မႀတ္တမ္းမႀတ္ရာ လုပ္ေဆာင္မႁ
ေ႟ၿဒုံး ဘီေအာင္ (၁၂၆၇ - ၁၃၄၇)
ေမာင္သုတ အမည္ခံ ဗိုလ္မႀႃး ဘေသာင္း (မဟာ ဝိဇ ၦာ၊ ေ႟ၿတံဆိပ္ရ) ဴပႂစုကာ ဦးခင္ေအး (ေမာင္ခင္မင္၊ ဓႎုဴဖႃ) ပၝေမာကၡ၊ ဴမန္မာစာ ဌာန၊ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ တည္းဴဖတ္ ဴဖည့္စၾက္တဲ့ ပဥၤမအ႒ကိမ္ ၁၊ ဳသဂုတ္၊ ၂၀၀၂၊ ရာဴပည့္ စာအုပ္တိုက္ထုတ္ 'စာဆုိေတာ္မဵား အတၪႂပၯတၨိ' က ေ႟ၿဒုံး ဘီေအာင္ (၁၂၆၇ - ၁၃၄၇) အေဳကာင္းကို ဴပန္လည္ ကူးယူ ေဖာ္ဴပတာ ဴဖစ္ပၝတယ္။
ေ႟ၿဒုံး ဘီေအာင္ (၁၂၆၇ - ၁၃၄၇)။
ေ႟ၿဒုံး ဘီေအာင္ (၁၂၆၇ - ၁၃၄၇)
ေ႟ၿဒုံးဘီေအာင္သည္ ေညာင္တုန္း႓မိႂႚ ဇာတိဴဖစ္သည္။ အဖ ဆားကုန္သည္ ဦးဘုိးလႀ ေခၞ ဦးဖုိးေ႟ၿလ၊ အမိ ေဒၞလႀေကသီတုိႛမႀ ၁၂၆၇ ခုႎႀစ္၊ တပုိႛတၾဲလဴပည့္ေကဵာ္ ၁၀ ရက္ (၁၉၀၆ ခုႎႀစ္၊ ေဖေဖာ္ဝၝရီလ ၁၇ ရက္) တၾင္ ဖၾားဴမင္သည္။ ငယ္မည္ ေနမဵႂိးေကဵာ္သူေအာင္ (ေခၞ) ဦးဘေအာင္ ဴဖစ္သည္။ ဦးဘီေအာင္ ဟုလည္း ေခၞသည္။ ဇာတိ ေညာင္တုန္းကုိ အစၾဲဴပႂ၍ ေ႟ၿဒုံးဘီေအာင္ဟု ကေလာင္အမည္ ယူသည္။
၁၉၂၇ ခုႎႀစ္တၾင္ ေညာင္တုန္း႓မိႂႚ အထက္တန္းေကဵာင္းမႀ ေကဵာင္းထၾက္လက္မႀတ္ရ စာေမးပၾဲကုိ ေအာင္ဴမင္သည္။ ေကဵာင္းဆရာအဴဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ဴမႃနီစီပယ္ ႟ုံးစာေရးအဴဖစ္ လည္းေကာင္း အမႁထမ္းခဲ့သည္။
၁၉၃၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ဒဂုန္မဂၢဇင္း၌ 'ကံထူး' ဝတၪႂကုိ ေရးသားသည္။ ထုိႚေနာက္ ရန္ကုန္႓မိႂႚသုိႛ ေဴပာင္းေ႟ၿႚလာ႓ပီး ဒဂုန္ မဂၢဇင္း၌ 'ေရနတ္ေဒဝီ'၊ 'ပဒမဏိ'၊ 'ဴပည္႒ကီးမဵက္ရႀင္ (ေလးေတာ္ရႀင္)'၊ 'ကာသိေယာပီယ'၊ 'ေလးေတာ္ရႀင္' စသည့္ ေရႀးေဟာင္း ဝတၪႂမဵား ေရးသားသည္။ ဒဂုန္ မဂၢဇင္းတၾင္ လက္ေထာက္ အယ္ဒီတာ အဴဖစ္လည္း ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။
၁၉၃၄ - ၃၅ ခုႎႀစ္တၾင္ ဗမာ့တာရာ အမည္ဴဖင့္ စာအုပ္တုိက္ ဖၾင့္၍ 'သုံးေရာင္ဴခည္' ဝတၪႂကုိ ထုတ္ေဝသည္။ ထုိႛေနာက္ ႓ဗိတိသ႖ဘားမား ႟ုပ္ရႀင္ ကုမၯဏီတၾင္ ဇာတ္ႌၿန္းေရး ဆရာအဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ 'သူပုန္ႛေသၾး'၊ 'ရီရီႚကုသုိလ္'၊ 'ေ႟ၿဘုန္းေတာ္' စေသာ အသံတိတ္ ႟ုပ္ရႀင္ကားမဵား၊ 'အပဵႂိစင္'၊ 'အခဵစ္ဆုံး'၊ 'သူဇာ'၊ 'ေဒဝီေမတၨာ' ႎႀင့္ 'ဂုဏ္' စေသာ အသံထၾက္ ႟ုပ္ရႀင္ကားမဵား အတၾက္ ဇာတ္ႌၿန္းမဵား ေရးသားသည္။
ေ႟ၿဒုံးဘီေအာင္သည္ ဒၝ႟ုိက္တာ အဴဖစ္လည္း ႟ုပ္ရႀင္ဇာတ္ကားမဵား ႟ုိက္ခဲ့ရာ ၁၉၄၀ - ၄၁ တၾင္ ႟ုိက္ကူးေသာ 'ဗုိလ္ေအာင္ဒင္' ဇာတ္ကားသည္ အထူး ေအာင္ဴမင္မႁ ရခဲ့သည္။ ကန္ေတာ္႒ကီး ႓မိႂင္႟ုံတၾင္ 'တကယ့္စစ္သား' ဴပဇာတ္၊ ကာေဌး႟ုံတၾင္ 'အသၾင္မတူ' ဴပဇာတ္မဵားကုိလည္း စင္တင္ခဲ့သည္။ စစ္႓ပီးေခတ္တၾင္ 'ပၾဲခၝေညာင္ေရ'၊ 'မာလာရီ'၊ 'ေဒၝက္တာ ေအာင္ေကဵာ္ဦး'၊ 'ဤလူႚေဘာင္တၾင္'၊ 'ပတၨဴမားမယ္'၊ 'အေတၾႚ'၊ 'ဗန္ဒုိလူေလးႎႀင့္ သူဇာ' စေသာ ႟ုပ္ရႀင္ကားမဵား ႟ုိက္ခဲ့သည္။ ေဴပာက္ကဵား ၉၊ ဗုိလ္ေအာင္ဒင္ ဴပန္လာ႓ပီ၊ စုိးပၝနဲႛေမ၊ လဴခမ္းထက္က ဳကယ္တပၾင့္ စေသာ ဝတၪႂမဵား ေရးသားခဲ့သည္။ 'ဗုိလ္ေအာင္ဒင္ ဴပန္လာ႓ပီ' ကုိ ႟ုပ္ရႀင္႟ုိက္ရန္ စီစဥ္ေသာ္လည္း ဗုိလ္ေအာင္ဒင္ အဴဖစ္ သ႟ုပ္ေဆာင္သည့္ မင္းသား ခင္ေမာင္ရင္ ကၾယ္လၾန္သၾားသဴဖင့္ မ႟ုိက္ဴဖစ္ဘဲ ဝတၪႂ အဴဖစ္သာ ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ သား ဗုိလ္ေအာင္ဒင္ ဇာတ္ကားကုိ ဆက္လက္ ႟ုိက္ကူးခဲ့သည္။
ေ႟ၿဒုံးဘီေအာင္ ႟ုိက္ကူးေသာ မာလာရီ ဇာတ္ကားမႀ ႟ုပ္ရႀင္မင္းသား ေကဵာ္ဝင္းႎႀင့္ ပၾဲခၝေညာင္ေရ ဇာတ္ကားမႀ ႟ုပ္ရႀင္မင္းသမီး ေမဴမင့္တုိႛသည္ ပထမဆုံး အကယ္ဒမီဆု ရေသာ မင္းသားႎႀင့္ မင္းသမီးမဵား ဴဖစ္သည္။ ေဒၝက္တာ ေအာင္ေကဵာ္ဦး ဇာတ္ကားဴဖင့္လည္း ဒၝ႟ုိက္တာ ဆုႎႀင့္ ဇာတ္ကားဆုမဵား ရရႀိသည္။
၁၉၅၆ ခုႎႀစ္တၾင္ ဴမန္မာ့ ႟ုပ္ရႀင္ ခဵစ္ဳကည္ေရး အဖၾဲႚ ဒုတိယ ေခၝင္းေဆာင္ အဴဖစ္ တ႟ုတ္ဴပည္သူႛ သမၳတႎုိင္ငံသုိႛ သၾားေရာက္ခဲ့သည္။ ၁၉၆၈ ခုႎႀစ္တၾင္ '႟ုပ္ရႀင္ အဴမႂေတ' ဟူေသာ ပညာေပး စာအုပ္ ထုတ္ေဝခဲ့သည္။
၁၉၆၂ ခုႎႀစ္၊ ေတာ္လႀန္ေရး ေကာင္စီ လက္ထက္တၾင္ ပထမဆုံး ႟ုပ္ရႀင္ ေကာ္မတီ ဥကၠႉ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ရသည္။
ေ႟ၿဒုံးဘီေအာင္သည္ ၁၃၄၇ ခုႎႀစ္၊ တေပၝင္းလဆန္း ၁ ရက္ (၁၉၈၆ ခုႎႀစ္၊ မတ္လ ၁၁ ရက္) ေနႛတၾင္ ကၾယ္လၾန္ အနိစၤ ေရာက္သည္။ ။
(၁) မလိခ။ ဴမန္မာဝတၪႂ အႌၿန္း ၃။ စာ ၄၂ - ၄၃။
(၂) ဴမန္မာ့ စၾယ္စုံကဵမ္း ႎႀစ္ခဵႂပ္၊ ၁၉၈၇။ စာ ၂၈၂ - ၂၈၃။]