ဴမန္မာ့ လၾတ္လပ္ေရး ႒ကိႂးပမ္းမႁႎႀင့္ ဖက္ဆစ္ ဂဵပန္ ေတာ္လႀန္ေရးတုိႛတၾင္ ခဵင္း အမဵႂိးသားမဵားကို ေခၝင္းေဆာင္ကာ ပၝဝင္ခဲ့သူ ဦးဝမ္းကိုေဟာ (Vum Ko Hau)

စည္သူ ေဒၝက္တာ ဝမ္းကိုေဟာအား ၁၉၁၇ ခုႎႀစ္၊ မတ္လ ၁၇ ရက္ေနႛ၌ ခဵင္းဴပည္နယ္၊ တီးတိန္႓မိႂႚနယ္၊ ထုတ္လိုင္း႟ၾာ ခရစ္ယာန္ ဘုန္းေတာ္႒ကီးေကဵာင္း၌ အဖ သိကၡာေတာ္ရ ဘုန္းေတာ္႒ကီး ဇခၾပ္ (Rev. Za Khup)၊ အမိ ပီကဵန္ဇမ္ (Pi Ciang Zam) တုိႛက ေမၾးဖၾားခဲ့သည္။ ေမၾးခဵင္း သား ၃ ဦး၊ သမီး ၄ ဦး ရႀိသည့္အနက္ အ႒ကီးဆံုးသား ဴဖစ္သည္။

ဖခင္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ေနေသာ Khuassak ႟ၾာ ABM ေကဵာင္းတၾင္ စတင္ ပညာ သင္ဳကားခဲ့႓ပီး၊ တီးတိန္ႎႀင့္ ဖလမ္း႓မိႂႚ အလယ္တန္း ေကဵာင္းတုိႛတၾင္ ဆက္လက္ ပညာ သင္ဳကားခဲ့သည္။ ဖလမ္း အလယ္တန္းေကဵာင္းမႀ သတၨမတန္းတၾင္ ပထမ အဆင့္ ရရႀိသဴဖင့္ ပညာထူးခ႗န္ဆု (Scholarship) ရရႀိကာ စစ္ကိုင္း႓မိႂႚ အစိုးရ အထက္တန္းေကဵာင္းသိုႛ ေဴပာင္းေ႟ၿႚ ပညာ သင္ဳကားခဲ့ရသည္။ ၁၉၃၇ ခုႎႀစ္တၾင္ စစ္ကိုင္း အစိုးရ အထက္တန္းေကဵာင္းမႀ တကၠသိုလ္ဝင္တန္း ေအာင္ဴမင္ခဲ့သည္။

အထက္တန္း ပညာ ေအာင္ဴမင္႓ပီးေနာက္ ၁၉၃၇ မႀ ၁၉၄၁ ခုႎႀစ္မဵားတၾင္ ခဵင္းေတာင္ ေဒသဆုိင္ရာ အဂႆလိပ္ အေရးပိုင္႟ံုး၊ ဖလမ္း႓မိႂႚတၾင္ လက္ေရးတိုႎႀင့္ ႟ံုးအုပ္ စာေရး႒ကီး အဴဖစ္ စတင္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ခဲ့သည္။

ဒုတိယ ကမာၲစစ္အတၾင္း ဴမန္မာႎိုင္ငံကို ဂဵပန္တုိႛ ဝင္ေရာက္ သိမ္းပိုက္ေသာ အခၝ အဂႆလိပ္ အေရးပိုင္ ဗိုလ္မႀႃး႒ကီး ေနလာ (Col. Naylar CBE) ႎႀင့္ ဗိုလ္မႀႃး စတီဗင္စင္ (Maj. Stevenson) တုိႛ ဦးေဆာင္ ဖၾဲႚစည္းသည့္ ခဵင္းလဲဗီး (Chin Levies) တပ္တၾင္ ေခၝင္းေဆာင္ တဦးအဴဖစ္ ပၝဝင္ခဲ့ရသည္။ ခဵင္းေတာင္တန္း စစ္ေဴမဴပင္ အသီးသီးတၾင္ တပ္ေရးႎႀင့္ ေထာက္လႀမ္းေရး အရာရႀိ၊ စစ္ဝန္ထမ္း ဌာနခဵႂပ္၏ ဒုတိယ အ႒ကီးအကဲ၊ ခဵင္း ေတာင္တန္း ခ႟ိုင္ဝန္ စသည့္ တာဝန္မဵား ယူကာ ဂဵပန္ ေတာ္လႀန္ေရးတၾင္ ခဵင္း အမဵႂိးသားမဵားကို ဦးေဆာင္႓ပီး ပၝဝင္ တုိက္ခိုက္ခဲ့သည္။ ၁၉၄၃ ခုႎႀစ္၊ ေအာက္တုိဘာလ ၂၀ ရက္ေနႛတၾင္ ယာယီ စစ္ဦးစီး ဗိုလ္မႀႃး (Staff Major) အဴဖစ္ တုိးဴမၟင့္ ခန္ႛထားဴခင္း ခံရသည္။ မဟာမိတ္ တပ္ေပၝင္းစု အေရႀႚေတာင္ အာရႀ စစ္ေသနာပတိခဵႂပ္ ေမာင့္ဘက္တန္ (Lord Mounth Batten) က ဦးဝမ္းကိုေဟာအား တီးတိန္႓မိႂႚတၾင္ ကိုယ္တိုင္ ေတၾႚဆံု႓ပီး စစ္အတၾင္းက ေဆာင္႟ၾက္မႁတိုႛအတၾက္ အမႀတ္တရ ဓာတ္ပံုႎႀင့္ ေငၾစီးကရက္ဗူးတုိႛကို ခဵီးဴမၟင့္ ေပးအပ္ခဲ့သည္။

၁၉၄၇ ခုႎႀစ္၊ ပင္လံု ညီလာခံတၾင္ ခဵင္းအမဵႂိးသား ကိုယ္စားလႀယ္ ေခၝင္းေဆာင္ (အကဵယ္ကို 'ကဵေနာ္ သိေသာ ဴပည္ေထာင္စုေနႚ (သိုႚမဟုတ္) ပင္လုံစာခဵႂပ္' တၾင္ ဳကည့္ပၝ) အဴဖစ္ ပၝဝင္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ ပင္လုံ စာခဵႂပ္ ခဵႂပ္ဆုိ႓ပီးေနာက္ ဗိုလ္ခဵႂပ္ ေအာင္ဆန္း၏ အဳကံေပး တုိက္တၾန္းခဵက္ဴဖင့္ ခဵင္းေတာင္တန္း အေရးပိုင္႟ံုးမႀ ႎႁတ္ထၾက္ကာ ၁၉၄၇ ခု၊ မတ္လ ၁၅ ရက္ေနႛတၾင္ ဒုတိယ အတိုင္ပင္ခံ ဝန္႒ကီး (ခဵင္းေရးရာ ဝန္႒ကီး) အဴဖစ္ တာဝန္ ယူခဲ့ရသည္။ မိမိရပ္႟ၾာ ထုတ္လိုင္ (Old Fort White) နယ္တၾင္ ဂဵပန္လက္ထက္က ကိုယ္ထူကိုယ္ထ တည္ေထာင္ထားသည့္ အထက္တန္းေကဵာင္းကို အစိုးရ အသိအမႀတ္ဴပႂ ေကဵာင္းတေကဵာင္း အဴဖစ္ သတ္မႀတ္ေပးရန္ကို ေအာင္ဴမင္စၾာ လုပ္ေဆာင္ ေပးႎိုင္ခဲ့သည္။

ထိုႛေနာက္ ပင္လံု စာခဵႂပ္အရ ဖၾဲႚစည္းခဲ့သည့္ ကာနယ္ ရီးဝီယံ ေခၝင္းေဆာင္ေသာ (Lt. Col. Rees William) နယ္ဴခား ေဒသ စံုစမ္းေရး အဖၾဲႚ (Frontier Area Inquiry Commission) တၾင္ ခဵင္း တိုင္းရင္းသား ကိုယ္စားလႀယ္ အဖၾဲႚဝင္ တဦး အဴဖစ္ ပၝဝင္ကာ ဴပည္ေထာင္စု ဴမန္မာႎိုင္ငံ ေပၞထၾန္းေရး အတၾက္ တက္တက္႔က႔က ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သူ ဴဖစ္သည္။

တႎႀစ္အတၾင္း လၾတ္လပ္ေရး ရရႀိေရးအတၾက္ ဖၾဲႚစည္းပံု အေဴခခံ ဥပေဒ ေရးဆၾဲရာမႀာလည္း ဗိုလ္ခဵႂပ္ ေအာင္ဆန္း ဥကၠႉ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည့္ ဖၾဲႚစည္းပံု အေဴခခံ ဥပေဒ ေရးဆၾဲေရး ေကာ္မတီတၾင္ အဴခား ခဵင္း တိုင္းရင္းသား ေခၝင္းေဆာင္ ၂ ဦးဴဖစ္သည့္ ဦးဆဝစ္၊ ကပၯတိန္ မန္တံုးႎုန္းတိုႛႎႀင့္ အတူ အဖၾဲႚဝင္ အဴဖစ္ ပၝဝင္ခဲ့သလို၊ အေဴခခံ ဥေပဒ အေခဵာကိုင္ ေကာ္မတီတၾင္လည္း ပၝဝင္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။

၁၉၄၇ ခုႎႀစ္၊ စက္တင္ဘာတၾင္ ဖၾဲႚႛစည္းပံု အေဴခခံ ဥပေဒမူဳကမ္း ေရးဆၾဲ႓ပီးေနာက္၊ ႎု - အက္တလီ စာခဵႂပ္ ခဵႂပ္ဆိုရန္ အတၾက္ လန္ဒန္သိုႛ သၾားေရာက္႓ပီး ေဆၾးေႎၾးရေသာ ေရႀႚေဴပး ဴမန္မာ ကုိယ္စားလႀယ္ ၅ ဦး အဖၾဲႚတၾင္ ကိုယ္စားလႀယ္ တဦး အဴဖစ္ ပၝဝင္ခဲ့သည္။ အဴခား ကိုယ္စားလႀယ္မဵားမႀာ ဦးတင္ထၾဋ္၊ ဦးမန္းဝင္းေမာင္၊ စပ္ခၾန္ခဵိႂႎႀင့္ ဖဆပလ ဒု-ဥကၠႉ ဗိုလ္မႀႃးေအာင္တုိႛ ဴဖစ္သည္။ ထုိႛ ဴမန္မာ ကိုယ္စားလႀယ္ အဖၾဲႚႎႀင့္ ႓ဗိတိသ႖ အစိုးရ ကိုယ္စားလႀယ္ အဖၾဲႚတုိႛ ေရႀးဦးစၾာ ေဆၾးေႎၾး သေဘာတူခဵက္ ရ႓ပီးမႀ ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ သခင္ႎုႎႀင့္ ဗိုလ္လကဵ္ာတုိႛ လန္ဒန္သိုႛ လိုက္လာကာ ႎု - အက္တလီ စာခဵႂပ္ကို ႎႀစ္ဖက္ ေခၝင္းေဆာင္႒ကီးမဵားက လက္မႀတ္ ေရးထိုးခဲ့ဳကဴခင္း ဴဖစ္သည္။

ထိုေဆၾးေႎၾးပၾဲတၾင္ ႓ဗိတိသ႖ ဘၸာေရးဝန္႒ကီး ဟုခဵ္ဒၝတၾန္ (Hugh Dalton) ေတာင္းဆုိေသာ ဂဵပန္ ေမာင္းထုတ္ရာတၾင္ ႓ဗိတိသ႖ အစိုးရ ကုန္ကဵခဲ့သည့္ စရိတ္ ေပၝင္သန္း ၄၀ ေပးေလဵာ္ ေပးေရး ကိစၤတၾင္ ဦးဝမ္ကိုေဟာ၏ ေဆၾးေႎၾး တင္ဴပမႁေဳကာင့္ ေပၝင္ ၁၅ သန္းေလဵာ့႓ပီး ၁၉၅၂ ခုႎႀစ္မႀ စကာ အတိုးမဲ (၁၂) ႒ကိမ္ အရစ္ကဵ ေပးရန္ ႓ဗိတိသ႖ အစိုးရတုိႛက သေဘာတူခဲ့ရသည္။

လၾတ္လပ္ေရး ရ႓ပီးေနာက္ ႎုိင္ငံဴခားေရးရာ ဌာန၊ ဒုတိယ အတၾင္းဝန္၊ သံတမန္ေရးရာ ေကာင္စစ္ေရးရာ၊ ကမာၲႚ ကုလသမဂၢ ဌာနခၾဲ ဦးစီး အရာရႀိ၊ ၁၉၅၅ မႀ စ၍ ဴမန္မာႎုိင္ငံ ဆိုင္ရာ အထူး အာဏာကုန္ လၿဲအပ္ဴခင္း ခံရေသာ သံအမတ္႒ကီး အဴဖစ္ ဴပင္သစ္၊ ေဟာ္လန္၊ အင္ဒိုနီးရႀား၊ ကေမာၲဒီးယား၊ ခဵက္ကိုစလိုဗက္ကီးယား၊ ဩစ႒တီးယားႎႀင့္ ဟန္ေဂရီ ႎုိင္ငံတိုႛတၾင္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ခဲ့႓ပီး ၁၉၇၅ ခုႎႀစ္တၾင္ အ႓ငိမ္းစား ယူခဲ့သည္။

၁၉၅၅ ခုႎႀစ္၊ အင္ဒိုနီးရႀားႎိုင္ငံ ဘန္ေဒၝင္း႓မိႂႚတၾင္ ကဵင္းပမည့္ အာရႀ၊ အာဖရိက ညီလာခံ႒ကီး အတၾက္ အ႒ကိႂ ညၟိႎႁိင္း ေဆၾးေႎၾးပၾဲမဵားကို အီဂဵစ္ သမၳတ နာဆာ၊ တ႟ုတ္ ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ ခဵႃအင္လိုင္း၊ အိႎိၬယ ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ ေန႟ူးတုိႛ တက္ေရာက္႓ပီး ရန္ကုန္႓မိႂႚမႀာ ကဵင္းပခဲ့ရာ၊ ထိုအ႒ကိႂ အစည္းအေဝးပၾဲ ဴဖစ္ေဴမာက္ေရးကို ဦးဝမ္းကိုေဟာက တာဝန္ ယူေဆာင္႟ၾက္ ေပးခဲ့ရဴခင္း ဴဖစ္သည္။

ႎိုင္ငံေတာ္ အစိုးရ၏ တာဝန္ေပးခဵက္ အရ ၁၉၅၃၊ ၁၉၆၄ ႎႀင့္ ၁၉၆၅ ခုႎႀစ္မဵားတၾင္ ကဵင္းပေသာ ကမာၲႚ ကုလသမဂၢ ညီလာခံ႒ကီးမဵားသိုႛ ဴမန္မာႎိုင္ငံ အစိုးရကိုယ္စား တက္ေရာက္ မိန္ႛခၾန္း ေဴပာဳကားခဲ့ရသည္။ ထိုႛအဴပင္ အင္ဒိုနီးရႀားႎိုင္ငံ လၾတ္လပ္ေရးႎႀင့္ ကမာၲႚ ကုလသမဂၢ အဖၾဲႚဝင္ႎိုင္ငံ ဴဖစ္လာေရးတုိႛ အတၾက္ ဦးဝမ္းကိုေဟာသည္ အဓိက ဦးေဆာင္ ႒ကိႂးပမ္း ေပးခဲ့သူ တဦး ဴဖစ္သည္။

ဴမန္မာႎိုင္ငံ အစိုးရမႀ ဦးဝမ္းကိုေဟာအား ၁၉၄၈ ခုႎႀစ္၊ ဇန္နဝၝရီလ ၄ ရက္ေနႛ လၾတ္လပ္ေရး ႎႀစ္ပတ္လည္ေနႛတၾင္ "စည္သူဘၾဲႚ" ခဵီးဴမၟင့္ ေပးအပ္ေဳကာင္း ထုတ္ဴပန္ခဲ့သည္။ ၁၉၇၄ ခုႎႀစ္တၾင္ ႎိုင္ငံ့ဂုဏ္ရည္ ပထမအဆင့္ ထပ္မံ ခဵီးဴမၟင့္ ေပးအပ္ခဲ့သည္။

ဦးဝမ္းကိုေဟာသည္ မဂၢဇင္း၊ စာေစာင္ႎႀင့္ သတင္းစာမဵားတၾင္ ေဆာင္းပၝး ေဴမာက္မဵားစၾာ ေရးသားခဲ့သည့္ အဴပင္ ၁၉၅၃ ခုႎႀစ္တၾင္ The Guardian Press သတင္းစာတုိက္ တည္ေထာင္ရာတၾင္ ဦးေဆာင္ ပၝဝင္ခဲ့သူ တဦးလည္း ဴဖစ္သည္။ ၁၉၆၃ ခုႎႀစ္တၾင္ "Profile of a Burma Frontier Man" စာအုပ္ကို ဴပႂစုေရးသား ထုတ္ေဝကာ ကမာၲႚ ႎိုင္ငံအသီးသီးရႀိ တကၠသိုလ္၊ ေကာလိပ္မဵားသိုႛ ေပးပိုႛ လႀႃဒၝန္းခဲ့သည္။ ခဵက္ကိုစလိုဗက္ကီးယားႎိုင္ငံ Charles University Praque မႀ ထိုစာအုပ္ ဴပႂစုမႁကို အေဳကာင္းဴပႂ႓ပီး ဂုဏ္ထူးေဆာင္ ေဒၝက္တာဘၾဲႚ Ph.D. ခဵီးဴမၟင့္ ေပးအပ္ခဲ့သည္။ အေမရိကန္ႎိုင္ငံ Yale University, History Department တၾင္လည္း ထိုစာအုပ္ကို Oriental Studies အဴဖစ္ အသံုးဴပႂရန္ ဴပႉာန္းထားသည္။ The Reader's Digest မဂၢဇင္းတုိက္မႀလည္း ဴပင္သစ္ႎိုင္ငံ သံအမတ္႒ကီး အဴဖစ္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ေနသာ ဦးဝမ္းကိုေဟာအား Life Member, Life Free Subcription တဦး အဴဖစ္ ဂုဏ္ဴပႂ အသိအမႀတ္ဴပႂခဲ့သည္။

ဦးဝမ္းကိုေဟာသည္ Daw Tina Han @ Nu Maug Kho Ciin ႎႀင့္ ၁၉၃၈ ခုႎႀစ္၊ ေအာက္တိုဘာ ၁၂ ရက္ေနႛတၾင္ လက္ထပ္ခဲ့႓ပီး၊ သား ၃ ေယာက္ႎႀင့္ သမီး ၅ ေယာက္ ထၾန္းကားခဲ့သည္။

၂၀၀၇ ခုႎႀစ္၊ ဇူလိုင္လ ၂၂ ရက္ေနႛ နံနက္ပိုင္း အသက္ ၉၀ ႎႀစ္ အ႟ၾယ္တၾင္ ရန္ကုန္႓မိႂႚ၌ ကၾယ္လၾန္ခဲ့သည္။

▪ - ¤ - ▪