ဦးထၾန္းေဖ (၁၂၆၂ - ၁၃၃၆)

ဦးထၾန္းေဖသည္ မိတၪီလာခ႟ုိင္၊ မလႁိင္႓မိႂႚနယ္ သရက္ေကာင္းပင္႟ၾာ ဇာတိဴဖစ္၍ ၁၂၆၂ ခုႎႀစ္၊ ဝၝေခၝင္လဆန္း ၁၁ ရက္ (၁၉၀၀ ဴပည့္ႎႀစ္၊ ဳသဂုတ္လ ၅ ရက္) ေနႚတၾင္ ဖၾားဴမင္သည္။ ဖခင္မႀာ ေဴမတုိင္းစာေရး၊ ႟ုိးကန္႟ၾာ အထူးအာဏာရ တရားသူ႒ကီး ဦးဘုိးလႀ ဴဖစ္၍၊ မိခင္မႀာ ေဒၞနန္းေအး ဴဖစ္သည္။

ဦးထၾန္းေဖသည္ မိတၪီလာ ေအဘီအမ္ေကဵာင္းတၾင္ စတင္ ပညာ ဆည္းပူးသည္။ ၁၉၁၈ ခုႎႀစ္တၾင္ မႎၩေလး႓မိႂႚ ဗုဒၭသာသနာႎုဂၢဟေကဵာင္းမႀ ဆယ္တန္း ေအာင္ဴမင္သည္။ ထုိႛေနာက္ ရန္ကုန္ ေကာလိပ္တၾင္ ဆက္လက္ ပညာ ဆည္းပူး႓ပီး ၁၉၂၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ ေပၞေပၝက္ေသာ ပထမ တကၠသုိလ္ သပိတ္တၾင္ ေခၝင္းေဆာင္ တဦး အဴဖစ္ ပၝဝင္သည္။ သပိတ္ ေခၝင္းေဆာင္ ၂၆ ဦး ေကာ္မတီတၾင္ ေကာ္မတီဝင္ တဦးအဴဖစ္ ေ႟ၾးခဵယ္ခံရသည္။

၁၉၂၁ ခုႎႀစ္တၾင္ ေ႟ၿဘုိ႓မိႂႚ အမဵႂိးသမီးေကဵာင္း၊ ဘုိကေလး႓မိႂႚ အမဵႂိးသား ေကဵာင္းတုိႛတၾင္ ေကဵာင္းဆရာ အဴဖစ္ အမႁထမ္းသည္။ ဦးထၾန္းေဖသည္ ၁၉၂၂ ခုႎႀစ္တၾင္ သတင္းစာ ေလာကသုိႛ စတင္ ဝင္ေရာက္သည္။ ဘားမားေအာ့ဗဇာဘား အဂႆလိပ္ သတင္းစာတၾင္ သတင္းေထာက္၊ ဴမန္မာ့အလင္း သတင္းစာတၾင္ ေနႛစား သတင္းေထာက္ အဴဖစ္ ေဆာင္ရၾက္သည္။ ဂဵီစီဘီေအ ႎႀစ္ဴခမ္းကၾဲသည့္ အခဵိန္တၾင္ သတင္း အေရးေကာင္းသည့္ အတၾက္ သူရိယ ဦးလႀေဖက ေခၞယူ႓ပီး၊ သူရိယ သတင္းစာတၾင္ သတင္းေထာက္ အဴဖစ္ ခန္ႛထားသည္။ ဦးထၾန္းေဖသည္ သူရိယ သတင္းစာတၾင္ သတင္းေထာက္၊ သတင္းေထာက္ခဵႂပ္၊ ညအယ္ဒီတာ ဟူ၍ တာဝန္ အဆင့္ဆင့္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။ 'ေမာင္' ဟူေသာ ကေလာင္ အမည္ဴဖင့္လည္း စာေပ ေဝဖန္ေရး ေဆာင္းပၝးမဵား ေရးသားခဲ့သည္။

ဦးထၾန္းေဖ၏ အမႀတ္တရ လုပ္ေဆာက္ခဵက္ တခုမႀာ လယ္သမား ေခၝင္းေဆာင္႒ကီး ဆရာစံ မကၾယ္လၾန္မီ ေထာင္ထဲတၾင္ ေတၾႚဆုံ ညၟိႎႁိင္း႓ပီး ဆရာစံ၏ ေဆးကဵမ္းမဵားမႀ ရေသာ စာမူခဴဖင့္ ဆုိရႀယ္လစ္ ဝၝဒ ဆုိင္ရာ စာအုပ္မဵား ဝယ္ယူ၍ ဆရာစံ ပိဋကတ္တုိက္ကို တည္ေထာင္ဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ဦးထၾန္းေဖ ကုိယ္တုိင္လည္း ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒ ဆုိင္ရာ စာအုပ္မဵားကုိ ဴမန္မာဘာသာ ဴပန္ဆုိခဲ့သည္။

၁၉၃၄ ခုႎႀစ္တၾင္ ဴမန္မာ့ ေနႛစဥ္ အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္႓ပီး၊ ဂဵပန္ေခတ္ ၁၉၄၂ ခုႎႀစ္က စ၍ ဗမာ့ေခတ္ သတင္းစာ အယ္ဒီတာခဵႂပ္ အဴဖစ္ ၁၉၄၆ ခုႎႀစ္ အထိ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ ၁၉၄၃ ခုႎႀစ္တၾင္ တုိကဵႂိ၌ ကဵင္းပေသာ မဟာ အေရႀႚအာရႀတုိက္ သတင္းစာ ညီလာခံသုိႛ တက္ေရာက္ခဲ့သည္။

စစ္႓ပီးခဵိန္တၾင္ ဟံသာဝတီ သတင္းစာ အယ္ဒီတာခဵႂပ္ အဴဖစ္ ၁၉၄၆ ခုမႀ ၁၉၄၈ ခု အထိ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ ၁၉၄၇ ခုႎႀစ္တၾင္ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သတင္းစာဆရာ အသင္း ဥကၠႉ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ ႓ဗိတိန္ႎုိင္ငံႎႀင့္ အေမရိကန္ ဴပည္ေထာင္စုသုိႛ သတင္းစာ ကုိယ္စားလႀယ္ အဴဖစ္ သၾားေရာက္ရသည္။

ဦးထၾန္းေဖသည္ ၁၉၄၇ ခုႎႀစ္တၾင္ ဥပေဒဴပႂ လၿတ္ေတာ္သုိႛ ဟသႆာတ အေနာက္ပုိင္းမႀ လၿတ္ေတာ္ အမတ္အဴဖစ္ ေ႟ၾးေကာက္ တင္ေဴမၟာက္ခံရသည္။ ၁၉၄၈ ခုႎႀစ္မႀ စ၍ ဴပန္ဳကားေရး ဝန္႒ကီး၊ သာသနာေရး ဝန္႒ကီး၊ ယဥ္ေကဵးမႁ ဝန္႒ကီး တာဝန္မဵားကုိ ယူခဲ့႓ပီး ၁၉၅၃ ခုႎႀစ္ ဳသဂုတ္လတၾင္ ဝန္႒ကီး အဖၾဲႚမႀ ႎုတ္ထၾက္သည္။

၁၉၅၃ ခုႎႀစ္၊ ေအာက္တုိဘာလတၾင္ ထၾန္းေနႛစဥ္ သတင္းစာကုိ စတင္ တည္ေထာင္႓ပီး၊ အယ္ဒီတာခဵႂပ္ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ ၁၉၅၆ ခုႎႀစ္တၾင္ အိႎၬိယႎုိင္ငံ ေဒလီ႓မိႂႚ၌ ကဵင္းပေသာ အေရႀႚအာရႀ ကၾန္ဖရင့္သုိႛ တက္ေရာက္ခဲ့သည္။ ၁၉၆၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ ဖိလစ္ပုိင္ႎုိင္ငံ မနီလာ႓မိႂႚသုိႛ သၾားေရာက္ ေလ့လာခဲ့သည္။

၁၉၆၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ဴမန္မာႎုိင္ငံ စာနယ္ဇင္း ေကာင္စီ ဥကၠႉ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ ဴပည္ေထာင္စု အစုိးရ ရာထူးဝန္ အဖၾဲႚဝင္ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္႓ပီး၊ ၁၉၆၉ ခုႎႀစ္တၾင္ အ႓ငိမ္းစား ယူသည္။ ဦးထၾန္းေဖသည္ ဴမန္မာစာ ေကာ္မရႀင္ အဖၾဲႚဝင္ အဴဖစ္လည္း ေဆာင္႟ၾက္သည္။ ၁၉၇၅ ခုႎႀစ္တၾက္ ကဵေရာက္ေသာ အမဵႂိးသားေနႛ ေ႟ၿရတုသဘင္ ကဵင္းပေရး ေကာ္မတီ ဒုတိယ ဥကၠႉ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္႓ပီး၊ အမဵႂိးသားေနႛ ေ႟ၿရတု သဘင္ ဴပဇာတ္ကို ေရးသား တင္ဆက္သည္။

ဦးထၾန္းေဖသည္ ဂဵပန္သူလ႖ႂိ၊ ဆုိဗီယက္ ဒီမုိကေရစီ ကုိယ့္ေတၾႚမဵား၊ ရပ္စ္ဴပႃတင္ (ပ၊ ဒု) ႎႀင့္ တ႟ုတ္ဴပည္ အတၾင္းေရး ရာဇဝင္ (ေဒၝက္တာ ဆၾန္ယက္ဆင္ အတၪႂပၯတၨိ) တုိႛကုိ ဴမန္မာဴပန္ဆုိခဲ့သည္။ ၁၉၃၂ ခုတၾင္ 'ဴမန္မာစာ အတၪႂပၯတၨိ' ကုိ ဴပႂစု ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ထုိစာအုပ္ ဒုတိယ အ႒ကိမ္ ထုတ္ေဝေသာ အခၝ 'ဴမန္မာစာ နိဒၝန္း' ဟု အမည္ေဴပာင္းခဲ့သည္။ ၁၉၅၈ ခုႎႀစ္တၾင္ 'အဘယ္ေဳကာင့္ ဴမန္မာစာ မတုိးတက္သနည္း' ဟူေသာ စာအုပ္ကုိ ထုတ္ေဝ၍ ဴမန္မာစာ ဖၾႚံ႓ဖိႂး တုိးတက္ေရး အတၾက္ ေဆၾးေႎၾးခဲ့သည္။

ဦးထၾန္းေဖသည္ ၁၃၃၆ ခုႎႀစ္၊ တန္ေဆာင္မုန္းလဆန္း ၅ ရက္ေနႛ (၁၉၇၄ ခုႎႀစ္၊ ႎုိဝင္ဘာလ ၁၈ ရက္ ေနႚ) တၾင္ ကၾယ္လၾန္သည္။ ။

(၁) ဦးထၾန္းေဖ။ ဴမန္မာစာ အတၪႂပၯတၨိ အကဵဥ္းခဵႂပ္။

(၂) ဦးထၾန္းေဖ။ အဘယ္ေဳကာင့္ ဴမန္မာစာ မတုိးတက္သနည္း။

(၃) မလိခ။ ဴမန္မာစာေပ အဘိဓာန္ ၃။ စာ ၁၁၉ - ၁၂၀။

(၄) ဴမန္မာ့ စၾယ္စုံကဵမ္း ႎႀစ္ခဵႂပ္၊ ၁၉၇၈။ စာ ၁၈၄ - ၁၈၅။

(၅) သတင္းစာ ဆရာ႒ကီး ဦးထၾန္းေဖႎႀင့္ သူတုိႛ အဴမင္။ ]