ္ေပၝင္မဵားစၾာ ေ႟ၾးခဵယ္ ခံခဲ့ရ႟ံုမ႖မက ဥကၠႉ၊ ဆပ္ေကာ္မတီဝင္၊ ဂုဏ္ထူးေဆာင္ သုေတသန ဂဵာနယ္ အယ္ဒီတာ တာဝန္မဵားကိုပၝ ထမ္းေဆာင္ခဲ့သည္။ အသင္းမႀ ႒ကီးမႀႃး ကဵင္းပေသာ ဴမန္မာစာေပ ႓ပိႂင္ပဲၾမဵားတၾင္ အကဲဴဖတ္ လူ႒ကီး၊ ဆုေငၾအတၾက္ အလႀႃရႀင္၊ ဴမန္မာကဵမ္းမဵား ပံုႎႀိပ္ တည္းဴဖတ္ ထုတ္ေဝေရး အဖဲၾႚ သဘာပတိ တာဝန္မဵားကိုလည္း ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ အသင္းမႀ ထုတ္ေဝေသာ ဴမန္မာႎိုင္ငံ သုေတသန အသင္း ဂဵာနယ္တၾင္ စာအုပ္ ေဝဖန္ခဵက္၊ စံုစမ္း ေမးဴမန္းခဵက္ မႀတ္စုတို၊ အယ္ဒီတာ့ထံ ေပးစာႎႀင့္ သုေတသန ေဆာင္းပၝးမဵား ေရးသာခဲ့ရာ ယင္းတုိႛမႀာ -

(၁) 'Inaugural address.' JBRS. Vol.1, (Jun 1911) P.2-9.

(၂) 'Shwe Zan Aung's logic in Burmese (Myanmar)' JBRS. Vol.1, Pt.1 (June 1911) P. 113-117

(၃) 'Note on Saya Thein's Shin Sawbu.' JBRS. Vol.1, Pt.2 (Dec 1911) P.16-18

(၄) 'Critical note on Mr.Taw Sein Ko's paper on 'The Chinese antiquities of Pagan.(Bagan).' JBRS. Vol.1, Pt.2 (Dec 1911) P.43-46.

(၅) 'Shwe Nat-Taung Thamaing. 'JBRS. Vol.1, Pt.2 (Dec 1911) P.56-57.

(၆) 'Name of Burmese(Myanmar)Kings.' JBRS. Vol.1, Pt.1 (June 1911) P.83-84.

(၇) 'Garu and Lahu.' JBRS. Vol.1, Pt.1 (June 1911) P.88-91

(၈) 'The chronology of Burma(Myanmar).' JBRS. Vol.2, Pt1 (June 1912) P.8-29

(၉) 'Prome and Pyus'. JBRS. Vol.2, Pt.1 (June 1912) P.72-74

(၁၀) 'Origin of the world"Talaing".' JBRS. Vol.2, Pt.1 (June 1912) P. 73-74

(၁၁) 'To the editor,Rangoon (Yangon) Gazette'. JBRS. Vol.2, Pt.1 (June 1912) P. 80-81, 83-84, 86-87

(၁၂) 'Burmese(Myanmar) prosody'. JBRS. Vol.2, Pt.1 (June 1912) P.92-93

(၁၃) 'The Burmese (Myanmar)era.' JBRS. Vol.2, Pt.2 (Dec 1912) P.197-203

(၁၄) 'Note to the legend of the Kyaukwaing Pagoda.' JBRS. Vol.2, Pt.2 (Dec 1912) P.217

(၁၅) 'Burmese spelling'. JBRS. Vol.2, Pt.2 (Dec 1912) P. 260-262

(၁၆) 'Archaeology in Burma (Myanmar).' JBRS. Vol.2, Pt.2 (Dec 1912) P. 267-269.

(၁၇) 'Burmese sketches.' JBRS. Vol.3, Pt.2 (Dec 1913) P. 191-192.

(၁၈) 'The derivation of Ramanna.' JBRS. Vol.4, Pt.2 (Dec 1914) P. 148.

(၁၉) 'Note on Saya Thein's Let-we-thondara.' JBRS. Vol.6, Pt.2 (Dec 1916) P.9.

(၂၀) 'Some Mon Place-names.' JBRS. Vol.7, Pt.2 (Dec 1917) P. 143-145.

ဴမန္မာႎိုင္ငံ သုေတသန အသင္း ဂဵာနယ္တၾင္ ဦးေမေအာင္ ေရးသာခဲ့ေသာ ေဝဖန္ခဵက္၊ မႀတ္ခဵက္၊ ေဆၾးေႎၾးခဵက္၊ သုေတသန စာတမ္းမဵား အနက္ မၾန္ေဒသ အမည္မဵား (Some Mon Place- name's) ႎႀင့္ ဴမန္မာဴပည္ ရက္စဲၾသမိုင္း (Chronology of Burma) တိုႛမႀာ စိတ္ဝင္စားဖၾယ္ ေကာင္းသည္ႎႀင့္ အမ႖ ပညာရႀင္မဵား၏ ႎႀစ္သက္ဴခင္း ခံရသည္။ မၾန္ေဒသ အမည္ အခဵိႂႚတၾင္ ေအာက္ဴမန္မာႎိုင္ငံရႀိ ရန္ကုန္၊ ကမာ႟ၾတ္၊ အင္းစိန္၊ မဂႆလာဒံု၊ ကဵိႂကၠဆံ၊ သဃႆန္းက႗န္း၊ ေကာ့ခဵဲ၊ ဓားပိန္၊ ပဲခူး၊ ဇိုင္ဂႎိုင္၊ စစ္ေတာင္း၊ မုတ္ပလင္၊ ကဵိႂက္ကသာ၊ ကဵိႂက္ထို၊ သထံု၊ ဇင္းကဵိႂက္၊ ေပၝင္၊ မုတၨမ၊ ေမာ္လ႓မိႂင္၊ ထားဝယ္၊ တနသႆာရီ၊ ေမႀာ္ဘီ၊ သာယာဝတီ၊ တာပၾန္၊ သံလ႖င္၊ ဒလ၊ ခေနာင္တို၊ တၾံေတး၊ ေဒးဒရဲ၊ ဖဵာပံု၊ ေညာင္တုန္း၊ ကဵံႂေပဵာ္၊ ပုသိမ္ ေဒသ အမည္ ၃၃ မဵိႂး၏ မၾန္ေဝၝဟာရ ရင္းဴမစ္မဵားကို တင္ဴပထားပၝသည္။ ဴမန္မာဴပည္ရက္စဲၾ သမိုင္း သုေတသန စာတမ္းကို အဂႆလိပ္ဘာသာေရး ရည္ႌၿန္းကဵမ္း ၁၇ ကဵမ္း၊ ဴမန္မာဘာသာေရး ရာဇဝင္ သမိုင္းကဵမ္း ၂၅ ကဵမ္းကို စနစ္တကဵ ကိုးကား၍ ဘီစီ ၈ ရာစုခန္ႛ တေကာင္းေဒသတၾင္ အဘိရာဇာ နန္းစိုက္သည္မႀ ေအဒီ ၁၇၅၂ ေ႟ၿဘိုတၾင္ အေလာင္းမင္းတရား ကုန္းေဘာင္ဆက္ စတင္သည္ အထိ ရက္စဲၾ သကၠရာဇ္ဴဖင့္ ဴမန္မာ့သမိုင္းကို ေရးသားထားသည္။ ကိုးကား ရည္ႌၿန္းရာ ဴမန္မာ ရာဇဝင္ကဵမ္း ၂၅ ကဵမ္းတၾင္ ဦးကုလား ရာဇဝင္၊ တၾင္းသင္း ရာဇဝင္၊ ရာဇဝင္ေကဵာ္၊ သံလဵင္ရာဇဝင္၊ မဟာမုနိသမိုင္း၊ မဟာေဇယဵ၏ ရခိုင္ ရာဇဝင္၊ ရခိုင္ မင္းသမီး ဧခဵင္း တိုႛမႀာ ပံုႎႀိပ္မူ မထၾက္ေသး၍ ေပးမူမဵားကို ေလ့လာ႓ပီး ေရးသားခဲ့ဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ထိုေဳကာင့္ ဦးေမေအာင္ ႟ုတ္တရက္ ကၾယ္လၾန္ခဵန္တၾင္ ပၝဠိ ပၝေမာကၡ ဦးေဖတင္ေမာင္က သုေတသန ဂဵာနယ္တၾင္ ဝမ္းနည္း မႀတ္တမ္း ေရးေသာအခၝ "ဦးေမေအာင္သည္ သုေတသန နယ္ပယ္တၾင္ ေဇာက္ခဵခဲ့လ႖င္ ပထမတန္းစား သုေတသန ပညာရႀင္ အဴဖစ္ ေတၾႚႎိုင္ေဳကာင္း" The Chronology of Burma (Myanmar) စာတမ္းကို ေထာက္၍ မႀတ္ခဵက္ ခဵခဲ့ပၝသည္။

ဦးေမေအာင္၏ အဴခား ထင္ရႀားေသာ ယဥ္ေကဵးမႁ စာတမ္းမႀာ ၁၉၁၀ ခုႎႀစ္ လန္ဒန္႓မိႂႚ လိၾႂက္ကရိတ္တာ ႓ဗိတိန္ ပံုႎႀိပ္တိုက္မႀ ထုတ္ေဝသည့္ Twentieth Century Impression of Burma (Myanmar) ၂၀ ရာစု ဴမန္မာ့ ပံုရိပ္တၾင္ ဴမန္မာ့ ယဥ္ေကဵးမႁ ဓေလ့ဆိုင္ရာ 'Burmese (Myanmar) Manners and Customes' စာတမ္း ဴဖစ္သည္။

ဦးေမေအာင္ကို ၁၈၈၀ ဴပည့္ႎႀစ္၊ ဇန္နဝၝရီ ၆ ရက္ေနႛတၾင္ စစ္ေတၾ႓မိႂႚ၌ အဖ ဦးသာဒိုးဴဖႃး၊ အမိ ေဒၞေႎႀာင္းေဒၾးတိုႛမႀ ဖၾားသည္။ ေမၾးခဵင္း ၄ ေယာက္တၾင္ ဒုတိယေဴမာက္ သားဴဖစ္သည္။ ငယ္စဥ္ကပင္ မိဘမဵား ကၾယ္လၾန္၍ အေမ့ဘက္မႀ ဦး႒ကီး ဴဖစ္သူ ဦးလႀေအာင္၊ ေဒၞဴမေမတိုႛက အိႎိၬယသိုႛ ေခၞယူ၍ ကာလကတၨားတၾင္ ပညာ သင္ခဲ့ရသည္။ ဦးလႀေအာင္မႀာ ဴမန္မာ တိုင္းရင္းသားမဵား ထဲမႀ တဦးတည္းေသာ မဒရပ္ ေငၾတိုက္ မင္း႒ကီး အဴဖစ္ အမႁ ထမ္း႟ၾက္ခဲ့ရ၍ ေငၾစာရင္း မင္း႒ကီး ဦးလႀေအာင္ အဴဖစ္ ထင္ရႀားသည္။ ေဒၞဴမေမမႀာ စစ္ကဲ ဦးေထာ္ေလး၏ သမီးဴဖစ္၍ မင္း႒ကီးကေတာ္ ေဒၞဴမေမဟု လူသိမဵားသည္။ ဦးေမေအာင္မႀာ စစ္ကဲ ဦးေထာ္ေလး၏ ဒုတိယ အိမ္ေထာင္မႀ ေမၾးဖၾားသည့္ သမီး ေဒၞဴမေမ၏ ခင္ပၾန္း ေငၾတိုက္မင္း႒ကီး ဦးလႀေအာင္၏ တူဴဖစ္သည္။ ဦးေမေအာင္သည္ ကာလကတၨားႎႀင့္ ရန္ကုန္ အစိုးရ အထက္တန္း ေကဵာင္းတၾင္ ပညာသင္၍ တကၠသိုလ္ဝင္တန္း စာေမးပဲၾ၌ ဴမန္မာစာႎႀင့္ အဂႆလိပ္စာ ပထမရ သဴဖင့္ ရေနာင္း ဘုရင္ခံဆု ခဵီးဴမၟင့္ခံရသည္။ ရန္ကုန္ ေကာလိပ္ အက္ဖ္ေအ (ဥပစာတန္း) တၾင္ ပထမရ၍ ဂဵားဒင္းဆု ထပ္မံ ရရႀိသည္။ ၁၈၉၈ ခုႎႀစ္၊ ဘီေအ ေနာက္ဆံုးတန္းတၾင္ ပညာ သင္ေနစဥ္ ကဵန္းမာေရး ခဵိႂႚယၾင္း၍ ေကဵာင္းမႀ ထၾက္ခဲ့ရသည္။ ၁၉၀၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ဒုတိယတန္း ေရႀႚေန စာေမးပဲၾ ေအာင္ဴမင္ခဲ့သည္။

၁၈၉၉ ခုႎႀစ္တၾင္ ေမာ္လဴမိႂင္႓မိႂႚ ရမၳာပူရ စာပံုႎႀိပ္တိုက္ ဦးထၾန္းဴဖႃ၊ ေဒၞေမတိုႛ၏ သမီး မသိန္းဴမႎႀင့္ လက္ထပ္ခဲ့သည္။ ေဒၞေမမႀာ အခၾန္ဝန္ ဦးအုန္းေ႟ၿ၊ ေဒၞမ႖ား၏ သမီး ဴဖစ္သည္။ ေဒၞမ႖ားမႀာ စစ္ကဲ႒ကီး ဦးေထာ္ေလးႎႀင့္ ပထမ အိမ္ေထာင္ဆက္ ေဒၞမင္းလူတိုႛမႀ ဖၾားဴမင္ရာ ေဒၞသိန္းဴမမႀာ စစ္ကဲ႒ကီး ဦးေထာ္ေလး၏ ဴမစ္ဴဖစ္သည္။

ဦးေမေအာင္သည္ ႓မိတ္႓မိႂႚ အထက္တန္းေကဵာင္း အထက္တန္းဴပ၊ ေမာ္လ႓မိႂင္႓မိႂႚ ရႀင္မဗုဒၭေဃာသ အထက္တန္း ေကဵာင္းအုပ္၊ ၁၉၀၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ ရန္ကုန္ ေမာ္တင္လမ္း ဦးေ႟ၿအုိးေရခဲစက္ႎႀင့္ သစ္ဝၝးေရာင္းဝယ္ေရး မန္ေနဂဵာအဴဖစ္ ေဆာင္ရၾက္သည္။ ၁၉၀၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ဒုတိယတန္း ေရႀႚေန စာေမးပဲၾ ေအာင္ဴမင္႓ပီးေနာက္ ညီအစ္ကိုဝမ္းကဲၾ ေတာ္စပ္သူ ဦးဘလႀေအာင္ (ေငၾစာရင္း မင္း႒ကီး ဦးလႀေအာင္၊ မင္း႒ကီးကေတာ္ ေဒၞဴမေမတိုႛ၏ တဦးတည္းေသာသား) ႎႀင့္အတူ 'ေအာင္ႎႀင့္ ေအာင္' အမည္ဴဖင့္ ေရႀႚေနလုပ္ငန္းကို လုပ္ကိုင္သည္။

၁၉၀၄ ခုႎႀစ္တၾင္ ဦးဘလႀေအာင္ႎႀင့္ အတူ အဂႆလန္သိုႛ ဥပေဒ ပညာသင္ ထၾက္ခၾာခဲ့သည္။ ၁၉၀၄ မႀ ၁၉၀၇ ခုႎႀစ္ အတၾင္း အဂႆလန္ႎိုင္ငံ ကိန္းဘရစ္ တကၠသိုလ္မႀ ဥပေဒဘဲၾႚ (LL.B)၊ မဟာဝိဇၦာဘၾဲႚ (M.A) ႎႀင့္ လင္ကၾန္းအင္း ဥပေဒ ေကဵာင္းမႀ ဘာရစ္စတာ အက္ထ္ေလာ (Barrister-at-Law) ဝတ္လံုဘၾဲႚမဵားကို ထူးခ႗န္စၾာ ရရႀိခဲ့၍ ဴမန္မာႎိုင္ငံ ပညာေရး ဆင္ဒီကိတ္ အဖဲၾႚ၏ ဘက္စံု ပညာ ထူးခ႗န္ဆု ဘီဂန္ဒက္ ေ႟ၿတံဆိပ္ ခဵီးဴမၟင့္ခံရသည္။

၁၉၀၈ မႀ ၁၉၂၀ အတၾင္း ဘိလပ္ဴပန္ ဝတ္လံုေတာ္ရ အဴဖစ္ အသက္ေမၾး ဝမ္းေကဵာင္းဴပႂ၍ ဝုိင္အမ္ဘီေအ (YMBA) ေခၞ ဗုဒၭဘာသာ ကလဵာဏယုဝ အသင္း႒ကီးတၾင္ ပၝဝင္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ ဘိလပ္ဴပန္ ဝတ္လံုေတာ္ရ ဦးပု (နန္းရင္းဝန္ ဦးပု)၊ ပညာဝန္ ဦးမုန္း၊ အ႓ငိမ္းစားဝန္ေထာက္ ဦးေဖတိုႛႎႀင့္ အတူ ဝိုင္အမ္ဘီေအ အသင္းမဵား ဖဲၾႚစည္း တည္ေထာင္ေရး အတၾက္ နယ္မဵားသိုႛ ဆင္း၍ တရားေဟာရာ ဝိုင္အမ္ဘီေအ အသင္း႒ကီး၏ ေရႀႚတန္း ဦးေဆာင္သူ တဦး ဴဖစ္လာသည္။ ၁၉၁၁့ ခုႎႀစ္ ရန္ကုန္ဴမိႂႚတၾင္ ကဵင္းပေသာ အရပ္ရပ္ ဝိုင္အမ္ဘီေအအသင္းမဵား အစည္းအေဝး႒ကီးတၾင္ ခဵယ္ရာမင္ (သဘာပတိ) အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ ၁၉၁၆ ခုႎႀစ္ ဟသႆတ႓မိႂႚတၾင္ ကဵင္းပေသာ စတုတၪ အ႒ကိမ္ ညီလာခံတၾင္ အစည္းအေဝး သဘာပတိ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ ၁၉၁၇ ခုႎႀစ္၊ ႎိုဝင္ဘာလတၾင္ ဦးေဖ၊ ဦးဘေဘ၊ ဝတ္လံုေတာ္ရ ဦးစု (မႎၩေလး) တိုႛႎႀင့္အတူ အိႎၬိယႎိုင္ငံ ကာလကတၨားသိုႛ သၾားေရာက္၍ အိႎိၬယႎိုင္ငံ ဆိုင္ရာ အတၾင္းဝန္ မၾန္ေတဂူကို ေတၾႚဆံု႓ပီး ကိုယ္ပိုင္ အုပ္ခဵႂပ္ေရးကို တင္ဴပခဲ့သည္။

ဝိုင္အမ္ဘီေအ အသင္း႒ကီးသည္ မူလ ရည္မႀန္းခဵက္ ဴဖစ္ေသာ အမဵိႂး ဘာသာ သာသနာ ကိစၤမဵားတၾင္ သာမက ႎိုင္ငံေရး ကိစၤမဵားကို ဝင္ေရာက္ ေဆာင္႟ၾက္လာရာ ႎိုင္ငံေရး မေဆာင္႟ၾက္လိုသူ လူ႒ကီး အဖဲၾႚႎႀင့္ ႎိုင္ငံေရးကို ဆက္လက္ ေဆာင္႟ၾက္လိုသူ လူငယ္ အဖဲၾႚ ကဲၾဴပားလာသည္။ လူ႒ကီး အဖဲၾႚကို 'တူ သာ သင္း' (ဦးဘတူ၊ ဦးဖိုးသာ၊ ဦးသင္း) တိုႛက ဦးေဆာင္ခဲ့ရာ ဦးေမေအာင္သည္ လူ႒ကီး အဖဲၾႚဘက္သိုႚ ပၝဝင္ခဲ့ရာမႀ ၁၉၂၀ ခုႎႀစ္တၾင္ အစိုးရ လက္ေထာက္ ေရႀႚေန၊ ဥပေဒ သံုးသပ္ေရး အရာရႀိ၊ ဥပေဒအဖဲၾႚ အတၾင္းေရးမႀႃး၊ အစိုးရ ေရႀႚေန၊ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ ဥပေဒဌာန အခဵိန္ပိုင္း ပၝေမာကၡ၊ ၁၉၂၂ ခုႎႀစ္တၾင္ တရားလၿတ္ေတာ္ တရားဝန္႒ကီး၊ ၁၉၂၄ တၾင္ဴပည္ထဲေရး ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ အဴဖစ္ ႓ဗိတိသ႖ အစိုးရ၏ သူေကာင္းဴပႂဴခင္း ခံရသည္။ ဴပည္ထဲေရး ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ အဴဖစ္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ေနစဥ္ ၁၉၂၆ ခုႎႀစ္၊ ဇၾန္လ ၅ ရက္ေနႛတၾင္ ဴပင္ဦးလၾင္႓မိႂႚ၌ ႟ုတ္တရက္ ကၾယ္လၾန္ခဲ့သည္။

ဦးေမေအာင္တၾင္ သားသမီး ၃ ဦး ထၾန္းကား၍ သား႒ကီး သတိုးေအာင္မႀာ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ ဘီေအ ေနာက္ဆံုးႎႀစ္တၾင္ ပညာ သင္ဳကားေနစဥ္ ကၾယ္လၾန္ခဲ့သည္။ သတိုးေအာင္မႀာ ပညာထူးခ႗န္၍ တကၠသိုလ္ဝင္တန္း ေအာင္စဥ္က ဖခင္ ဦးေမေအာင္ ကဲ့သိုႛ ရေနာင္း ဘုရင္ခံဆု ရရႀိခဲ့သည္။ သားငယ္ ထၾန္းလႀေအာင္မႀာ ကိုလိုနီေခတ္ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ေလာကတၾင္ ထင္ရႀား၍ လၾတ္လပ္ေရး ေခတ္ဦးတၾင္ ရဲမင္း႒ကီး ဦးထၾန္းလႀေအာင္ ဴဖစ္သည္။ သမီးငယ္ မဴမစိန္မႀာ ဴမန္မာ အမဵိႂးသမီးမဵား ထဲမႀ ပထမဦးဆံုး အမ္ေအ (သုေတသန အထူးဴပႂ) ဘၾဲႚ၊ ေအာက္စဖိုႛဒ္ တကၠသိုလ္မႀ ဘီလစ္ဘဲၾႚမဵား ရခဲ့ေသာ သမိုင္း ပညာရႀင္ တဦး ဴဖစ္သည္။ ဥပစာတန္းတၾင္ ပထမရ၍ ဖခင္ကဲ့သိုႛ ဂဵားဒင္းဆု ခဵီးဴမႀင့္ဴခင္း ခံရသည္။

ဦးေမေအာင္သည္ ဴမန္မာႎိုင္ငံ ပညာေရး ဆင္ဒိကိတ္ အဖၾဲႚဝင္၊ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ ေကာင္စီဝင္၊ တကၠသိုလ္ အုပ္ခဵႂပ္ေရး အဖဲၾႚဝင္ တဦး ဴဖစ္၍ ကရက္ေဒၝက္ စီမံကိန္းတၾင္ ပၝဝင္ခဲ့ရရာ အခဵိႂႚ ပုဂၢိႂလ္မဵား၏ အထင္မႀား အဴမင္မႀား ခံခဲ့ရပၝသည္။ ထိုႛေဳကာင့္ ဴပည္ထဲေရး ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ ဦးေမေအာင္ ကၾယ္လၾန္သည့္ အခၝ ဒီးဒုတ္ဂဵာနယ္၊ ဒုတိယတဲၾ နံပၝတ္ ၂ (၁၂ ဇၾန္ ၁၉၂၆ ) တၾင္ ဒီးဒုတ္ ဂဵာနယ္ တည္းဴဖတ္သူ ဒီးဒုတ္ ဦးဘခဵိႂက ေအာက္ပၝအတိုင္း မႀတ္ခဵက္ ခဵခဲ့ပၝသည္

အထူးဝမ္းနည္းဖၾယ္

ဴပည္ထဲေရး ဌာန ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ ဦးေမေအာင္သည္ ဇၾန္လ ၅ ရက္၊ စေနေနႛ ည ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ္တၾင္၊ ေမ႓မိႂႚ (ဴပင္ဦးလၾင္) ရႀိ ေနအိမ္၌ အနိစၤေရာက္ေဳကာင္း ဳကားသိရေသာ က႗ႎ္ုပ္တိုႛမႀာ။ အထူးဝမ္းနည္း ႎႀစ္ေဴမာမိသည္ ဴဖစ္ရာ။ ထိုသတင္းကို ဳကားသိရေသာ တိုင္းရင္းသား မႀန္သမ႖တိုႛမႀာ။ က႗ႎိုပ္တိုႛ ကဲ့သိုႛပင္ ဝမ္းနည္းလိမ့္မည္ဟု ေမ႖ာ္လင့္ေပေဳကာင္း။ သၾားေလသူ ဦးေမေအာင္မႀာ။ အဂႆလိပ္ဘာသာ၌ သာလ႖င္ အထူး ေပၝက္ေဴမာက္ ခဵီးမၾမ္းေလာက္ေသာ ပဂၢိႂလ္ မဟုတ္ေသး။ ဴမန္မာဘာသာ - ေပၝရာဏႎႀင့္ ေဝၝဟာရ စာေဟာင္း စာမဵဥ္း တိုႛကိုလည္း။ အထူးလိုလား လိုက္စားေသာ ပုဂၢိႂလ္႒ကီးဴဖစ္သည့္ အားေလဵာ္စၾာ။ ယခု နာမည္ ထင္ရႀားလဵက္ ရႀိေသာ ပ႟ိုဖက္ဆာ ဆရာလၾန္း ထံ၌ တပည့္ ခံခဲ့ဖူး၍။ ေရႀးဧခဵင္းေဟာင္း ၁၂ ေစာင္တၾဲ စာအုပ္ တအုပ္ကို ကိုယ္တိုင္ တည္းဴဖတ္၍ပင္ ရိုက္ႎႀိပ္ ဴဖန္ႛခဵိ ခဲ့ဘူးေလသည္။ ဤကဲ့သိုႛ စၾယ္စံုပညာဂုဏ္ အရည္အခဵင္းဴဖင့္ ဴပည့္စံုသဴဖင့္။ ဴမန္မာဴပည္ တိုင္းရင္းသားတိုႛ ရရႀိႎိုင္ေသာ ရာထူးမဵား အနက္။ အ႒ကီးဆံုး ဴဖစ္ေသာ ဴပည္ထဲေရး အမတ္႒ကီး ရာထူးဴဖင့္။ အစိုးရတိုႛ၏ ခဵီးဳကႃး ခန္ႛအပ္ဴခင္းကို ခံခဲ့ရသည္ ဴဖစ္ရာ။ အဆိုပၝ ပုဂၢိႂလ္႒ကီး၊ ထင္ရႀား ရႀိေနဴခင္းသည္။ ဴမန္မာဴပည္႒ကီး၏ ဳကက္သေရပင္ ဴဖစ္ရကာ။ ယခုကဲ့သိုႛ။ သက္တန္း မေစ့မီႀ။ ကၾယ္လၾန္ အနိစၤ ေရာက္ရဴခင္းအတၾက္။ သာ၍ပင္ ဝမ္းနည္းဘၾယ္ ဴဖစ္ေခဵသည္။

အထင္မမႀားအပ္ေပ

ဦးေမေအာင္ - ဴပည္ထဲေရး ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ ရထူးကို ထမ္း႟ၾက္ ေနခိုက္၌၊ တိုင္းသူ ဴပည္သားတိုႛႎႀင့္ တဘက္တလမ္း ဴပႂလုပ္သည္ဟု အခဵိႂႚေသာ သတင္းစာမဵား၌ စၾပ္စဲၾခဵက္ အရ။ သၾားေလသူ ဦးေမေအာင္ အေပၞ၌ အထင္ မမႀားအပ္ေပ။ ဦးေမေအာင္သည္။ အစိုးရ အမႁထမ္း အဴဖစ္သိုႛ မေရာက္မီႀ။ ဝိုင္အမ္ဘီေအ အသင္း၌။ ဥကၠႉ အဴဖစ္ဴဖင့္ပင္ အေတာ္ဳကာ ေဆာင္႟ၾက္ ခဲ့သည့္ဴပင္။ ဝတ္လံု အတတ္ကို။ အဂႆလန္ဴပည္သိုႛ သၾားေရာက္ သင္ဳကား႓ပီးေနာက္။ ဴမန္မာဴပည္သိုႛ ဴပန္၍ ေရာက္ရႀိေသာ ဝတ္လံုမဵား အနက္။ မိမိတိုႛ မဵိႂးရိုးဇာတိ အဝတ္အစားကို မေဴပာင္းလဲဘဲ။ အ႓မဲဝတ္ဆင္ေလ့ ရႀိသူမႀာ။ ဦးေမေအာင္ပင္ ဴဖစ္ရကာ။ ဤကဲ့သိုႛ မဵိႂး႟ိုး ဇာတိကို ႟ိုေသေသာ ပညာရႀိ တေယာက္သည္။ မိမိ အလိုအေလဵာက္အားဴဖင့္။ တိုင္းသူဴပည္သားတိုႛ ဆန္ႛကဵင္၍။ တိုင္းဴပည္ ပဵက္စီးေအာင္ ဴပႂလိမ့္မည္ဟု မေမ႖ာ္လင့္အပ္ေပ။ မိမိထမ္းရေသာ ရာထူး၏ အခၾင့္ ရႀိသေလာက္သာလ႖င္ ေဆာင္႟ၾက္ႎိုင္သည္ ဴဖစ္ရာ၊ ဦးေမေအာင္၏ စီမံခန္ႛခဲၾဴခင္းတိုႛသည္။ တိုင္းသူ ဴပည္သားတိုႛ၏ အလိုုႎႀင့္ ဆန္ႛကဵင္ခဲ့ေသာ။ အုပ္ခဵႂပ္ဴခင္း စည္းစနစ္ ဴဖစ္ေသာ ဒိုင္အာကီကို သာလ႖င္ အဴပစ္တင္ ထိုက္ေပသည္။
(မူရင္းသတ္ပံု အတိုင္း ေဖာ္ဴပပၝသည္။)

၁။ ေဇာ္ဂဵီ၊ သခင္ ကိုယ္ေတာ္မိႁင္း ဋီကာ၊ ဒု-ႎႀိပ္၊ ရန္ကုန္၊ ၁၉၆၉၊ စာ ၄၇။

၂။ ၂၅ ႎႀစ္ေဴမာက္ ဓမၳဗဵႃဟာ ေငၾရတုစာေစာင္။ ရန္ကုန္၊ ဓမၳဗဵႃဟာ စာေစာင္တိုက္၊ ၁၉၈၆။

၃။ ဝိုင္အမ္ဘီေအ ၇၅ ႎႀစ္ ခရီး၊ ရန္ကုန္၊ ဗုဒၭဘာသာ ကလဵာဏယုဝ အသင္း၊ ၁၉၈၂။

၄။ 'အထူးဝမ္းနည္းဖၾယ္'၊ ဒီဒုတ္ဂဵာနယ္ အတဲၾ၂၊ အမႀတ္၂ (၁၂ဇၾန္ ၁၉၂၆ ) စေန၊ စာ ၁။

၅။ Twentieth Century Impressions of Burma.

London: Lloy'ds Greater Britain Publishing

၆။ Pe Maung Tin, U. 'The late U May Oung, obituary notice' JBRS.Vol.16, Pt.2(Dec 1926) P.158.

၇။ Who's who in Burma (Myanmar).

Calcutta: Indo-Burma Publishing Agency, 1926.P.172