မႀတ္တမ္းမႀတ္ရာ လုပ္ေဆာင္မႁ
ပုပၯား ဦးေကဵာ္ရင္ (၁၂၆၉ - ၁၃၀၈)
ေမာင္သုတ အမည္ခံ ဗိုလ္မႀႃး ဘေသာင္း (မဟာ ဝိဇ ၦာ၊ ေ႟ၿတံဆိပ္ရ) ဴပႂစုကာ ဦးခင္ေအး (ေမာင္ခင္မင္၊ ဓႎုဴဖႃ) ပၝေမာကၡ၊ ဴမန္မာစာ ဌာန၊ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ တည္းဴဖတ္ ဴဖည့္စၾက္တဲ့ ပဥၤမအ႒ကိမ္ ၁၊ ဳသဂုတ္၊ ၂၀၀၂၊ ရာဴပည့္ စာအုပ္တိုက္ထုတ္ 'စာဆုိေတာ္မဵား အတၪႂပၯတၨိ' က ပုပၯား ဦးေကဵာ္ရင္ (၁၂၆၉ - ၁၃၀၈) အေဳကာင္းကို ဴပန္လည္ ကူးယူ ေဖာ္ဴပတာ ဴဖစ္ပၝတယ္။
ပုပၯား ဦးေကဵာ္ရင္ (၁၂၆၉ - ၁၃၀၈)
ပုပၯား ဦးေကဵာ္ရင္သည္ ေကဵာက္ပန္းေတာင္း ႓မိႂႚနယ္ ရေသ့ေတာင္႟ၾာ ဇာတိဴဖစ္၍ ဦးဳကာခုိင္၊ ေဒၞအုန္းရီတုိႛ၏ သားဴဖစ္သည္။ ၁၂၆၉ ခု၊ နတ္ေတာ္လဆန္း ၅ ရက္ (၁၉၀၇ ခု၊ ဒီဇင္ဘာလ ၉ ရက္) တနလႆာေနႛတၾင္ ဖၾားဴမင္သည္။
ပညာ ဆည္းပူးခဵိန္တၾင္ ရေသ့ေတာင္႟ၾာမႀ တည္ပင္တဲ႟ၾာသုိႛ ေဴပာင္းေ႟ၿႚခဲ့႓ပီး ဦးရီးေတာ္သူ ဆရာေတာ္ ဦးေကေသရ ထံ၌ စတင္ ပညာသင္သည္။ ခုနစ္ႎႀစ္သား အ႟ၾယ္တၾင္ သာမေဏဴပႂရာ ရႀင္ေကာသလၴဟု တၾင္သည္။ ဆယ့္သုံးႎႀစ္သား အ႟ၾယ္တၾင္ ပထမ လယ္တီ ဆရာေတာ္ႎႀင့္ ဒုတိယ လယ္တီဆရာေတာ္တုိႛ ထံ၌ ဆက္လက္ ပညာ ဆည္းပူးသည္။ ဘၾဲႚမည္မႀာလည္း ရႀင္ေကာဝိဒ ဴဖစ္သၾားသည္။ အသက္ ႎႀစ္ဆယ္တၾင္ ရဟန္းခံ႓ပီးေနာက္ အမရပူရ တူးေမာင္းတုိက္ ဆရာေတာ္ ဦးပညာႎႀင့္ ဦးနႎၬဝံသတုိႛထံတၾင္ ဆက္လက္ ပညာ ဆည္းပူးသည္။
အရႀင္ ေကာဝိဒသည္ အသက္ ၂၂ ႎႀစ္တၾင္ ပထမဴပန္ စာေမးပၾဲ အ႒ကီးတန္းကုိ လည္းေကာင္း၊ အသက္ ၂၃ ႎႀစ္တၾင္ အမဵႂိးသား ပရိယတၨိ ပထမေကဵာ္ စာေမးပၾဲကုိ လည္းေကာင္း၊ အသက္ ၂၅ ႎႀစ္တၾင္ အစုိးရ ပထမဴပန္ စာေမးပၾဲ၌ ပထမေကဵာ္ကုိ လည္းေကာင္း ေကာင္းစၾာ ေပၝက္ေဴမာက္ ေအာင္ဴမင္သည္။
ထုိႎႀစ္မႀာပင္ မႎၩေလးသုိႛ ေဴပာင္းေ႟ၿႚ၍ စကုေကဵာင္းတုိက္၌ စာခဵဆရာေတာ္ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ အသက္ ၂၆ ႎႀစ္တၾင္ မႎၩေလး ပရိယတၨိ သာသနဟိတ အသင္း ဆက္ကပ္ေသာ ဓမၳာစရိယဘၾဲႚႎႀင့္ အစုိးရက ဆက္ကပ္ေသာ ပထမေကဵာ္ဘၾဲႚတုိႛကုိ ရရႀိသည္။ ထုိႛေနာက္ မုံ႟ၾာ လယ္တီ ေကဵာင္းတိုက္သုိႛ ဴပန္ေရာက္႓ပီး စာေပ ပုိႛခဵေပးသည္။ လယ္တီ ဦးေကာဝိဒ ဟူ၍ ထင္ရႀားသည္။
အရႀင္ ေကာဝိဒသည္ ပခုကၠႃ၌ သီတင္းသုံးစဥ္ ပၝဠိဂေဝသီ အသင္းကုိ လည္းေကာင္း၊ မႎၩေလးႎႀင့္ မုံ႟ၾာတုိႛ၌ သီတင္းသုံးစဥ္ ပၝဠိဘာဏီ အသင္းကုိ လည္းေကာင္း တည္ေထာင္ခဲ့သည္။ မႎၩေလး စကုတုိက္၌ သီတင္းသုံးစဥ္ ကဗဵာသင္တန္း ဖၾင့္ခဲ့သည္။
၁၉၂၄ ခုႎႀစ္မႀ စ၍ ဒဂုန္ မဂၢဇင္းတၾင္ အရႀင္ ေကာဝိဒသည္ 'ပုပၯား ဦးေကဵာ္ရင္' အမည္ဴဖင့္ ဒုတိယ အယ္ဒီတာခဵႂပ္ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ အယ္ဒီတာခဵႂပ္ လယ္တီပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီး ကၾယ္လၾန္႓ပီးေနာက္ ၁၉၃၉ ခုႎႀစ္မႀ စ၍ ပုပၯား ဦးေကဵာ္ရင္က အယ္ဒီတာခဵႂပ္ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ လယ္တီပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီး၏ တုိက္တၾန္းခဵက္အရ ဒဂုန္ မဂၢဇင္းတၾင္ လယ္တီ ဦးေကာဝိဒ အမည္ဴဖင့္ ေလာကီေလာကုတၨရာ အကဵႂိးဴပႂ ေဆာင္းပၝးမဵားကုိ လည္းေကာင္း၊ ပုပၯား ဦးေကဵာ္ရင္ အမည္ဴဖင့္ ကာလေပၞ ဝတၪႂမဵား၊ ေဆာင္းပၝးမဵား၊ ကဗဵာမဵားကုိ လည္းေကာင္း၊ မႎၩေလး ေမာင္သန္းဴမ အမည္ဴဖင့္ မိဖုရားေစာ ရာဇဝင္ဝတၪႂကုိ လည္းေကာင္း၊ သလ႞ာဝတီတင္အုံ အမည္ဴဖင့္ ယုဝတီ မာလာခန္း ေဆာင္းပၝးမဵားကုိ လည္းေကာင္း၊ တခၝတရံ လယ္တီပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီး၏ နီတိမာခန္း၊ ေထရာေထရီ ဘာသာဴပန္ခန္းတိုႛတၾင္ ဝင္ေရးရသည္။ အရႀင္ ေကာဝိဒသည္ ဒဂုန္ မဂၢဇင္း အယ္ဒီတာခဵႂပ္ တာဝန္ႎႀင့္ စာေရးသည့္ ကိစၤမဵားကုိ မုံ႟ၾာ႓မိႂႚမႀာ သီတင္းသုံးရင္း ေဆာင္႟ၾက္ေပးဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ေခၝင္း႒ကီးပုိင္းႎႀင့္ လုိအပ္ေသာ စာမဵားကုိ မုံ႟ၾာမႀ ေရးပုိႛသည္။ စာမဵား အခဵိန္မီ မေရာက္လ႖င္ ဒဂုန္ ဦးစန္းေငၾ (ဒဂုန္ ေမာင္စံသူ) က တာဝန္ယူ ေရးသား ေပးရသည္ဟု သိရသည္။
အရႀင္ေကာဝိဒ ဴပႂစုေသာ စာေပမဵားတၾင္ ကဗဵာ့ မဵက္လုံး ဗဵာက႟ုဏ္း ေခၞ ကဝိဘာရတီကဵမ္း၊ ကာဗဵဘာရတီကဵမ္း (မ႓ပီးဆုံး)၊ လယ္တီ ပဒမာလာ၊ ဆေႎၬာဘာရတီ စသည့္ ကဵမ္းမဵား ထင္ရႀားသည္။
၁၉၄၁ ခု၊ ဒုတိယ ကမာၲစစ္ ဴဖစ္ပၾားခဵိန္တၾင္ လယ္တီေကဵာင္းတုိက္ကုိ မီးသင့္သည့္ အတၾက္ အရႀင္ ေကာဝိဒသည္ မုံ႟ၾာအနီး ခုိးသန္း႟ၾာသုိႛ ေဴပာင္းေ႟ၿႚ သီတင္းသုံးရသည္။ ထုိႛေနာက္ စစ္ကုိင္း ေလးက႗န္းေဴမအုပ္ေကဵာင္း၊ ပုဂံဴမင္းကပၝ မႎူဟာေကဵာင္း၊ တည္ပင္တဲ႟ၾာတုိႛသုိႛ အဆင့္ဆင့္ ေဴပာင္းေ႟ၿႚ သီတင္းသုံးသည္။ တည္ပင္တဲ႟ၾာ အနီး ရေသ့ေတာင္ ေတာရတၾင္ စံေကဵာင္းေဆာက္၍ ဧကစာ သီတင္းသုံးသည္။ "ပုညကာရီ" ဓမၳာ႟ုံတၾင္ အရႀင္ေကာဝိဒ၏ တရားပၾဲမဵား ကဵင္းပသည္။
၁၉၄၆ ခုႎႀစ္တၾင္ လူဝတ္လဲ၍ ေဆၾနီးမဵႂိးစပ္ အမဵႂိးသမီး တဦးႎႀင့္ အိမ္ေထာင္ဴပႂသည္။ ၁၃၀၈ ခု၊ တန္ခူးလဴပည့္ေကဵာ္ ၆ ရက္ (၁၉၄၆ ခု၊ ဧ႓ပီလ ၂၂ ရက္) တၾင္ မိမိကုိ ရန္႓ငိႂးဖၾဲႚေနေသာ လူဆုိး ဓားဴပမဵား၏ လက္ခဵက္ဴဖင့္ ကၾယ္လၾန္ အနိစၤေရာက္သည္။ ။
(၁) ပုပၯားဦးေကဵာ္ရင္။ ကဗဵာ့ မဵက္လုံး ဗဵာက႟ုဏ္း ေခၞ ကဝိဘရတီကဵမ္း၊ ပ၊ ဒု။
(၂) ေငၾဥေဒၝင္း။ သီးဴခား စာဝကႆပၝ။ စာ ၃၃၈ - ၃၄၅။
(၃) မလိခ။ ဴမန္မာစာေပ အဘိဓာန္ ၃ ။ စာ ၁၃၆။
(၄) မလိခ။ ဴမန္မာစာေပ အဘိဓာန္ ၄။ စာ ၁၂၆ - ၁၂၈။ ]