ဒဂုန္ ခင္ခင္ေလး (၁၂၆၅ - ၁၃၄၃)

ဒဂုန္ ခင္ခင္ေလးသည္ မႎၩေလး႓မိႂႚ ဇာတိဴဖစ္၍ ၁၂၆၅ ခုႎႀစ္၊ တေပၝင္းလဆန္း ၆ ရက္ (၁၉၀၄ ခုႎႀစ္၊ ေဖေဖာ္ဝၝရီလ ၂၀ ရက္) စေနေနႛတၾင္ ဖၾားဴမင္သူ ဴဖစ္သည္။ ဖခင္မႀာ ရဲအင္စပိတ္ေတာ္ ဦးေမာင္ေမာင္ေကဵာ္ ေခၞ ဦးဴမတ္ေကဵာ္ ဴဖစ္၍၊ မိခင္မႀာ ဝက္မစၾတ္ ႓မိႂႚစားမင္း၏ သမီးလတ္ ေဒၞခင္ခင္လတ္ ဴဖစ္သည္။ အဘုိးဴဖစ္သူ ဝက္မစၾတ္ ႓မိႂႚစားမင္းက ေဴမးဴဖစ္သူကုိ ခဵစ္ဴမတ္ႎုိးသည့္ အတၾက္ မိမိ အဘၾားဴဖစ္သူ၏ အမည္ကုိ ယူကာ 'ခင္ေလးခင္' ဟု အမည္ ေပးခဲ့ေသာ္လည္း၊ ဒဂုန္ ခင္ခင္ေလးက အဘုိး၏ အဘၾား အမည္ကုိ မိမိအမည္ အဴဖစ္ သုံးလ႖င္ ႟ုိင္းရာကဵသည္ဟု ယူဆကာ 'ခင္ခင္ေလး' ဟု အမည္ ေဴပာင္းလဲခဲ့သည္။

ဒဂုန္ ခင္ခင္ေလးသည္ ေကဵာက္ပန္းေတာင္႓မိႂႚ ခုနစ္တန္း ဴမန္မာစာသင္ေကဵာင္းတၾင္ ေလးတန္း အထိ လည္းေကာင္း၊ မေကၾး႓မိႂႚ အဂႆလိပ္ ခုနစ္တန္းေကဵာင္းတၾင္ ငၝးတန္း အထိ လည္းေကာင္း၊ ေ႟ၿဘုိေကဵာင္းတၾင္ ခုနစ္တန္း အထိ လည္းေကာင္း ပညာ ဆည္းပူးခဲ့သည္။

၁၉၁၆ ခုႎႀစ္တၾင္ 'ႎၾဲႚႎၾဲႚ' ဟူေသာ ဝတၪႂတုိကေလးကုိ စတင္ ေရးသား ေပးပုိႛရာ သူရိယ မဂၢဇင္း ဝတၪႂတုိ႓ပိႂင္ပၾဲတၾင္ အေကာင္းဆုံး ဝတၪႂအဴဖစ္ ေ႟ၾးခဵယ္ခံရ႓ပီး၊ ၁၉၁၇ ခုႎႀစ္ထုတ္ သူရိယ မဂၢဇင္း အတၾဲ (၁)၊ အမႀတ္ (၆) တၾင္ ထည့္သၾင္း ေဖာ္ဴပခံရသည္။ ဆက္လက္၍ 'ရႀင္မင္းညိႂ'၊ 'ရဲလ႖င္မင္းဴဖစ္' ဝတၪႂတုိမဵား ေရးသားသည္။ ၁၉၂၀ ဴပည့္ႎႀစ္မႀ စ၍ ဒဂုန္ မဂၢဇင္းတၾင္ ဝတၪႂမဵား၊ ေဆာင္းပၝးမဵား ေရးသားသည္။ 'ဒဂုန္ ခင္ခင္ေလး' ကေလာင္အမည္ ခံယူသည္။ ၁၉၂၁ ခုႎႀစ္တၾင္ မႎၩေလး႓မိႂႚ၌ 'ဳကည္ေတာ္ဆက္ ဝတၪႂ မဂၢဇင္း' ကုိ တည္းဴဖတ္ ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ၁၅ ရက္ တ႒ကိမ္ ထုတ္ဴဖစ္၍ ဴမန္မာ အမဵႂိးသမီး စာေရးဆရာမဵား ဦးစီး ထုတ္ေဝေသာ မဂၢဇင္းမဵားတၾင္ အေစာဆုံး ဴဖစ္သည္။ တဖန္ 'ေနရႀင္နယ္ ဂဵာနယ္' အမည္ဴဖင့္ ဂဵာနယ္ တေစာင္ ထုတ္ေဝရန္ႎႀင့္ တာဝန္ခံ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ရန္ စုိင္းဴပင္း ေနဆဲတၾင္ အေဴခအေနေဳကာင့္ မထုတ္ဴဖစ္ဘဲ ရပ္ဆုိင္း လုိက္ရသည္။

ဒဂုန္ ခင္ခင္ေလးသည္ ဒဂုန္ မဂၢဇင္းတၾင္ ဝတၪႂမဵား၊ ေဆာင္းပၝးမဵား ပုံမႀန္ ေရးသားသည္။ 'ကုိကုိေလး' ဟူေသာ ကေလာင္ အမည္ဴဖင့္ ေမႀာ္ဆရာ မႀတ္တမ္း ဝတၪႂမဵား ေရးသားသည့္ အဴပင္ 'ရတနာပုံ ထိပ္တင္လႁိင္' ဟူေသာ ကေလာင္ အမည္ဴဖင့္ ဒဂုန္ မဂၢဇင္း ယုဝတီ စကၡႂကၸတၾင္ အမဵႂိးသမီးေရးရာ ေဆာင္းပၝးမဵား၊ ဴမန္မာမႁ ေဆာင္းပၝးမဵား ေရးသားသည္။

ထုိႚေနာက္ ၁၉၂၁ ခုႎႀစ္မႀ စ၍ ဴမန္မာအေဆၾ ႟ုပ္ရႀင္ ကုမၯဏီ အတၾက္ ႟ုပ္ရႀင္ ဇာတ္ႌၿန္းမဵား ေရးသားသည္။ ဒဂုန္ ခင္ခင္ေလး ဟူေသာ အမည္သည္လည္း ပုိ၍ ထင္ရႀား လာရသည္။ 'ဴမားနတ္ေမာင္'၊ 'ရည္းစား ဓားဴပ (ရီစာဓဴမ)' ႟ုပ္ရႀင္တုိႛသည္ ဒဂုန္ ခင္ခင္ေလး၏ ဇာတ္ႌၿန္းမဵားကုိ ႟ုိက္သည့္ ထင္ရႀားေသာ ႟ုပ္ရႀင္ ဇာတ္ကားမဵား ဴဖစ္သည္။

ဒဂုန္ ခင္ခင္ေလး စာအုပ္တုိက္ကုိ တည္ေထာင္၍ စာအုပ္မဵား ထုတ္ေဝသည္။ ပထမ အိမ္ေထာင္ႎႀင့္ စိတ္သေဘာခဵင္း မတုိက္ဆုိင္၍ ကၾာရႀင္းခဲ့သည္။ ထုိႚေနာက္ နဂၝးနီ စာအုပ္တုိက္ မန္ေနဂဵာ ဦးအုန္းခင္ႎႀင့္ လက္ထပ္သည္။ ၁၉၃၉ ခုႎႀစ္တၾင္ တုိ္ငးဴပႂဴပည္ဴပႂ ပုံႎႀိပ္တုိက္ တည္ေထာင္႓ပီး၊ ဝတၪႂမဵား အဆက္မဴပတ္ ေရးသား ထုတ္ေဝခဲ့သည္။

ဒဂုန္ ခင္ခင္ေလးသည္ စစ္ကာလ အတၾင္းတၾင္ 'စစ္ေရာင္ဴခည္' ဝတၪႂႎႀင့္ 'ကမာၲရန္သူ' ဝတၪႂတုိႛကုိ ေရးသား ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ဂဵပန္ေခတ္တၾင္ အစုိးရက ထုတ္ေဝေသာ ဗမာ့ေခတ္ သတင္းစာကုိ လက္ခံ ပုံႎႀိပ္ေပးရာမႀ၊ စစ္႓ပီးေသာ အခၝ ဗမာ့ေခတ္ သတင္းစာကုိ မိမိ၏ တုိင္းဴပႂဴပည္ဴပႂ ပုံႎႀိပ္တုိက္က ပခုံးေဴပာင္းယူ႓ပီး ကုိယ္ပုိင္ သတင္းစာ အဴဖစ္ ဆက္လက္ ထုတ္ေဝသည္။

၁၉၄၅ ခုႎႀစ္ ေအာက္တုိဘာလတၾင္ 'ယုဝတီဂဵာနယ္' ကုိ ဦးစီး ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ဗမာ့ေခတ္ သတင္းစာတၾင္လည္း ယုဝတီဂဵာနယ္ ကၸ ဖၾင့္လႀစ္ကာ အမဵိႂးသမီး ကေလာင္ရႀင္မဵားကုိ 'ယုဝတီ ကေလာင္ရႀင္' ဘၾဲႚ၊ 'ယုဝတီ' ဘၾဲႚမဵား ေပးအပ္ ခဵီးဴမၟင့္ ေဴမေတာင္ ေဴမၟာက္ေပးခဲ့သည္။ အမဵႂိးသမီး ကေလာင္ရႀင္ အဖၾဲႚကုိ တည္ေထာင္၍ ဥကၠႉ အဴဖစ္ တာဝန္ယူခဲ့သည့္ အဴပင္ စာေရးဆရာ အသင္း၏ အမႁေဆာင္ အဴဖစ္လည္း အ႒ကိမ္႒ကိမ္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ ၁၉၆၁ ခုႎႀစ္တၾင္ ယုဝတီ သတင္းစာကုိ ဦးစီး ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ကမာၲလႀည့္ ခရီးကုိလည္း သၾားေရာက္ခဲ့သည္။

ဒဂုန္ ခင္ခင္ေလးသည္ ဝတၪႂရႀည္ သုံးဆယ္ေကဵာ္၊ ဝတၪႂတုိ ငၝးဆယ္ေကဵာ္၊ ဴပည္တၾင္း ဴပည္ပ ခရီးသၾား ေဆာင္းပၝးမဵားႎႀင့္ အေထၾေထၾ ေဆာင္းပၝး အေဴမာက္အဴမား ေရးခဲ့သည္။ ေ႟ၿစၾန္ညိႂ၊ သား ေ႟ၿစၾန္ညႂိ၊ စာဆုိေတာ္၊ တသက္လဵာ၊ ဂုဏ္ဴမင့္သူ၊ ဂုဏ္နိမ့္သူ၊ ႓မိႂင္ယံဘၾား၊ က႗န္းညႂိညိႂ၊ စစ္ေရာင္ဴခည္၊ ကမာၲႚရန္သူ စသည့္ ဝတၪႂမဵား ထင္ရႀားသည္။ အထူးသဴဖင့္ နယ္ခဵဲႚ ဆန္ႛကဵင္ေရး ဝတၪႂတပုဒ္ ဴဖစ္ေသာ ေ႟ၿစၾန္ညိႂ ဝတၪႂ (၁၉၃၃)ႎႀင့္ သီေပၝမင္း လက္ထက္ နန္းတၾင္းသ႟ုပ္ကုိ ေနာက္ခံဴပႂ ေရးဖၾဲႚေသာ စာဆုိေတာ္ ဝတၪႂ (၁၉၅၁) တုိႛ ထင္ရႀားသည္။ ေ႟ၿစၾန္ညိႂကုိ မူလက ေ႟ၿစၾန္ညိႂ၊ သားေ႟ၿစၾန္ညိႂဟု ႎႀစ္တၾဲခၾဲ၍ ထုတ္ခဲ့႓ပီး၊ မူလက ေ႟ၿစၾန္ညိႂ ဇာတ္လမ္းကုိ ရည္းစားဓားဴပ (ရီးစားဓဴမ) ဟူေသာ အမည္ဴဖင့္ ႟ုပ္ရႀင္ ႟ုိက္ကူးခဲ့သည္။ ပထမအ႒ကိမ္ ႟ုိက္ကူးစဥ္က သီေပၝမင္း ပၝေတာ္မူခန္း ထည့္သၾင္း ႟ုိက္ကူးသည္ကုိ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရက ခၾင့္မဴပႂခဲ့ဟု သိရသည္။ ထုိဇာတ္ကားကုိ စစ္႓ပီးေခတ္တၾင္ ဒုတိယအ႒ကိမ္ ႟ုိက္ကူး ဴပသခဲ့သည္။ ေ႟ၿစၾန္ညိႂႎႀင့္ သားေ႟ၿစၾန္ညိႂကုိ ရည္းစားဓားဴပ (ရီးစားဓဴမ) အမည္ဴဖင့္ပင္ စာအုပ္ ထုတ္ေဝခဲ့ေသးသည္။ စာဆုိေတာ္ ဝတၪႂမႀာမူ မူလက ဒဂုန္မဂၢဇင္းတၾင္ ဝတၪႂတုိမဵား သဖၾယ္ အခန္းဆက္ ေရးခဲ့႓ပီး အဆုံးမသတ္ခဲ့သည္ကုိ အဆုံးသတ္၍ သုံးတၾဲခဲၾ ထုတ္ေဝေသာ ဝတၪႂရႀည္႒ကီး ဴဖစ္သည္။ ဒဂုန္ ခင္ခင္ေလး၏ ဝတၪႂအမဵားမႀာ မႀီဴငမ္းဴပႂ ဝတၪႂမဵား ဴဖစ္သည္။ ပၝးလ္ဘတ္ (Pearl S.Buck) ၏ Good Earth ဝတၪႂကုိလည္း 'ေဴမပေဒသာ' အမည္ဴဖင့္ ဴမန္မာဘာသာ ဴပန္ခဲ့သည္။

'ႎႀစ္ေပၝင္းေဴခာက္ဆယ္' ကုိယ္တုိင္ေရး အတၪႂပၯတၨိႎႀင့္ 'ကမာၲႚလႀည့္ ေဆာင္းပၝးေပၝင္းခဵႂပ္'၊ 'က႗န္းဦးတည့္သံလဵက္ခုံ' ဟူေသာ ခရီးသၾား ေဆာင္းပၝး စာအုပ္မဵား၊ ဝတၪႂတုိ ႌၾန္ႛေပၝင္း စာအုပ္မဵားလည္း ထုတ္ေဝခဲ့သည္။

ဒဂုန္ ခင္ခင္ေလးသည္ ၁၃၄၃ ခုႎႀစ္၊ နယုန္လဴပည့္ေကဵာ္ ၆ ရက္ (၁၉၈၁ ခုႎႀစ္၊ ဇၾန္လ ၂၃ ရက္) အဂႆၝေနႚတၾင္ ကၾယ္လၾန္ အနိစၤ ေရာက္သည္။ ။

(၂) ဒဂုန္ ခင္ခင္ေလး၏ ႎႀစ္ေပၝင္း ၆၀။

(၂) မလိခ။ ဴမန္မာစာေပ အဘိဓာန္ ၂။ စာ ၂၁ - ၂၂။

(၃) မလိခ။ ဴမန္မာစာေပ အဘိဓာန္ ၃။ စာ ၁၂၇ - ၁၂၈။

(၄) မလိခ။ ဴမန္မာဝတၪႂ အႌၿန္း ၂။ စာ ၆၈ - ၇၃။

(၅) ဴမန္မာ့စၾယ္စုံကဵမ္း ႎႀစ္ခဵႂပ္၊ ၁၉၈၂။ စာ ၁၅၆ - ၁၅၇။ ]