သူႛက႗န္ မခံလိုေသာ မဟာဝံသသီရိဇယ သိုဟံုဘၾားဘၾဲႚခံ မဵိႂးခဵစ္ ဝန္းသို ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေအာင္ဴမတ္

ဝန္းသိုႛ ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေအာင္ဴမတ္သည္ ဴမန္မာ သကၠရာဇ္ ၁၂၂၃ ခုႎႀစ္၊ တပိုတၾဲလဆန္း ၁၁ ရက္၊ (ခရစ္ႎႀစ္ ၁၈၆၂ ခုႎႀစ္၊ ေဖေဖာ္ဝၝရီလ ၉ ရက္) တနဂႆေႎၾေနႛ မၾန္းတည့္အခဵိန္တၾင္ ဝန္းသို႓မိႂႚ၌ ဖၾားဴမင္သည္။ အဘ အမည္မႀာ မင္းလႀ သမႎၩရန္ေဆာင္ဘၾဲႚခံ ဝန္းသို စစ္ကဲ ဦးေ႟ၿသာ ဴဖစ္႓ပီး၊ မိခင္မႀာ သုဝဏၧ ကာယ ေဒဝီဘၾဲႚခံ ေဒၞေဒၾးဴဖႃ ဴဖစ္သည္။ မၾးခဵင္း ညီအစ္ကို ေမာင္ႎႀမ ခုနစ္ဦး ရႀိရာ ေမာင္ေအာင္ဴမတ္၊ မသူဇာ (ေသာင္သၾတ္ ေစာ္ဘၾားကေတာ္)၊ ေမာင္ေ႟ၿသိုက္၊ မယ္မူ၊ မယ္ဖန္၊ ခၾန္ကဵယ္၊ ခၾန္ဆိုင္တိုႛ ဴဖစ္ဳကသည္။

ေမာင္ေအာင္ဴမတ္အား ငယ္စဥ္က ဝန္းသို ဆရာေတာ္ ဦးဂုဏထံ စာေပ သင္ဳကားေစရန္ အပ္ႎႀံထားခဲ့ရာ အေဴခခံ ဴမန္မာ စာေပမဵားကို အေတာ္အတန္ တတ္ေဴမာက္႓ပီး သာမေဏေဘာင္သိုႛ ဝင္ခဲ့သည္။ ေမာင္ေအာင္ဴမတ္ ငၝးႎႀစ္သား အ႟ၾယ္ ၁၂၂၈ ခုႎႀစ္၊ တန္ေဆာင္မုန္းလတၾင္ ဖခင္ဴဖစ္သူ ဦးေ႟ၿသာအား မဟာဝံသရာဇာ သိုဟံုဘၾား ဟူေသာ ဘၾဲႚကို အပ္ႎႀင္းလဵက္ ဝန္းသို ေစာ္ဘၾားအဴဖစ္ တိုးဴမၟင့္ ခန္ႛအပ္ဴခင္း ခံရသည္။

ေမာင္ေအာင္ဴမတ္ အ႟ၾယ္ေရာက္ေသာ အခၝ သူ၏ ဆႎၬအတိုင္း ဖခင္ဴဖစ္သူ ဝန္းသို ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေ႟ၿသာက ကင္းဝန္မင္း႒ကီး ဦးေကာင္းထံ အပ္ႎႀံ၍ ထီးသံုး နန္းသံုး တရားဥပေဒ ပညာရပ္မဵားႎႀင့္တကၾ အုပ္ခဵႂပ္မႁေရးရာ အဴဖာဴဖာမဵားကို သင္ဳကား ေစခဲ့သည္။ သီေပၝမင္းတရား ထံတၾင္လည္း ကၾမ္းေရေတာ္ကိုင္ အဴဖစ္ အမႁထမ္းရသည္။ ထိုႛေဳကာင့္ ဦးေအာင္ဴမတ္သည္ စာေပ ကဵမ္းဂန္ ဗဟုသုတတုိႛ၌ လည္းေကာင္း၊ ေရႀးေဟာင္း အႎုပညာ၊ ရာဇဝင္၊ ကဗဵာလကႆာမဵား၊ ေဗဒင္ပညာရပ္မဵား၌ လည္းေကာင္း၊ အုပ္ခဵႂပ္မႁေရးရာမဵား၌ လည္းေကာင္း က႗မ္းကဵင္ လာခဲ့သည္။

ဦးေအာင္ဴမတ္၏ ဖခင္ ဦးေ႟ၿသာသည္ မိုးေကာင္း႓မိႂႚဝန္ အဴဖစ္ ေဴပာင္းေ႟ၿႚ ခန္ႛထားဴခင္း ခံရသဴဖင့္ ဦးေအာင္ဴမတ္သည္ ၁၂၄၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ဖခင္ေနရာ ဝန္းသိုႛ ေစာ္ဘၾားအဴဖစ္ သီေပၝမင္းတရားက ခန္ႛအပ္ခဲ့သည္။ 'မဟာဝံသသီရိဇယ သိုဟံုဘၾား' ဟူေသာ ဘၾဲႚကိုလည္း ေပးသနားေတာ္မူသည္။

ဝန္းသို႓မိႂႚသည္ ေနဴပည္ေတာ္ မႎၩေလးႎႀင့္ အတန္ေဝးေသာ ႓မိႂႚဴဖစ္၍ အအုပ္အခဵႂပ္ မေကာင္းလ႖င္ နယ္ဴခား ႎုိင္ငံေရး ဴပႍနာမဵား အခဵိန္မေ႟ၾး ေပၞေပၝက္ႎုိင္သည္။ မီးေဝးခဵိပ္ပမာ ဆိုသကဲ့သိုႛ လူဆိုးတိုႛ အတန္ ေသာင္းကဵန္းေသာ ေနရာ ဴဖစ္သည္ဟုလည္း ဳကားသိရသဴဖင့္ လက္႟ံုးရည္ ဴပည့္ဝေသာ ေမာင္ေအာင္ဴမတ္ႎႀင့္ သင့္ေလဵာ္သည္ဟု ကင္းဝန္မင္း႒ကီး ဦးေကာင္းက သူ၏ မႀတ္တမ္း၌ ေရးသားထားခဲ့သည္။ ဝန္းသိုေစာ္ဘၾား အဴဖစ္ ခန္ႛအပ္ဴခင္း ခံရစဥ္က ဦးေအာင္ဴမတ္၏ အသက္သည္ ၂၃ ႎႀစ္သာ ရိႀေသးသည္။

ဦးေအာင္ဴမတ္ ေစာ္ဘၾားဴဖစ္႓ပီး ေနာက္တႎႀစ္တၾင္ မိုးညၟင္းေဒသ တေလ႖ာက္၌ ဗိုလ္ဝ ေခၝင္းေဆာင္ေသာ သူပုန္မဵား ထ႔က ေသာင္းကဵန္းခဲ့သည္။ လူအင္အား သံုးေထာင္ေကဵာ္ ေလးေထာင္ခန္ႛနီးပၝး ရႀိေသာ သူပုန္တိုႛအား ႎႀစ္ေထာင္မ႖ေလာက္သာ အင္အားစုႎႀင့္ ေအာင္ဴမင္စၾာ ႎႀိမ္နင္းႎႀိင္ခဲ့သည္။ သူပုန္ေခၝင္းေဆာင္ ဗိုလ္ဝကိုပၝ အေသ ဖမ္းမိခဲ့သည္။ သီေပၝမင္း ကိုယ္တိုင္က အားရေတာ္ မႀႃလႀသဴဖင့္ ေမာရိယမဟာဝံသ သီရိသုဓမၳရာဇာ ဟူေသာဘၾဲႚဴဖင့္ ခဵီးဴမၟင့္ဴခင္း ခံရသည္။

ထိုႎႀစ္တၾင္ စကာေစာ္ဘၾား႒ကီး၏ သမီးေတာ္ မႀန္နန္း အပဵိႂေတာ္ စပ္ေ႟ၿဳကည္ႎႀင့္ လက္ဆက္ခဲ့သည္။ ေစာ္ဘၾား ဦးေအာင္ဴမတ္သည္ ဝန္းသို႓မိႂႚတၾင္ ေဟာ္နန္း ရႀိေသာ္လည္း နယ္ပယ္ ဴငိမ္သက္ေရးကို ေရႀး႟ႁ၍ ဝန္းသို႓မိႂႚ အေနာက္ေဴမာက္ မိုင္ ၃၀ ေကဵာ္ေသာ ပင္လယ္ဘူး႓မိႂႚ၌ ေ႟ၿႚေဴပာင္း ေနထိုင္ခဲ့သည္။

၁၂၄၇ ခုႎႀစ္တၾင္ တတိယ အဂႆလိပ္ ဴမန္မာ ေနာက္ဆံုးစစ္ပၾဲ ဴဖစ္ပၾားခၝနီး အခဵိန္တၾင္ တိုင္းေရးဴပည္ေရး မဴငိမ္မသက္ ဴဖစ္လာသဴဖင့္ သတင္းမႀန္ ရရႀိေစရန္ ေနဴပည္ေတာ္သိုႛ အေထာက္ေတာ္မဵား ေစလၿတ္ စံုစမ္းခဲ့သည္။ ေနဴပည္ေတာ္မႀလည္း အဂႆလိပ္တိုႛအား တိုက္ခိုက္ရန္ အတၾက္ စစ္သားမဵား စုေဆာင္းရန္ စာခၾဵန္ေတာ္ ေရာက္လာသဴဖင့္ လက္နက္ လူသူ အသင့္ စုေဆာင္းလဵက္ ရႀိသည္။ အေထာက္ေတာ္မဵား ဴပန္လည္ ေရာက္ရႀိေသာ အခၝ သီေပၝမင္း အဂႆလိပ္လက္သိုႛ ပၝေတာ္မူ႓ပီ ဴဖစ္ေဳကာင္း ဳကားသိရသဴဖင့္ အဂႆလိပ္တိုႛအား ဴပန္လည္ တိုက္ခိုက္ရန္ ႒ကိႂးစားခဲ့သည္။

သိုရာတၾင္ အဂႆလိပ္တိုႛအား ဴပန္လည္ တိုက္ခိုက္ဴခင္း မဴပႂဘဲ ဴငိမ္သက္စၾာ ေနရန္ ကင္းဝန္မင္း႒ကီးထံမႀ အမိန္ႛလၿာ တေစာင္ ေရာက္လာသဴဖင့္ အဖကဲ့သိုႛ လည္းေကာင္း၊ ဆရာသမား ကဲ့သိုႛ လည္းေကာင္း ေလးစား အပ္ေသာ မင္း႒ကီး အမိန္ႛ ဴဖစ္သဴဖင့္ ခက္ထန္ေသာ စစ္စိတ္ စစ္မာန္မဵားကို မဵိႂသိပ္ ထားခဲ့ရသည္။ အဂႆလိပ္ လက္ေအာက္သိုႛကား ဝင္ေရာက္ဴခင္း မဴပႂဘဲ သစ္လုပ္ငန္း၊ စပၝး လုပ္ငန္းမဵားကိုသာ လုပ္ကိုင္ စားေသာက္ ေနခဲ့သည္။

ဝန္းသို ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေအာင္ဴမတ္ ဦးစီး လုပ္ကိုင္ေသာ သစ္လုပ္ငန္း ထၾန္းကားရာ ေနရာကို မိမိတိုႛသာ ရရႀိလ႖င္ ခဵက္ခဵင္း ခဵမ္းသာႎုိင္သည္ဟု စိတ္ကူးမိသူ အခဵိႂႚက ဦးေအာင္ဴမတ္သည္ စီးပၾားေရးကို ဖိဖိစီးစီး လုပ္ကိုင္၍ ေငၾေဳကး စုေဆာင္းကာ ေတာ္လႀန္ ပုန္ကန္ရန္ အဳကံဴပႂေနသည္ဟု အဂႆလိပ္ အရာရႀိမဵားအား ေခဵာပစ္စကား ေဴပာဆိုဳကသည္။ ထုိအခၝ ဦးေအာင္ဴမတ္ကို ေနဴပည္ေတာ္သိုႛ ေခၞယူ စစ္ေဆးလိုေဳကာင္း ကင္းဝန္မင္း႒ကီးအား အေဳကာင္းဳကား ေစခဲ့သည္။

ကင္းဝန္မင္း႒ကီးသည္ ဦးေအာင္ဴမတ္ကို ေနဴပည္ေတာ္သိုႛ လာေရာက္ ရႀင္းလင္းရန္ ဆင့္ေခၞခဲ့သည္။ သိုႛရာတၾင္ ဦးေအာင္ဴမတ္က အရႀင္သခင္မဵား မရႀိသည့္ေနာက္ ေနဴပည္ေတာ္သိုႛ မလာေရာက္ လိုေတာ့ေဳကာင္း၊ တပၝးက႗န္မခံလုိေတာ့ေဳကာင္း၊ အဂႆလိပ္ မင္းႎႀင့္တကၾ အဂႆလိပ္အရာရႀိ ကိုယ္စားလႀယ္ တိုႛကုိလည္း အ႟ိုအေသ မဴပႂလိုေတာ့ေဳကာင္း အေဳကာင္း ဴပန္လိုက္သည္။ ယင္းသိုႛ စာဴပန္႓ပီးေနာက္ အဂႆလိပ္မဵား လာေရာက္ တိုက္ခိုက္ပၝက အသင့္ ဴဖစ္ေစရန္ ဝန္းသို႓မိႂ ့ ပတ္ဝန္းကဵင္၌ သစ္တပ္႓မိႂႚ႟ုိးမဵား ေဆာက္ဴခင္း၊ ကင္းတပ္မဵား အထပ္ထပ္ခဵဴခင္း၊ လူသူလက္နက္ စုေဆာင္းဴခင္း စသည္မဵား ဴပႂလုပ္ လာခဲ့သည္။

မကၡရာ မင္းသား႒ကီး၏ သားေတာ္ ထိပ္တင္ရန္ပိုင္ႎႀင့္ မူးမတ္ တစုတိုႛသည္ အဂႆလိပ္တိုႛအား တုိက္ခိုက္ရာမႀာ ႟ႁံးနိမ့္သဴဖင့္ ဦးေအာင္ဴမတ္၏ ဖခင္ ဦးေ႟ၿသာ၏ အကူအညီဴဖင့္ ယူနန္နယ္သိုႛ ဆုတ္ခၾာ လာခဲ့သည္။ ဦးေ႟ၿသာကိုလည္း ေတာ္လႀန္ ပုန္ကန္မႁ အားေပးသည္ဟု ဆိုကာ အဂႆလိပ္ အစိုးရက ဖမ္းဆီးရန္ အမိန္ႛထုတ္ေဳကာင္း ဦးေအာင္ဴမတ္ သိေသာအခၝ ဖခင္ရႀိရာ မုိးေကာင္း႓မိႂႚသိုႛ သၾားေရာက္၍ အေဴခအေနကို ေဆၾးေႎၾးခဲ့သည္။ အဂႆလိပ္တိုႛကား ဦးေအာင္ဴမတ္တိုႛ သားအဖကို မဖမ္းေသးဘဲ ကင္းဝန္မင္း႒ကီးကို ေဖဵာင္းဖဵ နားခဵရန္ ေစလၿတ္လိုက္သည္။

ဦးေအာင္ဴမတ္ မိုးေကာင္းသိုႛ သၾားေနခိုက္ ဴဖစ္၍ ကင္းဝန္မင္း႒ကီးသည္ ဦးေအာင္ဴမတ္ႎႀင့္မေတၾႚဘဲ မႎၩေလးသိုႛ ဴပန္ခဲ့ရသည္။ ကင္းဝန္မင္း႒ကီးမႀ တဆင့္ ေစ့စပ္ မရသဴဖင့္ အဂႆလိပ္ အစိုးရသည္ ဦးေအာင္ဴမတ္၏ ငယ္ဆရာ ဝန္းသို ဆရာေတာ္ ဦးဂုဏမႀ တဆင့္ ေစ့စပ္ဴပန္သည္။ အဂႆလိပ္ကို က႗န္အဴဖစ္ မခံလို အင္အား ဴပည့္လာသည့္ တေနႛ မႎၩေလးကို တိုက္ယူပၝမည္ဟု ဆရာေတာ္အား ေလ႖ာက္ထားခဲ့သည္။ ေစ့စပ္မရသည္ အဆံုး၌ ဴမန္မာသကၠရာဇ္ ၁၂၅၂ ခုႎႀစ္တၾင္ အဂႆလိပ္ အစိုးရသည္ ခၾန္းေတာင္ ႓မိႂႚအုပ္ႎႀင့္ အခၾန္ဝန္ ဦးစံတိုႛကို စစ္တပ္ တတပ္ႎႀင့္ ေစလၿတ္လိုက္သည္။

ဝန္းသို႓မိႂ ့ေစာ္ဘၾား ဦးေအာင္ဴမတ္သည္ အဂႆလိပ္တိုႛ ေစလၿတ္လိုက္ေသာ တပ္မဵားကို မႀန္ကင္းေတာင္ စခန္းမႀ ဆီး႒ကိႂ တိုက္ခိုက္ရန္ ခဵီတက္ လာခဲ့သည္။ မႀန္ကင္းေတာင္ စခန္းတၾင္ အဂႆလိပ္တပ္မဵားႎႀင့္ ဝန္းသိုေစာ္ဘၾား တပ္မဵား ေတၾႚဆံု တိုက္ပၾဲဴဖစ္ပၾားရာ ႟ႁံး႓ပီး အဂႆလိပ္တိုႛ ဆုတ္ခၾာခဲ့ရသည္။ တိုက္ပၾဲဴဖစ္ရာ မႀန္ကင္းေတာင္ စခန္းတၾင္ ယခုတိုင္ အမႀတ္အသား စိုက္ထူထားေသာ က႗န္းတိုင္႒ကီး တတိုင္ ရႀိေနေသးသည္။ ေကာလင္း႓မိႂႚဘက္သိုႛ ဆုတ္ခၾာသၾားေသာ အဂႆလိပ္တပ္မဵားကို ဝန္းသိုေစာ္ဘၾား တပ္မဵားက လိုက္လံ တိုက္ခိုက္ရာ အဂႆလိပ္တုိႛဘက္မႀ စစ္ဗုိလ္ တဦးႎႀင့္ တပ္သား သံုးဦး ကဵဆံုးခဲ့သည္။ အဂႆလိပ္ တပ္မဵားလည္း ေကာလင္း႓မိႂႚမႀေန ထပ္႓ပီး ဆုတ္ခၾာရသည္။ ထိုအခၝမႀ စ၍ ဝန္းသိုေစာ္ဘၾား ဦးေအာင္ဴမတ္၏ အမည္သည္ အဂႆလိပ္မင္း အုပ္ခဵႂပ္သည့္ မႎၩေလး႓မိႂႚမႀသည္ ေအာက္ဴပည္ေဒသ ရန္ကုန္႓မိႂႚသိုႛ တုိင္ေအာင္ ေကဵာ္ဳကား လာခဲ့သည္။

႟ႁံးနိမ့္၍ ဆုတ္ခၾာခဲ့ရေသာ အဂႆလိပ္တပ္မဵားကို အားဴဖည့္ရန္ ၁၂၅၂ ခုႎႀစ္၊ တေပၝင္းလဆန္း ၁၃ ရက္ေနႛတၾင္ ကသာမႀ ဗိုလ္ႎႀစ္ စဗက္ ဦးေဆာင္ေသာ အမႀတ္ (၂၀) ေဴခလဵင္တပ္ရင္းႎႀင့္ ေ႟ၿဘိုမႀ ဗိုလ္႒ကီး ေကရီ ဦးေဆာင္ေသာ ဴမင္းတပ္မဵား ေရာက္ရႀိလာ သဴဖင့္ ေကာလင္း႓မိႂႚသိုႛ ဴပန္၍ ခဵီတက္ လာဳကဴပန္သည္။ ဝန္းသိုေစာ္ဘၾား ဦးေအာင္ဴမတ္သည္ သူ၏ ဝန္းသိုတပ္မဵားႎႀင့္ အတူ ဖခင္ဴဖစ္သူ မိုးေကာင္း႓မိႂႚဝန္၏ တပ္မဵားႎႀင့္ပၝ ေကာလင္းသိုႛ အဴပင္းခဵီတက္ကာ အဂႆလိပ္မဵားကို တုိက္ခိုက္သည္။ သိုႛရာတၾင္ အင္အားခဵင္း မမ႖သဴဖင့္ ႟ုတ္တရက္ ႓မိႂႚသိုႛ မခဵဥ္းကပ္ေသးဘဲ ႓မိႂႚဴပင္မႀသာ ဝန္းရံေန၍ အဂႆလိပ္ တပ္မဵားကို ေတာထဲသိုႛ မ႖ားေခၞသည္။ ယင္းတုိက္ပၾဲတၾင္ ႎႀစ္ဘက္စလံုးမႀ အကဵအဆံုး ဒဏ္ရာရသူ မဵားဴပားသည္။ လက္နက္ အင္အား လူအင္အား မမ႖သဴဖင့္ ဆုတ္ခၾာ ခဲ့ရေသာ္လည္း ဦးေအာင္ဴမတ္၏ တပ္မဵားသည္ အဂႆလိပ္တိုႛကို အ႒ကိမ္႒ကိမ္ ဴပန္လႀန္ တိုက္ခိုက္မႁမဵား ဴပႂခဲ့သည္။ ထိုနယ္ေဴမ ေဒသ တဝိုက္၌ တိုက္ပၾဲမဵား ဆက္လက္ ဴဖစ္ပၾားေစခဲ့သည္။

အဂႆလိပ္ အစိုးရက ယင္းတိုႛ၏ စစ္တပ္အတၾက္ ေ႟ၿဘိုမႀ ေနာက္ထပ္တပ္မဵား စစ္ကူေရာက္လာရာ ဝန္းသို တပ္မဵားသည္ တေဴဖးေဴဖး ဆုတ္ခၾာရင္း ကဵိႂင္းခၾင္ေတာင္ကုန္း၌ တပ္စၾဲ၍ အခိုင္အမာ ခုခံရာ အဂႆလိပ္တပ္မဵား မကပ္ႎုိင္ေအာင္ ရႀိခဲ့သည္။ အေဝးမႀ အေဴမာက္ ေသနတ္မဵားဴဖင့္ အဂႆလိပ္တပ္မဵားက ပစ္ခတ္ေသာ္လည္း ခပ္ေဝးေဝးမႀ ပစ္ရသဴဖင့္ ေမ႖ာ္မႀန္းသေလာက္ မဴဖစ္ဘဲ ဝန္းသို ေစာ္ဘၾားတပ္မဵား အထိအခိုက္ နည္းသည္။ ေနာက္ဆံုး၌ အဂႆလိပ္တပ္မဵားသည္ ကဵိႂင္းခၾင္ေတာင္ကုန္းကို ပတ္၍ စီးေသာ ေဒၝင္းဴဖႃေခဵာင္းကုိ အကဵအဆံုး မဵားစၾာႎႀင့္ ဴဖတ္ကူးကား ဝန္းသိုႛတပ္မဵားကို အနီးကပ္ တိုက္ခိုက္ဳကသည္။ ဝန္းသိုေစာ္ဘၾား၏ တပ္မဵားသည္ အေတာ္ဳကာဳကာ ခုခံ တိုက္ခိုက္ဳက႓ပီးေနာက္ ေတာင္ကုန္း တဖက္မႀ အဂႆလိပ္တပ္မဵားကို ေဖာက္ထၾက္၍ ဝန္းသို႓မိႂႚသိုႛ ဆုတ္ခၾာခဲ့ဳကသည္။ ကဵိႂင္းခၾင္ တိုက္ပၾဲတၾင္ ႎႀစ္ဘက္စလံုးမႀ အပဵက္အစီး အေသအေပဵာက္ မဵားသည္။ အဂႆလိပ္ စစ္သား သံုးဦး ကဵဆံုးသည့္ ေနရာတၾင္ ေကဵာက္တိုင္တခု စိုက္ထူထားရာ ယခုတိုင္ ေတၾႚႎုိင္ေသးသည္။

ကဵိႂင္းခၾင္ေတာင္ကုန္းမႀ ဆုတ္ခၾာသည့္ ေနႛတၾင္ပင္ ေရဦး႓မိႂႚနယ္မႀ ဗိုလ္႒ကီး ဟက္ခဵင္ဆန္ ဦးေဆာင္ေသာ အဂႆလိပ္ စစ္ပုလိပ္တပ္ တတပ္ႎႀင့္ ဥကၠံ႓မိႂႚနားရႀိ မိုးနန္းေကဵာင္းတၾင္ တပ္စၾဲေနေသာ ဝန္းသိုတပ္မဵား တိုက္ပၾဲ အဴပင္းအထန္ ဴဖစ္ပၾားသည္။ ထိုတိုက္ပၾဲတၾင္ ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေအာင္ဴမတ္တပ္မႀ ၂၇ ေယာက္ ကဵဆံုးသည္။ အဂႆလိပ္စစ္ဗိုလ္ ဗိုလ္႒ကီး ဟတ္ခဵင္ဆန္လည္း ဦးေခၝင္းတၾင္ ဒဏ္ရာ ဴပင္းထန္စၾာ ရရႀိသၾားရာ ယင္းဒဏ္ရာႎႀင့္ပင္ မဳကာမီ ေသဆံုးခဲ့သည္။ လက္နက္ အင္အား လူအင္အား မမ႖သည့္ဴပင္ အေတၾႚအဳကံႂ နည္းပၝးေသာ သူမဵားႎႀင့္ တိုက္ခိုက္ရေသာ္လည္း သူႛက႗န္မခံလိုေသာ မဵိႂးခဵစ္စိတ္ဓာတ္ေဳကာင့္ ဝန္းသိုေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေအာင္ဴမတ္သည္ အဂႆလိပ္တိုႛကို ဝန္းသို၊ ေကာလင္း၊ မိုးေကာင္း၊ မိုးညၟင္း၊ ပင္လယ္ဘူး စေသာ ေဒသမဵားမႀ အဴပင္းအထန္ ေတာ္လႀန္ တိုက္ခိုက္ခဲ့သည္။ မဲဇာေခဵာင္းနားရႀိ မန္ေလာင္ မန္စီ ေဒသမဵားတၾင္လည္း အဂႆလိပ္တိုႛႎႀင့္ အ႒ကိမ္႒ကိမ္ တုိက္ပၾဲမဵား ဴပင္းထန္စၾာ ဴဖစ္ပၾားခဲ့သည္။

ဝန္းသို ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေအာင္ဴမတ္သည္ လူသူ လက္နက္ အနည္းငယ္ႎႀင့္ တႎႀစ္နည္းပၝးမ႖ အားမေလ႖ာ့ဘဲ ဇၾဲနပဲႎႀင့္ တိုက္ခိုက္ခဲ့ေသာ ပုဂၢိႂလ္႒ကီး ဴဖစ္သည္။ အဂႆလိပ္ အစိုးရသည္ ေစာ္ဘၾား႒ကီးကို ထိုအခဵိန္အထိ သူပုန္ဟုလည္း မေဳကညာဘဲ သူတိုႛဘက္ ဝင္လာလ႖င္ အခၝမေ႟ၾး လက္ခံ၍ ရာထူးပင္ ေပးမည္ဟု စကား ကမ္လႀမ္း႓မဲ ကမ္လႀမ္းလဵက္ ရႀိသည္။ ဝန္းသို ေစာ္ဘၾား႒ကီးကာ အဂႆလိပ္တိုႛ မည္သိုႛ ေခၞယူ ေခဵာ့ေမာ့ေစကာမူ စကားပင္ မဴပန္ခဲ့ေခဵ။ အဂႆလိပ္ဆိုလ႖င္ သူႎႀင့္ အဖက္မတန္ဟုပင္ သေဘာပိုက္ထားဟန္ တူသည္။ ေနာက္ဆံုးတၾင္ ဝန္းသို ေစာ္ဘၾား႒ကီး၏ တပ္မဵားသည္ မန္စီ အနီး အဂႆလိပ္ စစ္တပ္ႎႀင့္ ေတၾႚ၍ ဝိုင္းမိေနေသာ အခၝ အဂႆလိပ္ စစ္တပ္ႎႀင့္ အတူ ပၝလာေသာ ဴမေတာင္ ႓မိႂႚစားက ဝန္းသို ေစာ္ဘၾား႒ကီးကို စကား ကမ္းလႀမ္းဴပန္ရာ ရာထူးမက္၊ ဥစၤာမက္၊ စိတ္မခိုင္သူမဵား သစၤာေဖာက္ကာ အဂႆလိပ္ဘက္သိုႛ တစတစ ဝင္သၾားဳကသည္က တေဳကာင္း၊ မိုးဦးကဵလာ သဴဖင့္ ေနာက္လိုက္ ေနာက္ပၝမဵား ငႀက္ဖဵားေရာဂၝ ဴဖစ္လဵက္ စိတ္ဓတ္ ကဵဆင္းလာသည္က တေဳကာင္း၊ အေထာက္အပံ့ အကူအညီမဵားကလည္း နည္းပၝသထက္ နည္းပၝး လာသည္က တေဳကာင္း၊ အရပ္ရပ္ေသာ အေဴခအေနတိုႛကလည္း အဆိုးဘက္ႎႀင့္ အ႟ႁံးဘက္ကခဵည္း မဵားေနသည္က တေဳကာင္း ဤသိုႛေသာ အေဳကာင္းမဵားေဳကာင့္ အတိုက္အခိုက္ ရပ္ရန္ ဆံုးဴဖတ္လိုက္သည္။

သိုႛရာတၾင္ ဝန္းသို ေစာ္ဘၾား႒ကီးသည္ အဂႆလိပ္ လက္ေအာက္သိုႛကား မဝင္။ ဖခင္ရႀိရာ တ႟ုတ္ဴပည္သိုႛ ထၾက္ခၾာေတာ့မည္ဟု အေဳကာင္းဴပန္ရာ ဴမေတာင္႓မိႂႚစားက ေဘးရန္ ကင္းရႀင္းေသာ တ႟ုတ္ဴပည္ ထၾက္လမ္းကို အလံစိမ္း လၿတ္ဴပသဴဖင့္ ထိုလမ္းအတိုင္း ၁၂၅၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ထၾက္ခဲ့သည္။ မိုညၟင္းမႀ ဘီးလင္း႓မိႂႚ၊ ယင္းမႀ ဟိုပင္နန္ႛေဆာ္ေလာ္၊ ထိုမႀ စန္းတာ႓မိႂႚသိုႛ ဝင္သည္။ စန္းတာ႓မိႂႚမႀ စန္းတာ ေစာ္ဘၾားက ေကာင္းစၾာ႒ကိႂ၍ ေနရာထိုင္ခင္းမဵား ခဵေပးသည္။ စန္းတာ႓မိႂႚ၌ပင္ ၁၂၇၈ ခုႎႀစ္တၾင္ ဖခင္ မိုးေကာင္း ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေ႟ၿသာ ကၾယ္လၾန္ရာ၊ ဦးေအာင္ဴမတ္ ကိုယ္တိုင္ ဖခင္ အေလာင္းကို ထမ္း၍ ႓မိႂႚဦးေဈး ေနရာ၌ သ႓ဂႂႇဟ္ခဲ့သည္။

ယူနန္နယ္ စန္းတာ႓မိႂႚ၌ ရႀိေနစဥ္လည္း အဂႆလိပ္ အစိုးရက ေစာ္ဘၾား႒ကီး၏ သတင္းမဵားကို အ႓မဲ သိရႀိလိုသည္ ဟူေသာ အမိန္ႛေဳကာင့္ မန္းတာ၊ မိုင္းလ စေသာ ႓မိႂႚမဵားမႀ လာေသာ ခရီးသည္မဵားထံတၾင္ စံုစမ္း႓ပီးလ႖င္ ဴမေတာင္ ႓မိႂႚစားက အ႓မဲ အစီရင္ခံစာ သၾင္းေနရသည္။ ယူနန္နယ္တၾင္ ေနထိုင္စဥ္ ေစာ္ဘၾား႒ကီးသည္ စပၝးေပး ေပးဴခင္း၊ တတ္က႗မ္းထားေသာ ဴမန္မာ့ ေဆးပညာဴဖင့္ ေဆးဝၝး ကုသေပးဴခင္းတိုႛဴဖင့္ ဴဖစ္သလို အသက္ေမၾးဝမ္းေကဵာင္း ရႀာေဖၾ စားေသာက္ ေနထိုင္ခဲ့သည္။ ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေအာင္ဴမတ္သည္ အဂႆလိပ္ လက္ေအာက္တၾင္ အညံခံ၍ ဝင္လ႖င္ သူမဵားနည္းတူ ရာထူးရာခံ အဴပည့္အဝႎႀင့္ ထိပ္တန္းမႀ သက္ေသာင့္သက္သာ ေနရမည္ ဴဖစ္ပၝလဵက္ သူႛက႗န္ မခံလိုေသာ စိတ္ဓာတ္ေဳကာင့္ စည္းစိမ္ ခဵမ္းသာမဵားကို စၾန္ႛလၿတ္လဵက္ ေနထိုင္ခဲ့ေသာ ဴမန္မာမဵိႂးခဵစ္ ပုဂၢိႂလ္႒ကီး ဴဖစ္သည္။

ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေအာင္ဴမတ္သည္ ယူနန္နယ္ စန္းတာ႓မိႂႚ၌ ၁၃ ႎႀစ္၊ မိုင္းလ႓မိႂႚ၌ ၁၉ ႎႀစ္၊ စုစုေပၝင္း ၃၂ ႎႀစ္တိုင္တုိင္ သူႛက႗န္ မခံလိုေသာ စိတ္ဴဖင့္ တ႟ုတ္ဴပည္ ႓မိႂႚမဵားတၾင္ ေနထိုင္ခဲ့သည္။ ဴမန္မာဴပည္ ဘုရင္ခံက ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေအာင္ဴမတ္အား ဦးရီေတာ္ ေညာင္ေ႟ၿ ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဆာေစာေမာင္ မႀတဆင့္ ဴမန္မာဴပည္သိုႛ ဴပန္ေဴပာင္းလာေသာ အခၝ စိတ္မဴငိႂဴငင္ေစရပၝ၊ အေထာက္အပံ့ ေပးပၝမည္ဟု ေဴပာဳကားလာသည္။

ဦးေအာင္ဴမင့္၏ ဳကင္ရာေတာ္ မဟာေဒ၀ီ စပ္ေရၿဳကည္၏ဦးရီးေတာ္ ေညာင္ေ႟ၿ ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဆာေစာေမာင္လည္း အသက္ရၾယ္ဳကီးဴပီ ဴဖစ္သဴဖင့္ကိုယ္ရပ္ ကိုယ္ေဒသသို ့ဴပန္ေနပၝရန္ အတန္တန္ ေတာင္းပန္ ေဴပာဆိုလာသည္။ အမဵိႂးမဵိႂးအဖံုဖံုအဘက္ဘက္မႀ စဥ္းစားဴပီးမႀ ေစာ္ဘၾားဳကီးဦးေအာင္ဴမတ္သည္ (ခရစ္ႎႀစ္ ၁၉၂၃) ၁၂၈၅ ခုႎႀစ္၊တေပၝင္းလဆန္း ၉ ရက္ ေန ့တၾင္ဴမန္မာႎုိင္ငံသို ့ေဴပာင္းေရၾ ့လာခဲ့သည္။

ယင္းႎႀစ္ ေႎႀာင္းတန္ခူးလဆန္း ၈ ရက္ေနႛတၾင္ ရႀမ္းဴပည္နယ္ ေတာင္႒ကီး႓မိႂႚသိုႛ ေရာက္ရႀိ၍ ေဟာကုန္းရႀိ သထံုေဟာ္တၾင္ ေနထိုင္ခဲ့သည္။ သထံုေဟာ္၌ပင္ ဳကင္ရာေတာ္ မဟာေဒဝီ စပ္ေ႟ၿဳကည္သည္ အသက္ ၇၁ ႎႀစ္ အ႟ၾယ္၌ ကၾယ္လၾန္ အနိစၤ ေရာက္ခဲ့သည္။

ေတာင္႒ကီး႓မိႂႚသိုႛ ဴပန္ေရာက္ေသာ အခၝ ဝန္းသို ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေအာင္ဴမတ္ကို အဂႆလိပ္ အစိုးရတိုႛက တလလ႖င္ ေထာက္ပ့ံေငၾ ၁၀၀ိ ေပးခဲ့သည္။ ထိုစဥ္က ေငၾ ၁၀၀ိ သည္ ယခုေငၾႎႀင့္ ေခတ္ကာလ အေလဵာက္ ႎႁိင္းစာလ႖င္ ၁၀၀၀ိ မ႖ပင္ ေကဵာ္မည္ ထင္သည္။

ေစာ္ဘၾား႒ကီးသည္ ထိုေထာက္ပံ့ေငၾကို နည္းသည္ မဵားသည္လည္း မေဴပာ။ အခဵိန္တန္၍ လာေရာက္ ထုတ္ေပးလ႖င္ သားသမီးမဵား လက္သိုႛ လၿဲအပ္ ေပးခဲ့သည္။ ေစာ္ဘၾား႒ကီး အတၾက္မူ ဦးရီးေတာ္ ေညာင္ေ႟ၿေစာ္ဘၾား႒ကီး ဆာေစာေမာင္ ေထာက္ပံ့ေနေသာ ေငၾဴဖင့္သာ ေရာင့္ရဲစၾာ သံုးစၾဲေနခဲ့သည္။ ေညာင္ေ႟ၿေစာ္ဘၾား႒ကီး ဆာေစာေမာင္သည္ ဝန္းသို ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေအာင္ဴမတ္ ဴပန္ေရာက္၍ သံုးႎႀစ္အဳကာ ကၾယ္လၾန္ သၾားရႀာသည္။

ဦးေအာင္ဴမတ္သည္ မည္သူႛအားမ႖ အပူမကပ္ဘဲ ရသမ႖ဴဖင့္ တင္းတိမ္ ေရာင္ရဲစၾာ ေလာကုတၨရာဘက္တၾင္သာ အားထုတ္ ေနထိုင္ခဲ့သည္။ ေညာင္ေ႟ၿေစာ္ဘၾား စပ္ေ႟ၿသိုက္ကလည္း ဆက္လက္ ေထာက္ပံ့ခဲ့သည္။ ဒုတိယ ကမာၲစစ္ဴဖစ္၍ ဴမန္မာႎုိင္ငံသိုႛ ဂဵပန္မဵား ဝင္လာေသာ အခၝ၌လည္း အဂႆလိပ္ အစိုးရကဲ့သိုႛပင္ တလလ႖င္ေငၾ ၁၀၀ိ ေထာက္ပံ့ခဲ့ရာ ဂဵပန္တိုႛ ထၾက္ေဴပးသည့္ အခဵိန္အထိ ဴဖစ္သည္။

ဒုတိယ ကမာၲစစ္ ႓ပီးဆံုးသည့္ ေနာက္တၾင္ ဴမန္မာႎုိင္ငံ လၾတ္လပ္ေရး ရေသာအခၝ ခရစ္ ၁၉၅၀ ဴပည့္ႎႀစ္၊ ေအာက္တိုဘာလမႀ စ၍ ဝန္းသို ေစာ္ဘၾား႒ကီးႎႀင့္ သခင္ကိုယ္ေတာ္မႁိင္းတိုႛအား ဴမန္မာအစိုးရက ေကဵးဇူးဆပ္သည့့္ အေနဴဖင့္ တလလ႖င္ ေထာက္ပံ့ေဳကးေငၾ ၅၀၀ိ ကဵပ္စီ ေပးခဲ့သည္။

ဝန္းသို ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေအာင္ဴမတ္သည္ ဴမန္မာ သကၠရာဇ္ ၁၃၂၆ ခုႎႀစ္၊ ဴပာသိုလဆန္း ၃ ရက္ေနႛ (ခရစ္ ႎႀစ္ ၁၉၆၅ ခုႎႀစ္၊ ဇန္နဝၝရီလ ၅ ရက္) ေနႛတၾင္ ေတာင္႒ကီး႓မိႂႚ၌ အသက္ ၁၀၃ ႎႀစ္တၾင္ ကၾယ္လၾန္ အနိစၤေရာက္သည္။ ယင္းႎႀစ္ ဴပာသိုလဆန္း ၉ ရက္ေနႛတၾင္ ေစာ္ဘၾား႒ကီး၏ ႟ုပ္ကလာပ္ကို ေတာင္႒ကီး႓မိႂႚ ရပ္ေတာ္မူကုန္း ေဴမာက္ဘက္ရႀိ စီစဥ္ ေ႟ၾးခဵယ္ သတ္မႀတ္ထားေသာ ေဴမေနရာသိုႛ ယူေဆာင္ကာ ေရႀးထံုးစဥ္လာ အတိုင္း ဂူသၾင္း သ႓ဂႂႇႂဟ္ဳကသည္။ အာဏာသိမ္း ေတာ္လႀန္ေရး စစ္ေကာင္စီကလည္း ေစာ္ဘၾား႒ကီး၏ လၾတ္လပ္ေရး တိုက္ပၾဲဝင္ခဲ့သည့္ ဂုဏ္ေကဵးဇူးကို ဆပ္သည့္ အေနဴဖင့္ မသာစရိတ္ေငၾ ၅,၀၀၀ိ ေထာက္ပံ့ခဲ့သည္။

ေစာ္ဘၾား႒ကီး ဦးေအာင္ဴမတ္တၾင္ ဦးခၾန္ဆက္ (ေခၞ) ေစာခၾန္ဆက္၊ ေစာစံဴမ၊ ခၾန္လံုး၊ ခၾန္ဖံုးႎႀင့္ ခၾန္ခဵိႂ ဟူေသာ သား ၅ ေယာက္ႎႀင့္ နန္းဆိုင္မယ္၊ ေစာဴဖႃ ဟူေသာ သမီး ၂ ေယာက္ ထၾန္းကားခဲ့သည္။

▪ - ¤ - ▪