ဦးသာဴမတ္ (၁၂၆၀ - ၁၃၃၉)

ဦးသာဴမတ္သည္ ပုတီးကုန္း႓မိႂႚ ဇာတိဴဖစ္၍ ၁၂၆၀ ဴပည့္ ကဆုန္လဆန္း ၁၀ ရက္ (၁၈၉၉ ခု၊ ဧ႓ပီလ ၂၉ ရက္) ေသာဳကာေနႛတၾင္ အဖ ပၾဲစား႒ကီး ဦးဘုိးဴမ၊ အမိ ေဒၞေငၾသင္တုိႛမႀ ဖၾားဴမင္ေသာ တတိယေဴမာက္ သားဴဖစ္သည္။

အသက္ ၆ ႎႀစ္ အ႟ၾယ္တၾင္ ႒ကိႂႚပင္ေကာက္႓မိႂႚ ေ႟ၿေကဵာင္း႒ကီး ဆရဂာေတာ္ႎႀင့္ ပုတီးကုန္း႓မိႂႚ ဓမၳာ႟ုံ ေကဵာင္းတုိက္ ဂုိဏ္းအုပ္ ဆရာေတာ္ထံတၾင္ စတင္ ပညာဆည္းပူးရာ အေဴခခံ ေလာကုတၨရာ စာေပမဵားကုိ တတ္ေဴမာက္ခဲ့သည္။ အသက္ ၁၁ ႎႀစ္တၾင္ ပုတီးကုန္း႓မိႂႚ ဆရာ ဦးဘခဵႂိထံတၾင္ အဂႆလိပ္စာ၊ သခဵႆာႎႀင့္ ပထဝီဝင္ ဘာသာမဵား သင္ဳကား႓ပီးေနာက္၊ အသက္ ၁၂ ႎႀစ္တၾင္ ႒ကိႂႚပင္ေကာက္႓မိႂႚ အာရ္စီအမ္ စိန္မုိက္ကယ္ ေကဵာင္း၌ စတုတၪတန္းမႀ စ၍ သင္ဳကားခဲ့ရာ၊ အတန္းတုိင္းတၾင္ ပထမစၾဲ၍ အသက္ ဆယ့္ေဴခာက္ႎႀစ္တၾင္ သတၨမတန္း ေအာင္ဴမင္သည္။ ထုိႚေနာက္ ဴပည္႓မိႂႚ အစုိးရ အထက္တန္းေကဵာင္းတၾင္ ဆက္လက္ ပညာသင္ဳကားရာ အတန္းတုိင္းတၾင္ ပထမစၾဲ႓ပီး ဆယ္တန္း စာေမးပၾဲကုိ အဂႆလိပ္စာ၊ ဴမန္မာစာ၊ ပၝဠိ ဂုဏ္ထူးတုိႛဴဖင့္ ေအာင္ဴမင္ခဲ့သည္။

ထုိႚေနာက္ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္တၾင္ ဆက္လက္ ပညာဆည္းပူးရာ ဥပစာတန္းကုိ ပထမအဆင့္မႀ ေအာင္ဴမင္၍ စေကာလားရႀစ္ (ပညာသင္ဆု) ရရႀိသည္။ တကၠသုိလ္ ပထမ သပိတ္ကာလတၾင္ ပညာသင္ဳကားမႁ နားေနရစဥ္ ေဒၞရီႎႀင့္ လက္ထပ္သည္။ အသက္ ၂၂ ႎႀစ္တၾင္ အိႎၬိယႎုိင္ငံ ပူနား႓မိႂႚရႀိ စုိက္ပဵႂိးေရး ေကာလိပ္၌ စုိက္ပဵႂိးေရး ေဘာဂေဗဒ ပညာကုိ ဆက္လက္ သင္ဳကားသည္။ ၁၉၂၄ ခုတၾင္ အိႎၬိယႎုိင္ငံ ဘုံေဘ ယူနီဗာစီတီ ေကာလိပ္က အပ္ႎႀင္းေသာ စုိက္ပဵႂိးေရး သိပၯံဘၾဲႚ (B.Ag) ကုိ ရရႀိသည္။ ဒုတိယ အဆင့္မႀ ေအာင္ဴမင္သည္။

အသက္ ၂၀ အတၾင္း၌ ဟင္ဒီ၊ အူရဒူ၊ ဘဂႆလီ၊ နာဂရီ၊ ဂူဂဵရတီ၊ မရာဌီ၊ သသႆက႟ုိက္၊ တမယ္လ္ဘာသာ စာေပႎႀင့္ စကားတုိႚကုိလည္း ေလ့လာ တတ္ေဴမာက္ခဲ့သည္။ အသက္ ၂၀ မႀ ၄၀ အဳကားတၾင္ အေရႀႚေတာင္ အာရႀႎႀင့္ အိႎၬိယႎုိင္ငံရႀိ ေရႀးေဟာင္း ေကဵာက္စာမဵားကုိ ေကာင္းစၾာ ေလ့လာ ဆည္းပူးခဲ့သည္။

စုိက္ပဵႂိးေရး ဝန္ေထာက္၊ ေရာင္းဝယ္ေရး ဝန္ေထာက္၊ စုိက္ပဵႂိးေရး ဝန္ကေလး၊ ဒကိၡဏတုိင္း စုိက္ပဵႂိးေရးဝန္ ဟူေသာ တာဝန္မဵားကုိ အဆင့္ဆင့္ ထမ္း႟ၾက္ရသည္။ ဒကၡိဏတုိင္း စုိက္ပဵႂိးေရးဝန္ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္စဥ္ ၁၉၅၁ ခုႎႀစ္တၾင္ ပၝကစၤတန္ႎုိင္ငံ လာဟုိ႓မိႂႚ၌ ကဵင္းပေသာ ကုလသမဂၢ စီးပၾားေရး ေကာ္မရႀင္သုိႛ တက္ေရာက္ရသည္။ ၁၉၅၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ကရာခဵႂိ႓မိႂႚသုိႚ ႎုိႚညၟစ္ႎၾားမ အဝယ္ေတာ္ အဖၾဲႚဴဖင့္ သၾားေရာက္ ေလ့လာရသည္။ ၁၉၅၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ကရာခဵႂိ႓မိႂႚသုိႚ သၾားေရာက္၍ သိေႎၭာမဵႂိး ႎုိႛညၟစ္ႎၾားမမဵား ဝယ္ယူရသည္။ ၁၉၅၄ ခုတၾင္ ဒကၡိဏတုိင္း စုိက္ပဵႂိးေရးဝန္ အဴဖစ္မႀ အ႓ငိမ္းစား ယူသည္။

အ႓ငိမ္းစား ယူရန္ ဴပင္ဆင္ခၾင့္ ၄ လ မေစ့မီမႀာပင္ ႎုိင္ငံေတာ္ အစုိးရက ယဥ္ေကဵးမႁဗိမာန္ ႌၿန္ဳကားေရးဝန္ အဴဖစ္ တာဝန္ ေပးအပ္သည့္ အတၾက္ ဆက္လက္ အမႁထမ္းရသည္။

ဦးသာဴမတ္သည္ ၁၉၂၄ ခုႎႀစ္မႀ စ၍ စုိက္ပဵႂိးေရး ဴပကၡဒိန္တၾင္ စာတမ္းေရးဴခင္း၊ ဘာသာဴပန္ဴခင္း တုိႛကုိ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ ၁၉၃၉ ခုႎႀစ္တၾင္ ဆန္စပၝး စုိက္ပဵႂိးဴခင္းႎႀင့္ ဝၝဂၾမ္း စည္းကမ္း သတ္ေစဵးမဵားကုိ အစုိးရ လယ္ယာဌာန အတၾက္ ဴမန္မာဘာသာ ဴပန္၍ အစုိးရက ပုံႎႀိပ္ ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ဘာသာဴပန္ စာေပအသင္း (စာေပဗိမာန္) စတင္ တည္ေထာင္စဥ္ကပင္ စုိက္ပဵႂိးေရး စာအုပ္မဵား တည္းဴဖတ္ ေပးခဲ့သည္။ လယ္ယာ စုိက္ပဵႂိးေရး ေကာ္ပုိေရးရႀင္း ေဆးဝၝးပင္မဵား ဴပႂစုေရး အဘိဓာန္ အဖၾဲႚကုိ ေခၝင္းေဆာင္ခဲ့သည္။

ဦးသာဴမတ္သည္ ႟ႁမဝ၊ ဴမဝတီ မဂၢဇင္းမဵားႎႀင့္ ဴပည္ေထာင္စု ယဥ္ေကဵးမႁ စာေစာင္ စသည္တုိႚတၾင္ 'သဇင္လႀ' ဟူေသာ ကေလာင္ အမည္ဴဖင့္ လည္းေကာင္း၊ အမည္ရင္းဴဖင့္ လည္းေကာင္း ဘာသာ စာေ့ပ ယဥ္ေကဵးမႁ ဆုိင္ရာ ေဆာင္းပၝးမဵား ေရးသားခဲ့သည္။ ေနးရႀင္း၊ ဂၝးဒီးယန္း စေသာ အဂႆလိပ္ သတင္းစာမဵား၌ ေဆးပင္မဵား အေဳကာင္း အဂႆလိပ္ဘာသာဴဖင့္ ေရးသားခဲ့သည္။

ဴမန္မာစာ ေရးထုံးကဵမ္း၊ ဴမန္မာ အကၡရာႎႀင့္ ဂဏန္းသခဵႆာ ထုပၯတ္၊ မၾန္ - ဴမန္မာ အကၡရာ သမုိင္း၊ နီတိကဵမ္းေကဵာ္ ေဒၾးႎႀစ္ေဖာ္ စသည့္ စာအုပ္မဵား ဴပႂစုခဲ့သည္။ ဴမေစတီ ပၝဠိ ေကဵာက္စာႎႀင့္ ဴမေစတီ ပဵႃေကဵာက္စာတုိႛကုိ ဖၾင့္ဆုိခဲ့သည္။ ပဵႃ ဖတ္စာကုိလည္း ဴပႂစုခဲ့သည္။

ဦးသာဴမတ္သည္ စာေပဗိမာန္ အဖၾဲႚ သုခမိန္ အဖၾဲႚဝင္၊ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန အသင္း ဥကၠႉ၊ ပိဋကတ္ ဴမန္မာဴပန္ အဖၾဲႚ သုခမိန္ အဖၾဲႚဝင္၊ ယဥ္ေကဵးမႁ ေကာင္စီဝင္၊ လူထု ပညာေရး ေကာင္စီဝင္၊ ဴမန္မာႎုိင္ငံ စာေပ ဴပန္ႛပၾားေရး အသင္း နာယက စသည့္ တာဝန္မဵားကုိ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။

၁၉၅၄ ခုႎႀစ္တၾင္ ႎုိင္ငံေတာ္က ခဵီးဴမၟင့္ေသာ သီရိပဵံခဵီဘၾဲႚကုိ ရခဲ့သည္။ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္က ခဵီးဴမၟင့္ေသာ ဂုဏ္ထူးေဆာင္ မဟာဝိဇၦာဘၾဲႚႎႀင့္ လန္ဒန္ တကၠသုိလ္က ခဵီးဴမၟင့္ေသာ F.R.H.S ဘၾဲႚမဵား ရရႀိခဲ့သည္။

ဦးသာဴမတ္သည္ ၁၃၃၉ ခုႎႀစ္၊ တန္ေဆာင္မုန္း လဆန္း ၁၄ ရက္ (၁၉၇၇ ခုႎႀစ္၊ ႎုိဝင္ဘာလ ၂၄ ရက္) တၾင္ ကၾယ္လၾန္ အနိစၤေရာက္သည္။ ။

[ကဵမ္းကုိး ။ ။

(၁) ဦးသာဴမတ္ (အတၪႂပၯတၨိ)။ ဴမဝတီ မဂၢဇင္း၊ ၁၉၅၄ ဒီဇင္ဘာ။ စာ ၄ - ၆၊ ၃၁၆။

(၂) ဦးသာဴမတ္။ ဴမန္မာ အကၡရာႎႀင့္ ဂဏန္းသခဵႆာထုပၯတ္။ ]