ပၝေမာကၡ ဦးဧေမာင္ (၁၂၆၆ - ၁၃၄၆)

ပၝေမာကၡ ဦးဧေမာင္ကုိ ၁၂၆၆ ခုႎႀစ္၊ ဴပာသုိလဴပည့္ေကဵာ္ ၈ ရက္ (၁၉၀၅ ခုႎႀစ္၊ ဇန္နဝၝရီလ ၂၇ ရက္)တၾင္ ပုသိမ္ခ႟ုိင္ ကဵႂံေပဵာ္႓မိႂႚ၌ ဖၾားဴမင္သည္။ ဖခင္မႀာ သမာဓိ႓မိႂႚဝန္ ေကဵာင္းဒၝယကာ႒ကီး ဦးဘုိးညၟင္း ဴဖစ္၍ မိခင္မႀာ ေဒၞလႀပုံ ဴဖစ္သည္။

ဦးဧေမာင္သည္ ၁၉၂၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ ကဵႂံေပဵာ္႓မိႂႚ အစုိးရ ဴမန္မာ အထက္တန္းေကဵာင္းမႀ နဝမတန္း ေအာင္ဴမင္သည္။ ထုိႛေနာက္ ရန္ကုန္႓မိႂႚ ဦးေမာင္ေမာင္ အဂႆလိပ္စာ အလၾတ္ ပညာသင္ေကဵာင္းတၾင္ ပညာ ဆက္လက္ ဆည္းပူးသည္။ တဖန္ ရန္ကုန္႓မိႂႚ စိန္ဂ႗န္း ေကာလိပ္ေကဵာင္းတၾင္ ဆက္လက္ ဆည္းပူးရာ ၁၉၂၂ ခုႎႀစ္တၾင္ သတၨမတန္း ေအာင္ဴမင္သည္။ ထုိမႀတဖန္ ရန္ကုန္႓မိႂႚ အစုိးရ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ အထက္တန္းေကဵာင္း (ရန္ကုန္ ဟုိက္စကူး) ၌ နဝမတန္းမႀာ ဆက္လက္ ဆည္းပူးသည္။ နဝမတန္းတၾင္ ဴပည္ထဲေရး ဝန္႒ကီး ဦးေမေအာင္၏ ဆုကုိ ခဵီးဴမၟင့္ခံရသည္။ ၁၉၂၅ ခုႎႀစ္တၾင္ ဒႍမတန္းကုိ ဴမန္မာစာ၊ အဂႆလိပ္စာ၊ အပုိ အဂႆလိပ္စာ၊ ပထဝီဝင္၊ ဂုဏ္ထူး ၄ ဘာသာဴဖင့္ ေအာင္သည္။

၁၉၂၅ ခုႎႀစ္တၾင္ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္၌ ဆက္လက္ ပညာဆည္းပူးရာ ၁၉၂၇ ခုႎႀစ္တၾင္ ဥပစာတန္း ေအာင္ဴမင္႓ပီး၊ ဴမန္မာစာ ဝိဇၦာ ဂုဏ္ထူးတန္းသုိႛ တက္ေရာက္သည္။ ၁၉၂၉ ခုႎႀစ္တၾင္ ဝိဇၦာ ဂုဏ္ထူးတန္းကုိ ဒုတိယတန္း ပထမ အဆင့္မႀ ေအာင္ဴမင္သည္။

ဦးဧေမာင္သည္ ၁၉၂၉ ခုႎႀစ္၊ ဇၾန္လ ၁၅ ရက္ေနႛမႀ စ၍ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္တၾင္ ခဵိန္ဝက္ နည္းဴပဆရာ အဴဖစ္ အမႁထမ္းရင္း မဟာဝိဇၦာ ဂုဏ္ထူးတန္းတၾင္ ဆက္လက္ ဆည္းပူးသည္။ ၁၉၃၁ ခုတၾင္ မဟာဝိဇၦာ ဂုဏ္ထူးတန္းကုိ ပထမတန္း ဂုဏ္ထူးဴဖင့္ ေအာင္ဴမင္႓ပီးေနာက္ ၁၉၃၁ ခုႎႀစ္၊ ဇၾန္လ ၁၅ ရက္ေနႛတၾင္ ခဵိန္ဴပည့္ နည္းဴပဆရာ အဴဖစ္ ဆက္လက္ အမႁထမ္းသည္။ ၁၉၃၄ ခု၊ ဇၾန္လ ၁၅ ရက္ေနႛတၾင္ အထက္တန္း နည္းဴပဆရာ ဴဖစ္လာသည္။ ထုိႎႀစ္မႀာပင္ ေကဵာက္စာဌာန သုေတသန အရာရႀိ ေဒၞခင္ဴမမူႎႀင့္ လက္ထပ္သည္။ ၁၉၃၆ ခု၊ ဇူလုိင္လ ၁ ရက္ေနႛတၾင္ လက္ေထာက္ ကထိက ဴဖစ္လာသည္။

၁၉၄၁ ခု၊ ဇန္နဝၝရီလတၾင္ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ အေရႀႚတုိင္း စာေပဌာန ေအာက္မႀ ဴမန္မာ စာဌာနကုိ သီးဴခား ခၾဲလိုက္ရာတၾင္ ဦးဧေမာင္သည္ ၁၉၄၁ ခု၊ ဇန္နဝၝရီလ ၁ ရက္ ေနႛမႀ စ၍ ကထိက ဌာနမႀႃးအဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ ၁၉၄၁ ခု၊ ေအာက္တိုဘာလ ၁ ရက္ေနႛတၾင္ ဴမန္မာစာ ပၝေမာကၡ ဴဖစ္လာသည္။ စစ္အတၾင္းက အစုိးရ တကၠသုိလ္တၾင္ ၁၉၄၃ ခုမႀ ၁၉၄၄ ခု အထိ ဴမန္မာစာ ပၝေမာကၡ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္စဥ္ ၁၉၅၀ ဴပည့္ ဧ႓ပီလ ၁ ရက္မႀ ၁၉၅၁ ခု၊ မတ္လ ၃၁ ရက္ အထိ ဝိဇၦာ မဟာဌာနမႀႃး အဴဖစ္လည္း ေဆာင္႟ၾက္ရသည္။ ၁၉၆၂ ခု၊ ေမလ ၁၀ ရက္ေနႛတၾင္ ဴမန္မာစာ ပၝေမာကၡ အဴဖစ္မႀ အ႓ငိမ္းစားယူသည္။

အ႓ငိမ္းစား ယူ႓ပီးေနာက္ ၁၉၆၄ ခု၊ ဧ႓ပီလ ၁၃ ရက္ ေနႛမႀ စ၍ ဴမန္မာစာေပ ဴပႂစုေရးႎႀင့္ ဘာသာဴပန္ ေကာ္မရႀင္ (ယခု ဴမန္မာစာ အဖၾဲႚ) ဒုတိယ ဥကၠႉ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ရသည္။ ဴမန္မာသဒၬၝႎႀင့္ စာစီစာကုံး ေကာ္မတီ၏ ဥကၠႉ အဴဖစ္လည္း ေဆာင္႟ၾက္ရသည္။

ပၝေမာကၡ ဦးဧေမာင္သည္ တကၺသုိလ္ ဴပင္ပ၌လည္း ဴမန္မာစာေပ၊ ဴမန္မာ့ အႎုပညာ၊ ဴမန္မာရာဇဝင္ သမုိင္း အေဳကာင္းမဵား ေဟာေဴပာဴခင္း၊ စကား အေခဵအတင္ ေဴပာပၾဲမဵား၌ ပၝဝင္ဴခင္းမဵား ဴပႂခဲ့သည္။ တကၺသုိလ္ ဓမၳာ႟ုံ႒ကီးကုိ အထူးဳကပ္မတ္ တည္ေထာင္ခဲ့သည္။ တကၠသုိလ္ ဗုဒၭဘာသာ အသင္း၌ အတၾင္းေရးမႀႃး၊ ေငၾထိန္း၊ ဒုတိယဥကၠႉ တာဝန္မဵားကုိ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။

ဂဵပန္ ေတာ္လႀန္ေရးတၾင္ တပည့္မဵားႎႀင့္ မိတ္ေဆၾမဵားအား အားေပး ကူညီခဲ့သည္။

၁၉၄၉ ခုႎႀစ္၌ လန္ဒန္ တကၠသုိလ္ အေရႀႚတုိင္းႎႀင့္ အာဖရိက ပညာရပ္ဆုိင္ရာ ေကဵာင္းတၾင္ ဧည့္သည္ ပၝေမာကၡ အဴဖစ္ တိဗက္စာႎႀင့္ ဘာသာသိပၯံကုိ သင္ယူခဲ့႓ပီး ဴမန္မာစာ သင္ဳကားပုိႛခဵ ေပးခဲ့သည္။

ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန အသင္း၊ ဘာသာဴပန္ စာေပအသင္း၊ ဗုဒၭသာသန ေကာင္စီ၊ ဴမန္မာ့ ယဥ္ေကဵးမႁ ေကာင္စီ၊ မၾန္ယဥ္ေကဵးမႁ အဳကံေပး အဖၾဲႚ၊ တကၠသုိလ္ ဴမန္မာ အသင္းတုိႛတၾင္ ပၝဝင္ ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့သည္။

ပၝေမာကၡ ဦးဧေမာင္သည္ ေကဵာင္းသား ဘဝကပင္ စာေပမဵား စတင္ ေရးသားခဲ့သည္။ ၁၉၂၆ ခုမႀ ၁၉၂၉ ခု အတၾင္း ပုဂံ ေကဵာင္းေဆာင္၌ ရႀိစဥ္ 'ပုဂံလက္သီး' လက္ေရး သတင္းစာကုိ အမႁေဆာင္ တဦးအဴဖစ္ ပၝဝင္ ေရးသား ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ၁၉၂၉ ခုမႀ ၁၉၃၄ ခု အတၾင္း သထုံေကဵာင္းေဆာင္တၾင္ အေဆာင္နည္းဴပ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္စဥ္ 'သထုံသန္လဵက္' လက္ေရး သတင္းစာကုိ ႒ကီးမႀႃး ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ေကာလိပ္ မဂၢဇင္း၊ သူရိယ မဂၢဇင္း၊ ဒဂုန္ မဂၢဇင္း၊ ကဝိမဵက္မႀန္ မဂၢဇင္းတုိႛတၾင္ 'တကၠသုိလ္ ေမာင္သန္ႛစင္' ကေလာင္ အမည္ဴဖင့္ ေဆာင္းပၝးမဵား၊ ဝတၪႂတိုမဵား၊ ကဗဵာမဵား ေရးခဲ့သည္။

၁၉၃၄ ခုႎႀစ္က ေပၞထၾက္ေသာ 'ေခတ္စမ္းပုံဴပင္မဵား' ႎႀင့္ 'ေခတ္စမ္း ကဗဵာမဵား' တၾင္ ပၝေမာကၡ ဦးဧေမာင္၏ ဝတၪႂတုိမဵား၊ ကဗဵာမဵား ပၝဝင္သည္။ ေခတ္စမ္းစာေပ လႁပ္ရႀားမႁတၾင္ ေရႀႚေဆာင္ ေရႀႚ႟ၾက္ ပၝဝင္သူတဦး ဴဖစ္သည္။ ဆရာ႒ကီး ဦးေဖေမာင္တင္ 'ဴမန္မာစာေပ သမုိင္း' ဴပႂစုရာတၾင္ ပၝဝင္ ကူညီခဲ့သည္။

၁၉၃၄ ခုႎႀစ္တၾင္ အဂႆလိပ္ ရာဇဝင္၏ မူလအစကုိ ဘာသာဴပန္ ဆုိခဲ့သည္။ ၁၉၃၉ ခုႎႀစ္ တၾင္ ႓ဗိတိသ႖ ရာဇဝင္ကုိ ဘာသာဴပန္ဆုိရာ ထုိႎႀစ္အတၾက္ အေကာင္းဆုံး ဘာသာဴပန္ စာအုပ္အဴဖစ္ ဴမန္မာဴပည္ ပညာေရး ဌာနက ေ႟ၾးခဵယ္သည့္ အတၾက္ 'ေဝလမင္းသားဆု' အဴဖစ္ ေငၾတေထာင္ကဵပ္ ခဵီးဴမၟင့္ခံရသည္။

၁၉၅၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ ဝဏၧေကဵာ္ထင္ဘၾဲႚ၊ ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္တၾင္ သီရိပဵံခဵီဘၾဲႚ ခဵီးဴမၟင့္ခံရသည္။

၁၉၃၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန အသင္းအတၾက္ ေမၾႚႎၾန္းရကန္ကုိ တည္းဴဖတ္ ေပးခဲ့သည္။ ဆုေတာင္းခန္းပဵႂိႚ၊ ပၝရမီေတာ္ခန္းပဵႂိႚ၊ ေနမိဘုံခန္းပဵႂိႚ၊ ေနမိ ငရဲခန္းပဵႂိႚ၊ စတုဓမၳသာရ ကုိးခန္းပဵႂိႚ၊ ဘူရိဒတ္ ဇာတ္ေပၝင္းပဵႂိႚ တုိႛကုိ ဴမန္မာစာဌာနမႀ ကထိကမဵားက တည္းဴဖတ္ရာတၾင္ အေထၾေထၾ တည္းဴဖတ္ အုပ္ခဵႂပ္သူ အဴဖစ္ တာဝန္ယူ ေဆာင္႟ၾက္ ေပးခဲ့သည္။

ကဗဵာ့ပန္းကုံး၊ အႎုစာေပ ေကာက္ႎုတ္ခဵက္၊ အလယ္တန္း စကားေဴပႎႀင့္ ကဗဵာ ေကာက္ႎုတ္ခဵက္၊ အထက္တန္း စကားေဴပႎႀင့္ ကဗဵာ ေကာက္ႎုတ္ခဵက္၊ စစ္တကၠသုိလ္သုံး ဴမန္မာ စကားေဴပ လက္ေ႟ၾးစင္တုိႛကုိ ေ႟ၾးခဵယ္ တည္းဴဖတ္ခဲ့သည္။ ပုဂံ ေကဵာက္စာ လက္ေ႟ၾးစင္ကုိ ဖတ္႟ႁစီစဥ္ ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ 'ဴမန္မာသတ္ပုံ' သမုိင္း အကဵဥ္းခဵႂပ္ႎႀင့္ စိႎၩေကဵာ္သူ ဦးဳသ၏ ကဝိလကၡဏာ သတ္ပုံ စာတမ္းကုိလည္း ေရးသား ဴပႂစုခဲ့သည္။ အဂႆလိပ္ဘာသာဴဖင့္ A Short Survey of History of Burmese Literature စာတမ္း၊ Some Place-Names in Burma စာတမ္းတုိႛကုိ ေရးသားခဲ့သည္။ ထုိႛဴပင္ ဴမဝတီ၊ ေသၾးေသာက္ စေသာ မဂၢဇင္းမဵားႎႀင့္ သတင္းစာမဵားတၾင္ စာေပ ေဆာင္းပၝးမဵား ေရးသားခဲ့သည္။

ဴမန္မာစာ ဌာနတၾင္ မဟာဝိဇၦာဘၾဲႚ အတၾက္ ဴပႂစုေသာ သုေတသန ကဵမ္းမဵားကုိ ႒ကီးဳကပ္ လမ္းႌၿန္ခဲ့သည္။ ပၝေမာကၡ ဦးဧေမာင္သည္ ဇနီးဴဖစ္သူ ကၾယ္လၾန္႓ပီးေနာက္ ပစၤည္းတန္ဖုိး သိန္းေဴခာက္ဆယ္ဖုိးခန္ႛ ရႀိေသာ မိမိပုိင္ ပစၤည္း ဥစၤာမဵားကုိ သာသနာအတၾက္ လႀႃဒၝန္းခဲ့သည္။

ပၝေမာကၡ ဦးဧေမာင္သည္ ၁၃၄၆ ခု၊ တပုိႛတၾဲလဆန္း ၁၂ ရက္ (၁၉၈၅ ခု၊ ေဖေဖာ္ဝၝရီလ ၁ ရက္) ေနႛတၾင္ ကၾယ္လၾန္ အနိစၤေရာက္သည္။ ။

(၁) ဴမန္မာ့ စၾယ္စုံကဵမ္း ႎႀစ္ခဵႂပ္၊ ၁၉၈၆။ စာ ၃၃၈ - ၃၃၉။

(၂) သုေတသန စာစဥ္ သမုိင္း၊ သုေတသန စာစဥ္ စာရင္း၊ သုေတသန စာစဥ္ စာတည္းမဵား။ စာ ၁၁၀ - ၁၁၂။

(၃) ပၝေမာကၡ ဦးဧေမာင္၏ ကုိယ္ေရး မႀတ္တမ္းမႀ အခဵက္အလက္မဵား။]