ဒဂုန္ နတ္ရႀင္ (၁၂၆၀ - ၁၃၅၀)

၁၂၆၀ ဴပည့္ႎႀစ္၊ နတ္ေတာ္လဆန္း ၁၁ ရက္ (၁၈၉၈ ခုႎႀစ္ ႎုိဝင္ဘာလ ၂၃ ရက္) တၾင္ ဆရာ႒ကီး ဒဂုန္နတ္ရႀင္ကုိ မႎၩေလး႓မိႂႚ၌ ဖၾားဴမင္သည္။ မိဘႎႀစ္ပၝးမႀာ ဦးရႀိန္း၊ ေဒၞခင္အုိ႒ကီးတုိႚ ဴဖစ္သည္။ ဆရာ႒ကီး၏ အမည္ရင္းမႀာ ဦးေမာင္ေမာင္႒ကီး ဴဖစ္သည္။

ဆရာ႒ကီးသည္ သုံးႎႀစ္သား အ႟ၾယ္ကပင္ ဴမန္မာစာေပ စတင္ သင္ဳကား႓ပီး ရႀင္သာမေဏဝတ္ဴဖင့္ သဒၬၝ၊ သ႓ဂႆိႂဟ္ စသည့္ ေလာကုတၨရာ စာေပမဵားကုိ ဆည္းပူးသည္။ ထုိႚေနာက္ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ ႎႀစ္ဘာသာသင္ အထက္တန္းေကဵာင္းတၾင္ ဆက္လက္ ပညာ သင္ဳကားသည္။

၁၉၁၉ ခုႎႀစ္တၾင္ ေကဵာင္းမႀ ထၾက္႓ပီးေနာက္ ေဳကးနန္း အင္ဂဵင္နီယာ ဌာန မင္း႒ကီး႟ုံးတၾင္ အမႁထမ္းသည္။ မဳကာမီ အလုပ္ထၾက္၍ ပညာ ဆက္လက္ သင္ဳကားရင္း 'ေမာ္ဒန္ ဘားမားတုိင္း' သတင္းစာတၾင္ လက္ေထာက္ အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ တကၠသုိလ္ သပိတ္ေမႀာက္႓ပီးခဵိန္တၾင္ ပဵဥ္းမနား႓မိႂႚ၌ ေနရႀင္နယ္ ေကဵာင္းအုပ္ ဆရာ႒ကီး အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။

ဆရာ႒ကီးသည္ ငယ္စဥ္ကပင္ စာေပ ဝၝသနာ ပၝခဲ့႓ပီး ဴမန္မာစာေပ၊ အဂႆလိပ္ စာေပမဵားကုိ ဖတ္႟ႁ ေလ့လာခဲ့သည္။ အသက္ ၁၆ ႎႀစ္ အ႟ၾယ္က 'ဉာဏ္ကဵယ္ အုန္းေဖ' ေခၞ ဝတၪႂတပုဒ္ စမ္းသပ္ ေရးသားခဲ့ဖူးသည္။ ဂီတကုိလည္း ေလ့လာ လုိက္စားခဲ့သည္။ ပဵဥ္းမနားတၾင္ ေနထုိင္စဥ္ လယ္တီပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီး၊ ကန္ဦးဆရာေတာ္၊ ဟံသာဝတီ ဦးနတ္သား၊ ဝံသရကၡိ ပိဋကတ္တုိက္ ဆရာလႀ စေသာ ပညာရႀိမဵားထံ ဆည္းကပ္႓ပီး ဴမန္မာစာေပ၊ ပၝဠိ စာေပမဵား ေလ့လာ လုိက္စားခၾင့္ ရခဲ့သည္။ ပဵဥ္မနား၌ပင္ သီတင္းသုံးလဵက္ ရႀိေသာ ပုခန္း ဆရာေတာ္ႎႀင့္ လယ္တီ ဆရာေတာ္တုိႛထံ ဆည္းကပ္႓ပီး ေလာကုတၨရာ ဆုိင္ရာ ခဲရာခဲဆစ္ ဴပႍနာမဵားကုိ ေမးဴမန္း ေလ့လာ ဆည္းပူးခၾင့္ ရခဲ့သည္။ အထူးသဴဖင့္ ဴမန္မာစာေပ ႎႀံႚစပ္ေသာ ကန္ဦးေကဵာင္း ဆရာေတာ္၏ ေကဵးဇူးေဳကာင့္ ဴမန္မာ စာေပ အေဴခခံ ေကာင္းေကာင္း ရခဲ့သည္။ မဂၢဇင္းမဵားတၾင္လည္း 'ပဵဥ္းမနား ဦးေမာင္ေမာင္႒ကီး'၊ 'မန္းဳကည္' ကေလာင္ အမည္မဵားဴဖင့္ ကဗဵာမဵား၊ ဝတၪႂတိုမဵား ေရးသည္။ ဒဂုန္ မဂၢဇင္းသုိႛ ကဗဵာမဵား ေရးသား ေပးပုိႚရာ မဂၢဇင္း မန္ေနဂဵာက 'ဒဂုန္နတ္ရႀင္' ဟူ၍ ကေလာင္အမည္ မႀည့္ေပးရာမႀ ထုိအမည္ကုိ လက္ခံ သုံးစၾဲသည္။

ရန္ကုန္ ဴမန္မာအေဆၾ ႟ုပ္ရႀင္ ကုမၯဏီက ႟ုိက္ေသာ ဇာတ္ကားမဵားအတၾက္ သီခဵင္းမဵားကုိ ပဵဥ္မနားမႀ ေရးသားေပးပုိႚရာ ကုမၯဏီက ႎႀစ္သက္သည့္အတၾက္ ရန္ကုန္သုိႚ ေခၞသဴဖင့္ ၁၉၂၉ ခုႎႀစ္တၾင္ ရန္ကုန္သုိႚ ေဴပာင္းေရၿႚ႓ပီး ဒဂုန္မဂၢဇင္းတၾင္ လက္ေထာက္အယ္ဒီတာအဴဖစ္ ဝင္ေရာက္ လုပ္ကုိင္သည္။ ဴမန္မာအေဆၾ အတၾက္လည္း ႟ုပ္ရႀင္ ဇာတ္ညၿန္းမဵား ေရးရသည္။ အိႎၬိယႎုိင္ငံသုိႚ သၾားေရာက္၍ ႟ုပ္ရႀင္ ႟ုိက္ရာတၾင္ လုိက္ပၝ သၾားခဲ့ဖူးသည္။ ၁၉၃၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ဒဂုန္ မဂၢဇင္းတုိက္မႀ ႎုတ္ထၾက္သည္။

ထုိႚေနာက္ ဗဟုိသိပၯံ မဂၢဇင္းတၾင္ အယ္ဒီတာခဵႂပ္ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ တကၠသုိလ္ သိပၯံ မဂၢဇင္း၊ တုိးတက္ေရး မဂၢဇင္း၊ ဆယ္သန္း ဂဵာနယ္တုိႚတၾင္ အယ္ဒီတာအဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ေမာရိယ ေနႛစဥ္ သတင္းစာ၊ ရန္ကုန္ ေနႛစဥ္ သတင္းစာႎႀင့္ စတူးဒင့္ေဝၝ အဂႆလိပ္ သတင္းစာတုိႛတၾင္ အယ္ဒီတာခဵႂပ္ အဴဖစ္ လည္းေကာင္း ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။

ရန္ကုန္႓မိႂႚ ဗုဒၭဘာသာႎႀင့္ ကမာၲႛ ဆက္ဆံေရး အဖၾဲႚ႒ကီး အတၾင္းေရးမႀႃး၊ ဴမန္မာႎုိင္ငံ စာေရးဆရာ အသင္း ဥကၠႉ၊ ဗုဒၭသာသနာ့ အဖၾဲႚ၊ ငၝးပၝးသီလ လုံဴခံႂေရး အဖၾဲႚတုိႛတၾင္ ေကာ္မတီဝင္၊ ေကဵာင္းသုံးစာအုပ္ ေကာ္မတီဝင္ စသည့္ တာဝန္မဵားကုိလည္း ေဆာင္႟ၾက္သည္။

ဆရာ႒ကီးသည္ စာအုပ္စာတမ္း မဵားစၾာ ေရးသား ဴပႂစုခဲ့သည္။ အိမ္ေထာင္ဦး ႟ႁဖၾယ္ကဵမ္း ('သူရသတၨိ' အမည္ဴဖင့္ ထပ္မံ ဴဖည့္စၾက္သည္)၊ အခဵစ္ဂၸိ၊ ေယာကဵ္ား၊ ဴခေသႆ့စိတ္၊ လူႚေသၾးေခၞ ေသၾးတုိးကဵမ္း၊ ဓာတ္ခဵႂပ္ေရာဂၝ ကုထုံးကဵမ္း၊ ဆရာဝန္ ဒုိင္ယာရီ (သုံးတၾဲ)၊ သုတေဳကးမုံ၊ ေလာကနိဗၱာန္၊ စိတ္ပညာကဵမ္း (ေဴခာက္တၾဲ)၊ ဴမန္မာ့႟ုိးရာ ကၾမ္းဓေလ့၊ ဴမန္မာ့႟ုိးရာ ဆင္တန္ဆာ၊ အဳကံသစ္၊ အာဇာနည္၊ ပၝေနာက္၏ ႟ုပ္႒ကီးစင္၊ စာေပဝတ္ဆံ (ရႀစ္အုပ္)၊ ဴမန္မာ့လုပ္ငန္း ဆယ္ပၾင့္ပန္း၊ ဒဂုန္နတ္ရႀင္၏ ဘဝခရီးစဥ္၊ ရတနာပုံ နိဒၝန္း၊ ဘာသာေရး အေမၾအႎႀစ္မဵား၊ စာေပ အေမၾအႎႀစ္မဵား စသည္တုိႚ ဴဖစ္သည္။

ဴမန္မာစာဴပႂ စာဆုိ ပုဂၢႂိလ္ေကဵာ္မဵား အတၪႂပၯတၨိဴဖင့္ ၁၉၅၅ ခုႎႀစ္တၾင္ စာေပဗိမာန္ သုတပေဒသာ ဆုကုိ လည္းေကာင္း၊ ဴမန္မာ့႟ုိးရာ ကိန္းဂဏန္း သခဵႆာ စာအုပ္ဴဖင့္ ၁၉၈၃ ခုတၾင္ အမဵႂိးသား စာေပဆုကုိ လည္းေကာင္း ရရႀိခဲ့သည္။

ဆရာ႒ကီးသည္ ၁၃၅၀ ဴပည့္ႎႀစ္၊ တေပၝင္းလဆန္း ၆ ရက္ (၁၉၈၉ ခု၊ မတ္လ ၁၂ ရက္) ေနႚတၾင္ ကၾယ္လၾန္သည္။

[ကဵမ္းကုိး ။ ။

(၁) ဒဂုန္နတ္ရႀင္၏ ဘဝခရီးစဥ္။

(၂) ဒဂုန္ေ႟ၿမ႖ား။ ဴမန္မာႎုိင္ငံ စာေပဆုမဵား။ စာ ၅၃ - ၅၄။

(၃) မလိခ။ ဴမန္မာစာေပ အဘိဓာန္ ၃။ စာ ၁၃၄ - ၁၃၅။

(၄) ဴမန္မာ့စၾယ္စုံကဵမ္း ႎႀစ္ခဵႂပ္ ၁၉၉၀။ စာ ၂၁၉ - ၂၂၂။ ]