ဒဂုန္ ဦးလႀေဘ (၁၂၆၁ - ၁၃၄၈)

ဒဂုန္ ဦးလႀေဘသည္ ေရတာရႀည္႓မိႂႚ ဇာတိဴဖစ္၍ ၁၂၆၁ ခုႎႀစ္ ပထမဝၝဆုိ လဆန္း ၈ ရက္ (၁၈၉၉ ခုႎႀစ္ ဇူလိုင္လ ၁၄ ရက္) တၾင္ ဖၾားဴမင္သည္။ ဖခင္မႀာ ေတာင္သူ လုပ္ကုိင္ေသာ ဦးေရခဵမ္း ဴဖစ္၍၊ မိခင္မႀာ ေဒၞပန္းဥ ဴဖစ္သည္။ ေသၾးခဵင္း ၇ ေယာက္တၾင္ တတိယေဴမာက္ ဴဖစ္သည္။

ဒဂုန္ ဦးလႀေဘသည္ ေတာင္ငူ႓မိႂႚ ဦးလကၡဏာ ေနာ္မန္ေကဵာင္းတၾင္ ပညာသင္ရာ ေခတ္ပညာႎႀင့္ သဒၬၝ၊ သ႓ဂႂႇဟ္ စေသာ ဘုန္း႒ကီးေကဵာင္း ပညာမဵားကုိပၝ ဆည္းပူးခဲ့သည္။ ၁၉၁၈ ခုတၾင္ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ ကုိးတန္း ေအာင္ဴမင္သည္။ ထုိႚေနာက္ မႎၩေလး႓မိႂႚ သမဝၝယမ ပညာႎႀင့္ စာရင္းစစ္ ပညာသင္ေကဵာင္း၌ ပညာ သင္ဳကားသည္။ ၁၉၂၀ - ၂၁ တၾင္ အထက္တန္း သမဝၝယမ ပညာႎႀင့္ စာရင္းစစ္ စာေမးပၾဲ ေအာင္ဴမင္သည္။

၁၉၂၁ ခုမႀ ခုမႀ စ၍ မႎၩေလးတုိင္း သမဝၝယမ ဝန္ေထာက္ ဦးေမာင္ေမာင္ဴပားထံတၾင္ တၾဲဖက္ စာရင္းစစ္ အဴဖစ္ အမႁထမ္းသည္။ ထုိစဥ္မႀာပင္ ဴမန္မာစာ ဴမန္မာမႁ ဆုိင္ရာ ႎုိင္ငံဴခား ပညာရႀင္၊ ဴမန္မာ ပညာရႀင္တုိႛ၏ ေလ့လာမႁမဵားကုိ အနီးကပ္ ေလ့လာခၾင့္ ရခဲ့သည္။ ဴမန္မာစာ ႌၾန္ႛေပၝင္းကဵမ္းႎႀင့္ ဴမန္မာမင္း အုပ္ခဵႂပ္ပုံ စာတမ္းတုိႛကုိ တည္းဴဖတ္ရာတၾင္ အကူအညီ ေပးခဲ့ရသည္။

ဒဂုန္ ဦးလႀေဘသည္ ထုိစဥ္ကပင္ သစၤာဝၝဒီ သတင္းစာႎႀင့္ အဴခား စာနယ္ဇင္းမဵား၌ ေဆာင္းပၝးမဵား ေရးသားခဲ့သည္။ ၁၉၂၉ ခုတၾင္ ဒဂုန္မဂၢဇင္း အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ရင္း ဒဂုန္ ဦးလႀေဘ ကေလာင္ အမည္ဴဖင့္ ေဆာင္းပၝးမဵား ေရးသည္။ ၁၉၄၀ ဴပည့္တၾင္ ႓ဗိတိသ႖ဘားမား ႟ုပ္ရႀင္စာေစာင္ အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ ၁၉၄၅ - ၄၆ တၾင္ ဟံသာဝတီ သတင္းစာ တၾဲဖက္အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။

၁၉၅၇ ခုႎႀစ္တၾင္ ဗုိလ္တေထာင္ သတင္းစာ တည္ေထာင္သူ တဦးအဴဖစ္ ပၝဝင္သည္။ ဴမန္မာစာ ေကာ္မရႀင္ (ယခု ဴမန္မာစာအဖၾဲႚ) တၾင္ အဖၾဲႚဝင္ အဴဖစ္ ကၾယ္လၾန္သည္ အထိ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။

ဒဂုန္ ဦးလႀေဘ၏ စာေပေဆာင္းပၝးမဵားကုိ 'စာတံခၾန္'၊ 'ေ႟ၿဴပည္တန္နီတိ'၊ 'စာေပ ယဥ္ေကဵးမႁ' စသည္ဴဖင့္ စာအုပ္မဵား ထုတ္ေဝခဲ့သည္။

ဒဂုန္ဦးလႀေဘသည္ ၁၃၄၈ ခု၊ ဝၝဆုိလဆန္း ၃ ရက္ (၁၉၈၆ ခု၊ ဇူလုိင္လ ၉ ရက္) ဗုဒၭဟူးေနႛတၾင္ ကၾယ္လၾန္ အနိစၤ ေရာက္သည္။

[ကဵမ္းကုိး ။ ။

(၁) ၁၃၄၇ ခုႎႀစ္၊ ရန္ကုန္တုိင္း စာဆုိေတာ္ေနႛ အခမ္းအနား၊ အကန္ေတာ့ခံ သက္႒ကီး စာေပ ပညာရႀင္မဵား၏ အတၪႂပၯတၨိ။ ၁၉၈၅။ စာ ၁၅။

(၂) မလိခ။ ဴမန္မာစာေပ အဘိဓာန္ ၃ ။ စာ ၁၄၉ - ၁၅၀။

(၃) ဴမန္မာ့စၾယ္စုံကဵမ္း ႎႀစ္ခဵႂပ္ ၁၉၈၇။ စာ ၂၉၃ - ၂၉၄။]