ဒုိင္အာခီ အုပ္ခဵႂပ္ေရး (၁၉၂၃ - ၁၉၃၇)

ဴမန္မာႎုိင္ငံ အက္ဥပေဒ ၁၉၂၁ ခု အရ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရက ဴမန္မာ ႎုိင္ငံသုိႚ ေပးခဲ့ေသာ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ဴဖစ္သည္။ ဒုိင္အာခီ (Dyarchy) မႀာ ႎႀစ္ဦး ႎႀစ္ဖၾဲႚ အုပ္ခဵႂပ္ဴခင္းဟု အဓိပၯာယ္ ရသည္။ ထုိႚေဳကာင့္ ဒုိင္အာခီ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ဆုိသည္မႀာ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရ၏ ကုိယ္စားလႀယ္ ဴဖစ္ေသာ အဂႆလိပ္ ဘုရင္ခံႎႀင့္ ဴပည္သူႚ ကုိယ္စားလႀယ္တုိႚ ပူးတၾဲ အုပ္ခဵႂပ္ဴခင္းဟု ဆုိလုိသ္ည။ ထုိ အုပ္ခဵႂပ္ေရးသည္ ၁၉၂၃ ခု ဇန္နဝၝရီလ ၂ ရက္ေနႚတၾင္ စတင္ခဲ့သည္။ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံကုိ ၁၈၉၇ မႀစ၍ ဒုတိယ ဘုရင္ခံက အုပ္ခဵႂပ္ ခဲ့ရာမႀ ဒိုင္အာခီ အုပ္ခဵႂပ္ေရး စသည့္ အခဵိန္မႀ စ၍ ဘုရင္ခံက အုပ္ခဵႂပ္ ခဲ့သည္။ ထုိႚေဳကာင့္ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ဖၾဲႚစည္းပုံတၾင္ ဘုရင္ခံ၏ လက္ေအာက္၌ အဖၾဲႚဝင္ ၁၀၃ ဦး ပၝေသာ ဥပေဒဴပႂ ေကာင္စီႎႀင့္ ဝန္႒ကီး ေလးဦး ပၝေသာ အုပ္ခဵႂပ္မႁ ေကာင္စီတုိႚ ရႀိလာသည္။

ဥပေဒဴပႂ ေကာင္စီ အဖၾဲႚဝင္ ၁၀၃ ဦး အနက္ ၂၂ ဦးကုိ ဘုရင္ခံက တုိက္႟ုိက္ ခန္ႚသည္။ ရာထူး အေလဵာက္ ပၝရသူက ႎႀစ္ဦး ရႀိသည္။ ကဵန္ေသာ ၇၉ ဦးကုိ ဴပည္သူ လူထုက ေ႟ၾးေကာက္ တင္ေဴမၟာက္ ရသည္။ ထုိဴပည္သူ ကုိယ္စားလႀယ္ ၇၉ ဦးတၾင္ ဴမန္မာ ၅၈ ေယာက္၊ ကရင္ ငၝးေယာက္၊ အိႎၬိယသား ကုိယ္စားလႀယ္ ရႀစ္ေယာက္၊ တကၠသုိလ္မႀ တေယာက္၊ ဥေရာပ တုိက္သား ကုိယ္စားလႀယ္ တေယာက္၊ အဂႆလိပ္ ကဴပား တေယာက္၊ ဥေရာပ တုိက္သား ကုန္သည္႒ကီးမဵား အသင္းမႀ ႎႀစ္ေယာက္တုိႚ ဴဖစ္ဳကသည္။ ဴပည္သူႚ ကုိယ္စားလႀယ္ ေ႟ၾးခဵယ္ရာ တၾင္လည္း ကန္ႚသတ္ ခဵႂပ္ခဵယ္မႁမဵား ရႀိသည္။ ေငၾေဳကး ခဵမ္းသာသူ လူလတ္ တန္းစားမဵားႎႀင့္ အထက္တန္း လၿာမဵားသာ ဴပည္သူႚ ကုိယ္စားလႀယ္ ေ႟ၿးပၾဲ၌ မဲေပးခၾင့္ ရသည္။ ထုိႚေဳကာင့္ ဴမန္မာႎုိင္ငံ ထုိစဥ္က လူဦးေရ ၁၂ သန္းေကဵာ္ ရႀိရာ ႎႀစ္သန္း မ႖သာ မဲေပးခၾင့္ ရဳကသည္။ ထုိႚဴပင္ အဂႆလိပ္ ကုန္သာ ၁၀၀ လ႖င္ ကုိယ္စားလႀယ္ တေယာက္ ေ႟ၾးခဵယ္ခၾင့္ ရေသာ္လည္း ဴမန္မာ တုိင္းရင္းသား တိုႚမႀာ လူဦးေရ ၃ ေသာင္းမႀ ကုိယ္စားလႀယ္ တေယာက္သာ ေ႟ၾးခၾင့္ ရသည့္ စနစ္လည္း ဴဖစ္သည္။ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ေကာင္စီ အတၾက္ ဝန္႒ကီး ေလးဦး အနက္ ႎႀစ္ဦးကုိ ဘုရင္ခံက တုိက္႟ုိက္ ခန္ႚသည္။ ကဵန္ ႎႀစ္ဦး မႀာမူ ဥပေဒဴပႂ ေကာင္စီက ေထာက္ခံ တင္ဴပ႓ပီး ဘုရင္ခံက လက္ခံသည့္ ဴပည္သူႚ ကုိယ္စားလႀယ္တုိႚ ဴဖစ္သည္။

အုပ္ခဵႂပ္ေရး ဌာန မဵားကုိ သီးသန္ႚႎႀင့္ လက္ေဴပာင္းဟု ခဲၾထားသည္။ သီးသန္ႚ ဌာန မဵားကုိ ဘုရင္ခံက အုပ္ခဵႂပ္႓ပီး လက္ေဴပာင္း ဌာနမဵား ကုိသာ ဴပည္သူႚ ကုိယ္စားလႀယ္ တိုႚက အုပ္ခဵႂပ္ ရသည္။ သီးသန္ႚ ဌာန မဵားတၾင္ အေရး႒ကီးသည့္ ဘၸာေရး၊ ကာကၾယ္ေရး၊ ဴပည္ထဲေရး၊ ႎုိင္ငံဴခား ဆက္ဆံေရး၊ တရားေရးႎႀင့္ ရာဇဝတ္မႁ ခင္းေရး၊ လမ္းပန္း ဆက္သၾယ္ေရး၊ ေဴမခၾန္ႎႀင့္ အဴမတ္ခၾန္၊ အေထၾေထၾ အုပ္ခဵႂပ္ေရး စသည္တိုႚ ပၝဝင္သည္။ လက္ေဴပာင္း ဌာန မဵားမႀာ ကဵန္းမာေရး၊ စုိက္ပဵႂိးေရး၊ ေဆာက္လုပ္ေရး၊ ပညာေရး၊ ယစ္မဵႂိး၊ သမဝၝယမႎႀင့္ သစ္ေတာ ဌာနတုိႚ ဴဖစ္သည္။ ဒုိင္အာခီ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ေပးခဵိန္ အထိ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံမႀာ ႓ဗိတိသ႖ပုိင္ အိႎၬိယ ႎုိင္ငံ၏ ဴပည္နယ္ တခုပင္ ဴဖစ္ေန ေသးသည္။ ထုိႚေဳကာင့္ ဴမန္မာ အစုိးရ မႀာလည္း ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရ လက္ေအာက္ခံ အိႎၬိယ ဗဟုိ အစုိးရ၏ လက္ေအာက္ခံပင္ ရႀိေသးသည္။ သုိႚဴဖစ္၍ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံ၏ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ကိစၤ မဵားကုိ အိႎၬိယ ဗဟုိ အစုိးရ၊ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံရႀိ ဘုရင္ခံႎႀင့္ ဴပည္သူႚ ကုိယ္စားလႀယ္တုိႚ ခၾဲေဝ အုပ္ခဵႂပ္သည့္ စနစ္လည္း ဴဖစ္သည္။ ဥပေဒဴပႂ ေကာင္စီႎႀင့္ အုပ္ခဵႂပ္မႁ ေကာင္စီ တုိႚ၏ စီမံ ေဆာင္႟ၾက္ခဵက္ မႀန္သမ႖သည္ ဘုရင္ခံက ေကဵနပ္၍ လက္ခံမႀ အတည္ ဴဖစ္သည္။ ဥပေဒဴပႂ ေကာင္စီႎႀင့္ အုပ္ခဵႂပ္မႁ ေကာင္စီ တုိႚ၏ အစီအမံ မဵားကုိ ဘုရင္ခံက မ႒ကိႂက္လ႖င္ ဗီတုိ အာဏာဴဖင့္ ပယ္ဖဵက္ ႎုိင္သည္။ ဴပည္သူႚ ကုိယ္စားလႀယ္ မဵားသုိႚ ခၾဲေပး ထားေသာ အုပ္ခဵႂပ္ေရး အာဏာမဵား ကုိလည္း ဘုရင္ခံက အခဵိန္ မေ႟ၾး ႟ုပ္သိမ္း ႎုိင္သည္။ ထုိႚေဳကာင့္ ႎုိင္ငံ၏ အခဵႂပ္အဴခာ အာဏာပုိင္မႀာ ဘုရင္ခံသာ ဴဖစ္သည္။ ဴပည္သူႚ ကုိယ္စားလႀယ္ တိုႚမႀာ ဘုရင္ခံ၏ အတုိင္ပင္ခံ မ႖သာ ဴဖစ္၍ ဥပေဒဴပႂ ေကာင္စီတၾင္ ပၝေသာ ဴပည္သူႚ ကုိယ္စားလႀယ္ မဵားကုိ ဴမန္မာ တုိႚက မင္းတိုင္ပင္ အမတ္ဟု ေခၞေဝၞ ခဲ့ဳကသည္။ ဒုိင္အာခီ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ေခတ္မႀ စ၍ မင္းတုိင္ပင္ အမတ္ ေ႟ၾးေကာက္ပၾဲ မဵားလည္း ေပၞလာသည္။

႓ဗိတိသ႖တုိႚ၏ ေသၾးခဲၾေရး မူအရ ဒုိင္အာခီ အုပ္ခဵႂပ္ေရးမႀာ ဴပည္မ အတၾက္သာ ဴဖစ္႓ပီး ကခဵင္၊ ကယား၊ ခဵင္း၊ ရႀမ္း စေသာ ဴပည္ေထာင္စုဖၾား တုိင္းရင္းသားမဵား၊ နယ္စပ္ ေဒသမဵားႎႀင့္ မဆုိင္ေပ၊ ၎တုိႚကုိ ႕ခင္းခဵန္ ေဒသဟု သတ္မႀတ္႓ပီး ဘုရင္ခံက ဆက္လက္ ခဵႂပ္ကုိင္ ထားသည္။ ထုိႚေဳကာင့္ ဒုိင္အာခီ အုပ္ခဵႂပ္ေရးမႀာ ဧရိယာ အားဴဖင့္ ၁/၃ ပုံ အတၾက္ အကဵႂိး ခံစားခၾင့္ မရေသာ အုပ္ခဵႂပ္ေရးလည္း ဴဖစ္သည္။

ဒုိင္အာခီ အုပ္ခဵႂပ္ေရးေဳကာင့္ ဴပည္သူႚ ကုိယ္စားလႀယ္ မဵားသည္ အုပ္ခဵႂပ္ေရး လုပ္ငန္း မဵား၌ အေတၾႚအ႒ကံ ရ႟ံုမႀ တပၝး ႎုိင္ငံေရး အာဏာ လုံးဝ မရႀိေပ။ ထုိအခဵိန္က ဴမန္မာတုိႚ လုိခဵင္ေသာ အုပ္ခဵႂပ္ေရး မဵႂိးမႀာလည္း ဟုမ္း႟ူး ေခၞ ကုိယ္ပုိင္ အုပ္ခဵႂပ္ေရး ဴဖစ္သည္။ ထုိႚေဳကာင့္ မဵႂိးခဵစ္စိတ္ ဴပင္းထန္သည့္ ႎုိင္ငံေရး ေခၝင္းေဆာင္ မဵားႎႀင့္ ဴပည္သူ အမဵားစုက ဒုိင္အာခီကုိ ဆန္ႚကဵင္ သပိတ္ ေမႀာက္ဳကသည္။ ဒုိင္အာခီ ဥပေဒဴပႂ ေကာင္စီ အတၾက္ ဴပည္သူႚ ကုိယ္စားလႀယ္ ေ႟ၾးပၾဲ ကဵင္းပေသာ အခၝ မဲေပးခၾင့္ ရႀိသူ အမဵားစုက မေပးဘဲ ေနဴခင္းဴဖင့္ သပိတ္ ေမႀာက္ခဲ့ ဳကသည္။ သုိႚေသာ္ ဒုိင္အာခီကုိ လက္ခံ သင့္ မသင့္ ဴပႍနာသည္ ထုိစဥ္က ဴမန္မာတုိႚ၏ အမဵႂိးသား လၾတ္ေဴမာက္ေရး လႁပ္ရႀားမႁ တပ္ဦး ဴဖစ္ေသာ ဂဵီစီဘီေအ အသင္းခဵႂပ္႒ကီး ႎႀစ္ဴခမ္း ကၾဲသၾား ရသည့္ အေဴခခံ အေဳကာင္းရင္း တရပ္ ဴဖစ္ခဲ့သည္။ ဒုိင္အာခီ အုပ္ခဵႂပ္ေရးသည္ ၂ - ၁ - ၁၉၂၃ မႀ ၃၁ - ၃ - ၁၉၃၇ အထိ ဴဖစ္သည္။