ေဒၝက္တာ ေမာင္ဴဖႃး (၁၂၆၇ - ၁၃၃၂)

ေဒၝက္တာ ေမာင္ဴဖႃးသည္ ပဲခူးခ႟ုိင္ ပဲႎၾယ္ကုန္း႓မိႂႚ ဇာတိဴဖစ္၍၊ ၁၂၆၇ ခုႎႀစ္၊ (၁၉၀၅ ခုႎႀစ္) တၾင္ အဖ ဦးေအာင္ႌၾန္ႛ၊ အမိ ေဒၞေခဵာတုိႛမႀ ဖၾားဴမင္သည္။ ေမၾးခဵင္း ၃ ေယာက္ ရႀိသည့္ အနက္ အငယ္ဆုံး ဴဖစ္သည္။ မူလ အမည္ရင္းမႀာ တန္ဂၾမ္ေလဵာင္ ဴဖစ္သည္။ တ႟ုတ္ 'တန္' လူမဵႂိး ဴဖစ္၍ အမည္ေရႀႚတၾင္ 'တန္' ထည့္႓ပီး မႀည့္ေခၞဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ငယ္စဥ္ကပင္ မိဘမဵား ဴဖႃး႓မိႂႚသုိႛ ေဴပာင္းလာ႓ပီး ဴဖႃး႓မိႂႚတၾင္ ပညာသင္ကာ ႒ကီးဴပင္း လာရသည္ကုိ အစၾဲဴပႂ၍ 'ေမာင္ဴဖႃး' ဟူေသာ ကေလာင္အမည္ ယူရာမႀ ထုိအမည္ တၾင္သၾားသည္။

ေဒၝက္တာ ေမာင္ဴဖႃးသည္ ဴဖႃး႓မိႂႚႎႀင့္ ရန္ကုန္႓မိႂႚ အစုိးရ အထက္တန္းေကဵာင္းတုိႛတၾင္ ပညာ ဆည္းပူးခဲ့သည္။ ခုနစ္တန္းႎႀင့္ ဆယ္တန္းတုိႛတၾင္ ပညာသင္ဆု (စေကာလားရႀစ္) ရခဲ့သည္။ ၁၉၂၂ ခုတၾင္ ဆယ္တန္း ေအာင္ဴမင္၍ ၁၉၂၆ ခုတၾင္ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္မႀ ဝိဇၦာဘၾဲႚ ရသည္။

၁၉၂၆ ခုႎႀစ္မႀ စ၍ ပညာေရး ဌာနတၾင္ ဝင္ေရာက္ အမႁထမ္းသည္။ အလုပ္ဝင္ေရာက္စဥ္ကပင္ 'ကုိယ္ကုိ အဂႆလိပ္က႗န္ အဴဖစ္ အသုံးခဵ၍ ရေသာ္လည္း စိတ္ဓာတ္ကုိ က႗န္အဴဖစ္ မခံ' ဟူေသာ ခံယူခဵက္ ရႀိသည္။ ေကဵာင္းဆရာ အဴဖစ္ စတင္ အမႁထမ္း႓ပီး စစ္ေတၾ႓မိႂႚ အစုိးရ ဟုိက္စကူးေကဵာင္းတၾင္ ဒုတိယ ေကဵာင္းအုပ္ အဴဖစ္ အမႁထမ္းစဥ္ ၁၉၃၅ - ၃၆ ေကဵာင္းသား သပိတ္တၾင္ မိမိႎႀင့္ေနသူ ဆယ္တန္းေကဵာင္းသား ကုိဴမင့္ေဆၾကုိ သပိတ္ေခၝင္းေဆာင္ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ေစသည္။

၁၉၄၇ ခုႎႀစ္တၾင္ အေမရိကန္ ဴပည္ေထာင္စု ကာလီဖုိးနီးယား တကၠသုိလ္မႀ ပၝရဂူ (ေဒၝက္တာ) ဘၾဲႚ ရရႀိသည္။ ထုိႛေနာက္ ရန္ကုန္႓မိႂႚ ဆရာဴဖစ္သင္ေကဵာင္းတၾင္ ဴမန္မာစာ ကထိက အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ 'ေဒၝက္တာ ဂၾမ္ေလဵာင္' ဟူ၍ လည္းေကာင္း၊ 'ေဒၝက္တာ ေမာင္ဴဖႃး' ဟူ၍ လည္းေကာင္း တၾင္သည္။ ၁၉၅၀ မႀ ၁၉၅၃ ခု အတၾင္း ႎုိင္ငံဴခား၌ ဴပင္သစ္စာေပ သၾားေရာက္ သင္ယူသည္။ ထုိႛေနာက္ ၁၉၅၃ ခုတၾင္ ပညာေရးဌာန သင္႟ုိးႌၿန္းတမ္း မာတိကာ အရာရႀိ၊ ထုိႛေနာက္ ကရင္ဴပည္နယ္ ပညာဝန္ အဴဖစ္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ခဲ့သည္။ ၁၉၅၈ ခုႎႀစ္တၾင္ အ႓ငိမ္းစား ယူ႓ပီးေနာက္ ေရႀႚေနအဴဖစ္ အသက္ေမၾးသည္။

ေဒၝက္တာ ေမာင္ဴဖႃးသည္ ၁၉၃၃ ခုႎႀစ္က စ၍ ကေလး စာေပ ထၾန္းကားေရး အတၾက္ လႁံႚေဆာ္ခဲ့သည္။ ကုိယ္တုိင္လည္း ကေလး ကဗဵာမဵား၊ ကေလး ဴပဇာတ္မဵား ေရးသားသည္။ ကေလးမဵား စာသင္ရာတၾင္ ဝတၨရား တခုအဴဖစ္ စာသင္ရဴခင္းမဵိႂး မဟုတ္ဘဲ စာသင္ရဴခင္းကုိ ကစားဴခင္း တမဵႂိးအဴဖစ္၊ ေပဵာ္စရာ အဴဖစ္ ဴမင္လာေစရန္ ဦးတည္ေသာ စာသင္နည္းမဵား တီထၾင္ခဲ့သည္။ စာသင္ဴခင္းကုိ ေပဵာ္စရာဟု ဴမင္လာလ႖င္ စာကုိ ခဵစ္လာ႓ပီး ေကဵာင္းကုိ ခင္ဴခင္း၊ ဆရာကုိ ေလးစားဴခင္း၊ ထုိမႀတဆင့္ ကုိယ့္႟ၾာ၊ ကုိယ့္႓မိႂႚ၊ ကုိယ့္တုိင္းဴပည္ကုိ ခဵစ္လာဴခင္း အထိ ဦးတည္ ေရႀး႟ႁေဳကာင္း အေလးအနက္ ေဖာ္ႌၿန္းသည္။

'ဴမန္မာတုိႛ ကဗဵာ လကႆာမဵားတၾင္ ယစ္မူးေနသည့္ အတၾက္ စကားေဴပ အေရးအသား ႎႀစ္တရာေလာက္ ေနာက္ကဵသၾားသည္' ဟု မိန္ႛဆုိ႓ပီး စကားေဴပ ထၾန္းကားေရး အတၾက္ ေဆၾးေႎၾးသည္။

ကေလးမဵား အတၾက္ ပင္ကုိေရး ကဗဵာမဵား၊ ဴပဇာတ္မဵား သာမက ႎုိင္ငံဴခား ကဗဵာမဵား၊ ဴပဇာတ္မဵားကုိလည္း ဴမန္မာ ဴပန္ခဲ့သည္။ ၁၉၇၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ စာေပဗိမာန္ အဖၾဲႚက ကဵင္းပေသာ ဴပဇာတ္ႎႀင့္ ဴပဇာတ္ စာေပ ေဆၾးေႎၾးအဖၾဲႚက ကဵင္းပေသာ ဴပဇာတ္စာေပ ေဆၾးေႎၾးပၾဲတၾင္ ကေလးဴပဇာတ္ ထၾန္းကားေရး အတၾက္ ေဆၾးေႎၾးခဲ့သည္။

'ဴဖႃး စာေပႎႀင့္ ကေလး စာေပရိပ္ဴမံႂ' မႀ ေဒၝက္တာ ေမာင္ဴဖႃး ေရးသားဴပႂစု ထုတ္ေဝေသာ စာအုပ္မဵားမႀာ ဴဖႃတုတ္ဘဲကေလး၊ ကေလးကဗဵာ၊ စေလအညာက ပေလၾဆရာ၊ အလီဘာဘာႎႀင့္ ဓားဴပ ၄၀၊ ခရီးသည္ ေမာင္ပၾ၊ သားငႀက္သဘင္၊ ဒၝ သင့္႓မိႂႚေတာ္၊ တဂုိးစာပေဒသာ ကဵန္စစ္သားႎႀင့္ အဴခားဴပဇာတ္မဵား၊ ဆၾတ္ဆၾတ္ဴဖႃႎႀင့္ အဴခားဴပဇာတ္မဵား၊ ဆရာကေတာ္ႎႀင့္ အဴခားဴပဇာတ္မဵား၊ သားေခဵာ့သီခဵင္း၊ စာပေဒသာ (၁)၊ (၂)၊ (၃)၊ Who will translate in the future? ဘာသာဴပန္ ကဗဵာ (အဂႆလိပ္၊ ဴပင္သစ္ ဘာသာဴပန္နည္းႎႀင့္ ပုံစံ) စသည္တုိႛ ဴဖစ္သည္။

ေဒၝက္တာ ေမာင္ဴဖႃးသည္ ၁၃၃၂ ခု၊ သီတင္းက႗တ္လဆန္း ၉ ရက္ (၁၉၇၀ ဴပည့္ႎႀစ္၊ ေအာက္တုိဘာလ ၉ ရက္) တၾင္ ကၾယ္လၾန္ အနိစၤ ေရာက္သည္။ ။

(၁) ဦးကၾန္း၏ ေဝဖန္ခဵက္၊ ေမာင္ဴဖႃး စာပေဒသာ ၃။ စာ ၁၀ - ၁၄။

(၂) မလိခ။ ဴမန္မာစာေပ အဘိဓာန္ ၄။ စာ ၂၂၂ - ၂၂၃။

(၃) ေမာင္သာႎုိး။ ေဒၝက္တာ ေမာင္ဴဖႃး၊ သူႛဘဝ - သူႛစာ။ စာေပလုပ္သား အင္အားသစ္။ စာ ၆၃ - ၈၁။]