သမိုင္း ပညာရႀင္ ပၝေမာကၡ ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္း အတၪႂပၯတၨိနဲႚ စာစုစာရင္း

ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္းကုိ ၆ ဧ႓ပီ ၁၉၂၃ မႀာ ပုသိမ္ ခ႟ုိင္၊ ငၝးသုိင္းေခဵာင္း ႓မိႂႚနယ္၊ ငဝန္ဴမစ္ အေနာက္ကမ္းက ေဒၝင့္႒ကီး႟ၾာမႀာ ဖၾားဴမင္ ပၝတယ္။ အဘ ဦးဘုိးေတၾ၊ အမိ ေဒၞသင္ တုိႚရဲႚ သားသမီး ေလးေယာက္ အနက္ ဒုတိယ သားပၝ။

ငၝးသုိင္းေခဵာင္း အမဵႂိးသား ေကဵာင္းမႀာ ပညာ သင္တယ္။ မတ္ ၁၉၃၈ မႀာ ဆယ္တန္း ေအာင္ေတာ့ အသက္က ၁၅ ႎႀစ္ပဲ ရႀိေသးတယ္။ ၁၆ ႎႀစ္ဴပည့္မႀ တကၠသုိလ္ တက္ေရာက္ခၾင့္ ရႀိတာမုိႚ တစ္ႎႀစ္ ေစာင့္ေန ရတယ္။ ဳသဂုတ္ ၁၉၃၉ ေရာက္မႀ ေအာင္မႀ ရန္ကုန္ ယူနီဗာစီတီ ေကာလိပ္ကုိ တက္ေရာက္ခၾင့္ ရတယ္။ ၁၉၄၁ မႀာ “ဥပစာ ခ” Intermediate of Arts ကုိ ေအာင္တယ္။ ၁၉၄၂ မႀာ ဒုတိယ ကမာၲစစ္႒ကီး ဴဖစ္လာေတာ့ ႟ၾာကုိ ဴပန္တယ္။ ဘခင္ ဦးဘုိး ေတၾက အားလပ္ ေနတုန္းမႀာ ေဗဒင္ ပညာသင္ဖုိႚ တုိက္တၾန္းလုိႚ ဇာတာ ဖၾႚဲနည္း၊ ေနဳကတ္၊ လဳကတ္၊ အာယုဒၝယ၊ နကၡတ္၊ ဴပကၡဒိန္ လုပ္နည္း စတာေတၾ သင္ယူ ဴဖစ္တယ္။

ဂဵပန္ ေခတ္မႀာ အေရႀႚ အာရႀ လူငယ္မဵား အသင္းရဲႚ အတၾင္းေရးမႀႃး အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္တယ္။ ဖက္ဆစ္ ဂဵပန္ ေတာ္လႀန္ေရးမႀာ ပၝဝင္ လႁပ္ရႀား ခဲ့တယ္။ စစ္ေရး ႎုိင္ငံေရး လ႖ႂိႚဝႀက္ သင္တန္းေတၾ တက္ေရာက္ရာမႀာ ကၾန္ဴမႃနစ္ ဝၝဒကုိလဲ ေလ့လာ သင္ယူ ခဲ့ရတယ္။ ဖက္ဆစ္ ေတာ္လႀန္ေရး အ႓ပီး ၁၉၄၅ မႀာ ငၝးသုိင္းေခဵာင္း၊ ဖက္ဆစ္ တုိက္ဖဵက္ေရး ဴပည္သူႚ လၾတ္ေဴမာက္ေရး အဖၾဲႚခဵႂပ္ (ဖတပလ) ရဲႚ ပထမဆုံး ဥကၠႉ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ ခဲ့တယ္။

ဒုတိယ ကမာၲစစ္႒ကီး ႓ပီးသၾား႓ပီ။ တကၠသုိလ္ ေတၾလဲ ဴပန္ဖၾင့္႓ပီ။ အေရးေပၞ တကၺသုိလ္ကုိ မဂုိ (ေ႟ၿဘုံသာ) လမ္းမႀာ ဇၾန္ ၁၉၄၅ က တက္ေရာက္ ေပမယ့္ မ႓ပီးဆုံးပၝ။ မတ္ ၁၉၄၆ မႀာ ဒုတိယႎႀစ္ ဝိဇၦာတန္း စာေမးပၾဲကုိ ဝင္ေရာက္ ေဴဖဆုိခၾင့္ ေပးလုိႚ ဝိဇၦာ (B.A) ဘၾဲႚ ရပၝတယ္။ သမုိင္း ဝိဇၦာ ဂုဏ္ထူးတန္းကုိ ဆက္တက္တယ္။ ဗမာႎုိင္ငံလုံး ဆုိင္ရာ ေကဵာင္းသားမဵား သမဂၢ (ဗကသ) ဥကၠႉ အဴဖစ္ ၁၉၄၇ မႀာ အေ႟ၾး ခံရတယ္။ ၁၉၄၇ မႀာပဲ ဝိဇၦာ ဂုဏ္ထူးတန္း ဘၾဲႚကုိ ေဴဖဆုိ ေအာင္ဴမင္တယ္။

၁၉၄၆ က စ႓ပီး ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ သမုိင္း ဌာနမႀာ အခဵိန္ပုိင္း နည္းဴပ ဆရာ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ ခဲ့ရာက ဂ႗န္ ၁၉၄၇ မႀာ နည္းဴပ ဆရာ ဴဖစ္လာတယ္။ ဒီႎႀစ္ ဒီအဴဖစ္ဟာ ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္း ဘဝရဲႚ ႒ကီးမားတဲ့ အေဴပာင္းအလဲ ႒ကီးပၝ။ ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္းဟာ ေကဵာင္းဆရာ ဘဝ၊ သမုိင္း ဆရာ ဘဝကုိ လုံးဝ ခံယူ လုိက္ပၝတယ္။ ဒီအခဵိန္က စ႓ပီး ႎုိင္ငံေရး ကုိလည္း လုံးဝ စၾန္ႚလၿတ္ လုိက္ပၝတယ္။ သမုိင္း ပညာရပ္နဲႚ သမုိင္း သုေတသန လုပ္ငန္းေတၾ ကုိပဲ စူးစုိက္ ေဆာင္႟ၾက္ ခဲ့တယ္။

လၾတ္လပ္ေရး ရတဲ့ႎႀစ္ ၁၉ ေအာက္တုိဘာ ၁၉၄၈ မႀာ ငၝးသုိင္းေခဵာင္း ကၾန္းယား႟ၾာက ဦးဘုိး႓မိႂင္၊ ေဒၞေစာဴမတုိႚရဲႚ သမီး ေဒၞခင္ရီနဲႚ လက္ထပ္ ခဲ့တယ္။ ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္း ေမၾးေနႚ (၇၅) စိန္ရတု ႎႀစ္မႀာ လက္ထပ္ မဂႆလာေနႚ ကလည္း ႎႀစ္ (၅၀) ဴပည့္ ေ႟ၿရတုႎႀစ္ ဴဖစ္ပၝတယ္။ သား ေဖသန္းထၾန္း၊ သမီး ေမသန္းထၾန္း၊ မဥၤႃသန္းထၾန္း၊ ႎႀင္းဆီ သန္းထၾန္း၊ ႎၾယ္နီ သန္းထၾန္းတုိႚ ထၾန္းကားခဲ့တယ္။

သမုိင္း မဟာဝိဇၦာ ဘၾဲႚကုိ မတ္ ၁၉၅၀ မႀာ ရတယ္။ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္၊ ပင္းယေဆာင္၊ ဒုတိယ အေဆာင္မႀႃး အဴဖစ္ ၁၉၅၀ က ၁၉၅၂ အထိ တာဝန္ ထမ္းေနစဥ္ အတၾင္းမႀာ ဥပေဒ ဝိဇၦာ ဘၾဲႚကုိ ရခဲ့တယ္။ ဒီအတၾင္း မႀာပဲ ဥပစာ ဝိဇၦာတန္း ေတၾမႀာ ဴမန္မာလုိ သင္ဖုိႚ ေခတ္ေဟာင္း ကမာၲႚ သမုိင္းကုိ ဴပႂစု ခဲ့တယ္။ ၁၉၅၂ မႀာပဲ သမုိင္း လက္ေထာက္ ကထိက အဴဖစ္ တုိးဴမၟင့္ ခန္ႚထား ခံရတယ္။

ႎုိင္ငံဴခား ပညာေတာ္ သင္သၾားဖုိႚ ႎႀစ္ႎႀစ္ ေစာင့္ခဲ့ ရတယ္။ ၂၀ ေအာက္တုိဘာ ၁၉၅၂ ကေန ၄ ဇန္နဝၝရီ ၁၉၅၆ အထိ လန္ဒန္ တကၠသုိလ္ အေရႀႚတုိင္းနဲႚ အာဖရိက ပညာ ေကဵာင္းမႀာ ပညာ သင္႓ပီး (ပီအိပ္ခဵ္ဒီ) ဘၾဲႚကုိ ရခဲ့တယ္။ အထူးဴပႂ ေလ့လာဖုိႚ သတ္မႀတ္ ေ႟ၾးခဵယ္တဲ့ ေခတ္ကာလက “ေခတ္လယ္ ဴမန္မာ သမုိင္း” ဴဖစ္ပၝတယ္။

ဘၾဲႚယူခဲ့တဲ့ ကဵမ္းရဲႚ အမည္ ကေတာ့ “ဴမန္မာႎုိင္ငံ ဗုဒၭ သာသနာဝင္” (ေအဒီ ၁၀၀၀ - ၁၃၀၀) History of Buddhism in Burma AD 1000 – 1300 ဴဖစ္တယ္။ တင္သၾင္းတဲ့ ကဵမ္းရဲႚ အဆင့္ကုိ ခဵင့္႓ပီး အေရႀႚတုိင္း ပညာရပ္မႀာ ထူးထူးဴခားဴခား ေပၞထၾန္း လာတဲ့ ပညာရႀင္ အတၾက္လုိႚ သတ္မႀတ္ ထားတဲ့ ဘီစီေလာ ဆုကုိလဲ ရခဲ့တယ္။

ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္မႀာ မဟာ ဝိဇၦာတန္း တက္တုန္းက ပၝေမာကၡ ပန္း (B.R. PEARN) နဲႚ ေဒဆုိင္း (W.S DESAI) တုိႚနဲႚ သင္ယူခၾင့္ ရခဲ့႓ပီး၊ လန္ဒန္မႀာ ဂဵီအိပ္ခဵ္ လုစ္ (G.H. LUCE) နဲႚ ဒီဂဵီအီးေဟာ (D.G.E. HALL) တိုႚနဲႚ ထပ္႓ပီး သင္ယူခၾင့္ ရဴပန္ တာဟာ အလၾန္ ကံေကာင္းတယ္လုိႚ ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္းက သူႚ ဆရာေတၾ အေဳကာင္းကုိ ဂုဏ္ယူ ေဴပာေလ့ ရႀိပၝတယ္။ ပၝေမာကၡ ဂဵီအိပ္ခဵ္ လုစ္က သုေတသန ကဵမ္းဴပႂတဲ့ အခၝ ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္းကို ဳကပ္မတ္ လမ္းႌၿန္ ေပးခဲ့သူ ဴဖစ္တယ္။

လန္ဒန္က ဴပန္ေရာက္ေတာ့ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ သမုိင္း ဌာနမႀာပဲ လက္ေထာက္ ကထိက အဴဖစ္ အမႁ ထမ္းခဲ့တယ္။ ႎုိဝင္ဘာ ၁၉၅၆ မႀာ တပ္မေတာ္ ေမာ္ကၾန္းတုိက္မႀာ စာတည္းမႀႃးခဵႂပ္နဲႚ သုေတသန အရာရႀိခဵႂပ္ အဴဖစ္ ခန္ႚ႓ပီးမႀ ကာကၾယ္ေရး ဝန္႒ကီးက ကန္ႚကၾက္လုိႚ။ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ သမုိင္းနဲႚ ႎုိင္ငံေရး သိပၯံ ဌာနကုိ ဴပန္ေရာက္ ပၝတယ္။ ၁ ဇၾန္ ၁၉၅၈ မႀာ ကထိက ဴဖစ္တယ္။ အဲဒီေနာက္ ဴမန္မာနဲႚ အေရႀႚတုိင္း သမုိင္း ဌာနမႀာ ၅ ႎုိဝင္ဘာ ၁၉၆၀ က စ႓ပီး တကၠသုိလ္ ေကာင္စီရဲႚ ကထိက အဴဖစ္ ေဴပာင္းလဲ အမႁ ထမ္းပၝတယ္။

ဒီအတၾင္းမႀာ ၁၉၅၉ က ၁၉၆၁ အထိ “ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန အသင္း ဂဵာနယ္” (Jounal of Burma Research Society) မႀာ စာတည္း အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ ခဲ့တယ္။ ေနာက္ ၁၉၆၀ က ၁၉၆၁ အထိ သမုိင္း တံခၾန္လုိႚ ေခၞတဲ့ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သမုိင္း ေကာ္မရႀင္ စာေစာင္ (Bulletin of the Burma Historical Commission) မႀာ တၾဲဖက္ စာတည္း လုပ္ခဲ့ ပၝတယ္။

၁ ေအာက္တုိဘာ ၁၉၆၅ မႀာ မႎၩေလး ဝိဇၦာနဲႚ သိပၯံ တကၠသုိလ္ကုိ သမုိင္း ပၝေမာကၡ အဴဖစ္နဲႚ ေရာက္သၾားတယ္။ မႎၩေလးမႀာ စက္တင္ဘာ ၁၉၈၂ အထိ အထက္ အညာ သမုိင္းေတၾနဲႚ ပုိမုိ ထဲထဲဝင္ဝင္ ေလ့လာ ရင္းႎႀီး ဴဖစ္လာတယ္။ မႎၩေလးကို ဗဟုိဴပႂ႓ပီး ၁၇ ႎႀစ္လုံးလုံး သမုိင္း အေထာက္အထား ရႀာဖုိႚ နယ္လႀည့္ ခဲ့ရတာဟာ ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္း ဘဝရဲႚ အေရး႒ကီးတဲ့ အပုိင္း ကၸ အမႀန္ ဴဖစ္ပၝတယ္။

၁၈ စက္တင္ဘာ ၁၉၈၂ မႀာ ဂဵပန္ႎုိင္ငံ တုိကဵႂိ တကၠသုိလ္ အေရႀႚေတာင္ အာရႀ ေလ့လာမႁမဵား ဗဟုိ ဌာနမႀာ အစိုးရရဲႚ အငႀား (Lien) သေဘာနဲႚ သုေတသန ပညာရႀင္ အဴဖစ္ တစ္ႎႀစ္တာ အမႁ ထမ္းခဲ့တယ္။

၆ ဧ႓ပီ ၁၉၈၃ မႀာ အသက္ ၆၀ ဴပည့္ ပၝ႓ပီ။ မႎၩေလး တကၠသုိလ္ သမုိင္း ဌာန ပၝေမာကၡ အဴဖစ္နဲႚ သက္ဴပည့္ ပင္စင္ ယူခဲ့ပၝတယ္။ ေနစရာ အိမ္ မရႀိေသးပၝ။ ေအာက္တုိဘာ ၁၉၈၃ မႀာ တုိကဵႂိ ႎုိင္ငံဴခား ဘာသာသင္ တကၺသုိလ္ အာရႀ အာဖရိက ဘာသာ ဓေလ့ ဌာနမႀာ သုေတသန ေရာင္းရင္း (Research Fellow) ဴဖစ္ခဲ့ ပၝတယ္။ အဲဒီ တကၠသုိလ္ မႀာပဲ အင္ဒုိခဵႂိင္းနား ဌာန၊ ဴမန္မာဆုိင္ရာ ေလ့လာေရး ဌာနခၾဲမႀႃး ဧည့္ပၝေမာကၡ အဴဖစ္ ၁ ဧ႓ပီ ၁၉၈၄က ၁ ဧ႓ပီ ၁၉၈၇ အထိ အမႁ ထမ္းခဲ့တယ္။ ဒီေနာက္ တုိကဵႂိ ႎုိင္ငံတကာ ခရစ္ယာန္ တကၠသိုလ္ ဘၾဲႚလၾန္ ေကဵာင္းမႀာ ၃၁ ေမ ၁၉၈၇ ထိ ဧည့္ပၝေမာကၡ အဴဖစ္ အမႁ ထမ္းခဲ့ ပၝတယ္။ ဂဵပန္ႎုိင္ငံမႀာ ရခဲ့တဲ့ အဓိက အဴမတ္က တုိယုိတာ ေဖာင္ေဒးရႀင္း အကူအညီနဲႚ အတၾဲ ၁၀ တၾဲရႀိမယ့္ ဴမန္မာႎုိင္ငံ အမိန္ႚေတာ္မဵား (ေအဒီ ၁၅၉၈ - ၁၆၄၈) Royal Order of Burma ပထမတၾဲကုိ စတင္ ထုတ္ေဝ ႎုိင္ဴခင္းပဲ ဴဖစ္ပၝတယ္။

၁၉၈၇ ခုႎႀစ္ မႀာေတာ့ အေမရိကန္ ႎုိင္ငံ ဒီကပ္၊ ေဴမာက္အီလီႎၾႂိင္ တကၠသုိလ္၊ သမုိင္း ဌာနရဲႚ ဧည့္ပၝေမာကၡ အဴဖစ္ ေဴပာင္းေ႟ၾႚ တာဝန္ ထမ္းခဲ့ ဴပန္တယ္။ အဲဒီႎႀစ္ စက္တင္ဘာမႀာ အေမရိက အင္အာဗာ၊ မစ္ရႀီဂန္ တကၠသုိလ္ရဲႚ သမုိင္း ဌာန ပၝေမာကၡ အဴဖစ္ ၁၀ မတ္ ၁၉၉၀ အထိ တကၺသုိလ္ တခုကုိ ဆိမစ္စတာ (Semester) တလႀည့္စီ အမႁ ထမ္းခဲ့ ပၝတယ္။

ဒီလုိ ႎုိင္ငံဴခား တကၠသုိလ္ အသီးသီးမႀာ တာဝန္ ထမ္းေနတုန္း မႀာပဲ ဴမန္မာႎုိင္ငံ အမိန္ႚေတာ္မဵားကုိ အဆက္ မဴပတ္ ဴပႂစု ခဲ့တယ္။ ဒီကဵမ္းထဲမႀာ ဒုတိယ အင္းဝေခတ္ ကေန သီးေပၝမင္း ပၝေတာ္မူခဵိန္ အထိ ဴမန္မာ မင္းေတၾရဲႚ အမိန္ႚေတာ္ ဴပန္တမ္း ေတၾကုိ စာမဵက္ႎႀာေပၝင္း (၇၆၀၀) ေကဵာ္ ဴပႂစု ထားတယ္။ စာအုပ္ အတၾဲေပၝင္း ဆယ္တၾဲ ပၝတယ္။ ဒီ ကဵမ္းတၾဲ႒ကီးဟာ သုေတသန စာတမ္းေတၾ အနက္ အေကာင္းဆုံး အဴဖစ္ ပညာရႀင္ ေတၾက လက္ခံ ဳကတယ္။ ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္းရဲႚ လက္ရာမၾန္ (Masterpiece) အဴဖစ္ မႀတ္တမ္း တင္ဳကတယ္။

အဲဒီ ဴမန္မာႎုိင္ငံ အမိန္ႚေတာ္မဵား ေပၝင္းခဵႂပ္႒ကီး ဆယ္တၾဲ အတၾက္ အဂႆလန္ႎုိင္ငံ၊ လန္ဒန္ တကၠသုိလ္က ၁၉ ေအာက္တုိဘာ ၁၉၈၈ မႀာ (D.Lit.) စာေပ ပၝရဂူဘၾဲႚ ခဵီးဴမၟင့္တယ္။ ဒၝေဳကာင့္ ၁၅ မတ္ ၁၉၉၀ မႀာ လန္ဒန္ တကၠသိုလ္ ဘၾဲႚႎႀင္း သဘင္မႀာ ေထာင္ေပၝင္း မဵားစၾာေသာ ႎိုင္ငံတကာ ဝိဇၦာ သိပၯံ ထိပ္တန္း ပညာရႀင္ ႒ကီးမဵားရဲႚ အလယ္မႀာ ဒုတိယ အယ္လီဇဘက္ ဘုရင္မ႒ကီး သမီးေတာ္ ကိုယ္တုိင္ ႎႀင္းအပ္ရတဲ့ (D.Lit.) ကို လက္ခံ ရယူခဲ့တယ္။

ႎိုင္ငံဴခားမႀာ ၇ ႎႀစ္ ၈ ႎႀစ္ေလာက္ ေနခဲ့႓ပီးတဲ့ ဆရာဟာ (D.Lit.) ဘၾဲႚလဲ ရေရာ ဴဗႂန္းခနဲ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံကုိ ထဴပန္ ခဲ့ပၝတယ္။ ေ႟ၿအခၾင့္အေရး တုိင္းဴပည္က ေ႟ၿအခၾင့္အေရး ေတၾဟာ နားမလည္စၾာနဲႚ ပၝးစပ္ အေဟာင္းသား ကဵန္ရစ္ ခဲ့ဳကမႀာပဲ။ အဴပန္ ခရီးမႀာ အေမရိက၊ ကေနဒၝ၊ အဂႆလန္၊ ဴပင္သစ္၊ အိႎၬိယ ဗုဒၭဂယာ၊ စင္ကာပူ၊ ဗန္ေကာက္ တုိႚကုိ လႀည့္လည္႓ပီး အမိ ႎုိင္ငံကုိ ၁၂ ဧ႓ပီ ၁၉၉၀ မႀာ ဴပန္ေရာက္တယ္။ ေနစရာ တုိက္ကေလး တလုံး ကုိလည္း သမီးေထၾး ႎၾယ္နီသန္းထၾန္းက ႒ကီးဳကပ္ ေဆာက္ေပး ထားပၝတယ္။ ကၾန္သာယာ၊ ၁၅၅ (က) ေယာဂီ ေကဵာင္းလမ္း၊ လႁိင္ ၁၁၊ ရန္ကုန္ မႀာပၝ။

၁၉၉၁ မႀာ ဴမန္မာစာ အဖၾဲႚဝင္ အဴဖစ္ တာဝန္ ေပးခံ ရတယ္။ ဴမန္မာ - အဂႆလိပ္ အဘိဓာန္ ဴပႂစုေရး ေကာ္မတီမႀာ ပၝဝင္ ဴပႂစု ရတယ္။ ၂၄ စက္တင္ဘာမႀာ “ဴမန္မာ့ သမုိင္း အဖၾဲႚ” ဴပန္လည္ ေပၞေပၝက္ လာ႓ပီး အဖၾဲႚဝင္ အဴဖစ္ တာဝန္ အပ္ႎႀင္းဴခင္း ခံရတယ္။

ပညာေရး ဝန္႒ကီးက ၁၄ ဒီဇင္ဘာ ၁၉၉၂ မႀာ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္၊ ေရႀးေဟာင္း သုေတသန ပညာ ဌာနကုိ တည္ေထာင္ဖုိႚ တာဝန္ ေပးခဲ့တယ္။ အဲဒီ ေရႀးေဟာင္း သုေတသန ပညာ ဌာနနဲႚ သမုိင္း ဌာနမႀာ အခဵိန္ပုိင္း ပၝေမာကၡ အဴဖစ္ ခန္ႚထားလုိႚ ေရႀးေဟာင္း သုေတသန ပညာနဲႚ သမုိင္း သင္ဳကားေရးမႀာ ပၝဝင္ သင္ဳကား ရဴပန္တယ္။

၁၉၉၃ မႀာ ေရႀးေဟာင္း သုေတသန ပညာ ဌာနရဲႚ ဂုဏ္ထူးေဆာင္ ပၝေမာကၡ အဴဖစ္ ခန္ႚအပ္ဴခင္း ခံခဲ့ရ႓ပီး၊ ၁၉၉၆ မႀာ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ သမုိင္း ဌာနရဲႚ ဂုဏ္ထူးေဆာင္ ပၝေမာကၡ အဴဖစ္ ခန္ႚအပ္ဴခင္း ခံရ ဴပန္ပၝတယ္။ ၂၀၀၁ ခုႎႀစ္၊ ဇၾန္လ ၁ ရက္ေနႚမႀာ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ အေရႀႚတိုင္း ပညာ ဌာနရဲႚ အခဵိန္ပိုင္း ပၝေမာကၡ အဴဖစ္ ထပ္မံ ခန္ႚအပ္ တာဝန္ ေပးဴခင္း ခံရတယ္။

ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္းရဲႚ နာမည္ေကဵာ္ ေဆာင္ပုဒ္ ကေတာ့ "အမႀန္းေကာင္း၊ အလုပ္ေကာင္း၊ အဆံုးေကာင္း"တဲ့။ ဆရာ႒ကီးက အဲဒီ ေဆာင္ပုဒ္ကို လက္ကုိင္ထား႓ပီး ဴပင္းဴပင္းထန္ထန္ ႒ကိႂးစားတယ္။ အဲဒၝေဳကာင့္ မိုႚလည္း ၂၀၀၀ ဴပည့္ႎႀစ္ ဖုကုအုိက အာရႀဓေလ့ဆု (ပညာေရး ကၸ) ရတာေပၝ့။ အဲဒီ ဖုကုအိုက က ပညာရႀင္ဆု ေပးခဵင္တယ္ လက္ခံ မလားလိုႚ တယ္လီဖုန္းနဲႚ ၁၈ မတ္ ၂၀၀၀ ေနႚလယ္မႀာ ေမးတယ္။ လက္ခံမယ္လိုႚ ေဴပာေတာ့ ၂၁ မတ္ ၂၀၀၀ ရက္စၾဲနဲႚ ဆုေပးမဲ့ အဖၾဲႚရဲႚ အတၾင္းေရးမႀႃး မူရကာမိဟိေရာရႀိ (Murakanmi Hiroshi) က ဖက္စ္ (Fax) ပိုႚလာတယ္။ အဲဒီ စာမႀာ ဖုကုအုိက ႓မိႂႚေတာ္နဲႚ ေယာကေတာ့ပိယ ေဖာင္ေဒးရႀင္းက (ပညာရႀင္ေတၾ၊ စီးပၾားေရး သမားေတၾ စု႓ပီး) ၁၉၉၀ က စ႓ပီး ေပးလာခဲ့တယ္၊ အခုႎႀစ္ ပညာရႀင္ ေတၾရဲႚ အမည္ကို အခုႎႀစ္ ၂၀၀၀ ဇၾန္လ ကုန္ေလာက္မႀာ ဆုေပး ေကာ္မတီက ေဳကညာပၝတယ္၊ အဲလို ေဳကညာခဵက္ မထုတ္ခင္ အမဵား သိေအာင္ မေဴပာ ေစခဵင္ ေသးပၝ၊ အခု (၁၁) ႒ကိမ္ေဴမာက္ ဆုေပးပၾဲ ကဵင္းပမယ့္ ေနရာ၊ အခဵိန္နဲႚ အစီအစဥ္ အဳကမ္းဖဵင္း ေတၾကို ေရးထားတယ္။ ဆုရႀင္ အဴဖစ္ ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္းကို ေ႟ၾးေဳကာင္ ၂၆ ဇၾန္ ၂၀၀၀ မႀာ ေဳကညာတယ္။ ၂၆ ဇၾန္ ၂၀၀၀ ရက္စၾဲနဲႚပဲ စာတေစာင္ ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္းဆီ ပိုႚလိုက္တယ္။

"ပၝေမာကၡ ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္း ခင္ဗဵား

ဴမန္မာ သမိုင္းမႀာ ဆရာရဲႚ ႒ကီးမားတဲ့ လံုလဝီရီယနဲႚ နယ္ပယ္ သစ္ကို တီထၾင္႓ပီး တိကဵ ဴပတ္သားတဲ့ နည္းစနစ္နဲႚ သမိုင္းကို ဴပန္လည္ ေဖာ္ထုတ္ႎိုင္တဲ့ အတၾက္ရယ္၊ ဴမန္မာ သမိုင္း ေလ့လာေရးရဲႚ အရာ ေရာက္ပံုကို ကမာၲက သိေအာင္ ထင္ရႀား ဴပသႎိုင္တဲ့ အတၾက္ ရယ္တုိႚေဳကာင့္ ဖုကုအုိက အရႀ ဓေလ့ရဲႚ ၂၀၀၀ ဴပန္ႎႀစ္ (၁၁) ႒ကိမ္ေဴမာက္ ပညာရႀင္ဆု ယူတဲ့ ကဝိတဆူ အဴဖစ္ ေ႟ၾးခဵယ္ လုိက္ပၝ႓ပီလိုႚ အေဳကာင္းဳကား ႎိုင္တာကို ကဵေနာ္တိုႚ အလၾန္ႚအလၾန္ ဝမ္းေဴမာက္ ပၝတယ္။

ဆုေပး ပၾဲ႒ကီးကို ဂဵပန္ႎိုင္ငံ ဖုကုအုိက ႓မိႂႚေတာ္မႀာ ၁၈ စက္တင္ဘာလ ၂၀၀၀ ဴပည့္ႎႀစ္မႀာ ကဵင္းပမႀာ ဴဖစ္တယ္၊ အဲဒီ ဆုေပးပၾဲကို တက္ေရာက္ ပၝရန္ ဖိတ္ဳကားပၝတယ္။

ေယာကေတာ့ပိယ ေဖာင္ေဒးရႀင္း"

ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္းဟာ ေတာင္ေလးလံုး ဘုန္း႒ကီးေကဵာင္းမႀာ ကဵင္းပတဲ့ လူထု ေဒၞအမာရဲႚ ႎႀစ္ (၉၀) ဴပည့္ ေမၾးေနႚ အခမ္းအနား တက္ေရာက္ရင္း၊ မႎၩေလး တကၠသိုလ္ သမိုင္း ဌာနမႀာ ၂၀၀၅ ခုႎႀစ္၊ ႎိုဝင္ဘာလ ၃၀ ရက္ေနႚ၊ နံနက္ ၂ နာရီ မိနစ္ ၃၀ ခန္ႚမႀာ သက္သက္သာသာနဲႚ ကၾယ္လၾန္ ခဲ့တယ္။ ဆရာ႒ကီးဟာ မႎၩေလး အလည္လာရင္ တကၠသိုလ္ သမိုင္း ဌာနက လၾဲလိုႚ၊ ဒီဴပင္ ဘယ္ေနရာ ကိုမႀ တည္းခို လုိစိတ္ မရႀိဘူး။ ဒီဌာနကို သံေယာဇဥ္ ႒ကီးတယ္။ ရန္ကုန္ ေဴပာင္းေ႟ၿႚ သၾားတာ ဳကာလႀ႓ပီ ဴဖစ္ေပမယ့္၊ သူႚ ကိုယ္ပိုင္ စာအုပ္ေတၾ၊ ေရႀးေဟာင္း ပစၤည္းေတၾ ခုထိ ဌာနမႀာ ထားတုန္း။ သူႚဇနီး၊ သားသမီး ေဴမးေတၾ အပၝအဝင္ ဘယ္သူကိုမႀ ဒုကၡ မေပးဘဲ၊ ႎႀလံုးခုန္ ရပ္႓ပီး ကၾယ္လၾန္ သၾားတာ ဴဖစ္တယ္။

ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္းဟာ အသက္ ၂၅ ႎႀစ္မႀာ သမုိင္း နည္းဴပ ဆရာ ဴဖစ္တဲ့ အခဵိန္က စ႓ပီး ကၾယ္လၾန္ခဵိန္ အထိ သမုိင္း ပညာရပ္ (အထူးသဴဖင့္ ေရႀးေခတ္ေဟာင္း ဴမန္မာ့ သမုိင္း) ထဲမႀာပဲ ဘဝကုိ ႎႀစ္ဴမၟပ္႓ပီး မေနမနား အလုပ္ေတၾ လုပ္ခဲ့တယ္။ သမုိင္း အခဵက္အလက္ အေထာက္အထား သစ္ေတၾ၊ သမုိင္း အေတၾးအဴမင္ သစ္ေတၾ အေဴမာက္အဴမားကုိ သုေတသနဴပႂ ေဖာ္ထုတ္ ခဲ့တယ္။

မကၾယ္လၾန္မီ ေလးကတင္၊ အထက္ ဴမန္မာဴပည္မႀာ ရႀာေဖၾ ေတၾႚရႀိခဲ့တဲ့ ေကဵာက္စာ ေတၾကို "ေႎႀာင္းေတၾႚ ေကဵာက္စာမဵား" အမည္နဲႚ ပံုႎႀိပ္ ထုတ္ေဝေရး အတၾက္၊ တည္းဴဖတ္ ေပးဖုိႚ တာဝန္ ယူခဲ့တယ္။ တပည့္ ေကဵာင္းသူ၊ ေကဵာင္းသားေတၾ ကိုလည္း သံေယာဇဥ္ သိပ္႒ကီးတာ။ သူလိုပဲ ဴပင္းဴပင္းထန္ထန္ အလုပ္ ႒ကိႂးစား လုပ္ဳကဖုိႚ အ႓မဲတမ္း တုိက္တၾန္းတယ္။ ဆရာ႒ကီး အေနနဲႚ လုပ္မယ္လိုႚ ရည္႟ၾယ္ ထားတဲ့ တခဵႂိႚ အေရး႒ကီးတဲ့ သုေတသန စီမံကိန္းေတၾ မ႓ပီးဘဲ ကဵန္ေန ရစ္တယ္။ ဆရာ႒ကီး မ႓ပီးဘဲ ကဵန္ေနရစ္တဲ့ အေရး႒ကီးတဲ့ စီမံကိန္း တခု ကေတာ့ "အုပ္ဂူ ေကဵာက္စာေတၾက ေဴပာတဲ့ သမိုင္း" စာအုပ္႒ကီးပၝ။ (နအဖ စစ္အစိုးရ ကလည္း သခဵႂႇင္း ေတၾကို ဖဵက္ဖဵက္႓ပီး ေရာင္းစား ေနခဵိန္၊ အခုလို သခဵႂႇင္းစာေတၾ လိုက္လံ ေရးကူး စုေဆာင္း႓ပီး သမိုင္း အခဵက္အလက္ အသစ္ေတၾ ေဖာ္ထုတ္ ေနတဲ့ ဆရာ႒ကီး ကလည္း ကၾယ္လၾန္ သၾား႓ပီ ဆုိေတာ့၊ ဴမန္မာ သမိုင္းကို ဓားထမ္း လိုႚသာ ဴငင္းကဵ ေပအုန္း ေတာ့လိုႚ ငိုခဵင္း ခဵရမယ္ ထင္ပၝရဲႚ။)

ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္း ဆုိတာ ဴမန္မာ သမိုင္း သုေတသန အလုပ္ ထဲမႀာ စိတ္ဒံုးဒံုး ခဵထားတဲ့ ပညာရႀင္႒ကီး။ တိကဵ ခိုင္မာတဲ့ သက္ေသ အေထာက္အထား အခဵက္အလက္ မရႀိဘဲ၊ ဘယ္သမိုင္း ကိုမႀ ယံုဳကည့္ေလ့ မရႀိဘူး။ ဒၸာရီ ဆန္ဆန္ သမိုင္းေတၾ၊ ပၝးစပ္ ရာဇဝင္ ေတၾကို ဘယ္တုန္းကမႀ အမႀန္လိုႚ မယူဆခဲ့ဘူး။ သက္ေသ အေထာက္အထား အခိုင္အမာ ရႀိတဲ့ သမိုင္း ဴဖစ္ရပ္ ကိုပဲ၊ အေလးအနက္ ထားတယ္။ သုေတသန ေကဵာင္းသားေတၾ၊ သုေတသန နယ္ေဴမမႀာ သူႚေဴခရာ နင္းသူ ေတၾကို ခပ္ဴပင္းဴပင္း ေမာင္းေပးတယ္။ အခဵက္အလက္ မရႀိတဲ့ ဘာကိုမႀ အေဴပာ မခံဘူး။ ဒၝေဳကာင့္မိုႚလည္း သမိုင္းနဲႚ ပတ္သက္တဲ့ ရႀားရႀားပၝးပၝး မႀတ္ခဵက္ ေတၾကို ပိုႚခဵ ႎိုင္တာေပၝ။

ဆရာ႒ကီးဟာ ဴမန္မာ့ သမုိင္းနဲႚ ပတ္သက္လာရင္ ေရႀႚတန္း သမုိင္း ပညာရႀင္ ဴဖစ္သလုိ၊ ေခတ္သစ္ ဴမန္မာ စာေပ မႀာလည္း ေရႀႚတန္း ေခၝင္းေဆာင္ တေယာက္ ဴဖစ္တယ္။ ၁၉၆၅ မႀာ မႎၩေလး တကၺသုိလ္၊ သမုိင္း ဌာနကုိ ပၝေမာကၡ အဴဖစ္ ဆရာ ေရာက္လာတယ္။ အထက္ ဗမာႎုိင္ငံ စာေရး ဆရာ အသင္း အလုပ္အမႁေဆာင္ အဖၾဲႚဝင္ စာေရးဆရာ မဵားက လႁိက္လႁိက္လႀဲလႀဲ ႒ကိႂဆုိ ဳကပၝတယ္။

မဳကာမီမႀာ “ေဴပာသလုိ ေရးမယ္” ဆုိတဲ့ အဆုိကုိ ဆရာက တင္လာ ပၝတယ္။ သမုိင္း ပညာရႀင္ တေယာက္ရဲႚ သမုိင္း အဴမင္ေတၾ၊ သမုိင္း အေထာက္အထား ေတၾနဲႚ တင္လာ ပၝတယ္။ စာကုိ အေစာဆုံး တီထၾင္ အသုံးဴပႂ သူေတၾဟာ လၾန္ခဲ့တဲ့ အႎႀစ္ ၅၀၀၀ ေလာက္က မက္ဆုိ ပုိေတးမီးယားက လူေတၾပၝ။ သူတုိႚထက္ နည္းနည္း ေနာက္ကဵ႓ပီး အီဂဵစ္ (ေဴမာက္အာဖရိက) စာေရး တတ္လာတယ္။ အိႎၬႂ ဴမစ္ဝႀမ္းနဲႚ တ႟ုတ္ ကေတာ့ အရင္အႎႀစ္ ၄၀၀၀ ေလာက္ကဵမႀ စာေရး တတ္ဳကတယ္။ အကၡရာ စနစ္က အရင္ အႎႀစ္ ၃၄၀၀ မႀာ စ႓ပီ၊ အ႟ုပ္စာ ကုိပဲ အကၡရာ တီထၾင္ ဳကပၝတယ္။ အိႎၬိယမႀာ ဴဗဟၳီ အကၡရာကုိ အရင္ အႎႀစ္ ၂၈၀၀ က တီထၾင္မယ္။ ဴဗဟၳီက ဆင္းသက္တဲ့ အကၡရာ တမဵႂိးဟာ ခရစ္ႎႀစ္ ေပၞစ ကပဲ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံကုိ ေရာက္လာလုိႚ ပဵႃေတၾ စာေရး တတ္လာတယ္။ အလားတူ မၾန္ေတၾလည္း စာေရး တတ္လာတယ္။ ဴမန္မာက ခရစ္ႎႀစ္ ၁၁ ရာစု ကဵမႀ စာေရး ႎိုင္မယ္။ အဲဒီ ေရႀးဴမန္မာ ေတၾဟာ ေဴပာသလုိပဲ ေရးဳကမယ္။ အေဴပာက တဴခား၊ အေရးက တမဵႂိး ဆုိတာ မဴဖစ္ႎုိင္ဘူး။ ဒၝေဳကာင့္ ေဴပာသလုိပဲ ေရးဳကမယ္။

ဆရာ့ရဲႚ အဲဒီ အဆုိကုိ အလုပ္အမႁေဆာင္ အဖၾဲႚက အဴပန္ဴပန္ အလႀန္လႀန္ ညၟိႎႁိင္း႓ပီး သဘာ တူဳက ပၝတယ္။ အဲဒီ စာတမ္းကုိ ႎုိဝင္ဘာ ၁၉၆၅ မႀာ၊ မႎၩေလး အေနာက္ကဵႂံးလမ္း၊ ဓမၳ ဗိမာန္မႀာ ကဵင္းပတဲ့ စာဆုိေတာ္ေနႚ စာတမ္း ဖတ္ပၾဲမႀာ ေမာင္သာႎိုး ဖတ္ဳကား ပၝတယ္။ တႎုိင္ငံလုံး စာေပ ေလာက တခုလုံး အုန္းအုန္းကဵက္ကဵက္ ဆူပၾက္ သၾားသည္ အထိ ဂယက္ ႟ုိက္ခတ္ ခဲ့ပၝတယ္။

ဒီေနႚမႀာေတာ့ အဲဒီ အဴမင္နဲႚ အဲဒီ အေရးအသားဟာ ေနသား တကဵ ဴဖစ္သၾား ပၝ႓ပီ။ ေရးသူေရာ ဖတ္သူပၝ လက္ခံ ကဵင့္သုံး ေနဳကပၝ႓ပီ။ “ေဴပာသလုိ ေရးမယ္” ဆုိတဲ့ အေရးအသား ပုံစံ ေတာ္လႀန္ေရးမႀာ ဆရာဟာ အဓိက ေခၝင္းေဆာင္ တဦး ဴဖစ္တယ္။

မႎၩေလး႓မိႂႚ ဓမၳ ဗိမာန္မႀာ ႎႀစ္စဥ္ ကဵင္းပ႓မဲ ဴဖစ္တဲ့ စာဆုိေတာ္ေနႚ စာတမ္း ဖတ္ပၾဲကုိ ႎုိဝင္ဘာ ၁၉၈၀ မႀာ ကဵင္းပ တုန္းကပၝ။ ဆရာ ကလည္း ႎႀစ္စဥ္လုိပဲ ဴမန္မာ့ သမုိင္း စာတမ္း တေစာင္ ဖတ္ဳကား ပၝတယ္။ စာတမ္း ဖတ္အ႓ပီးမႀာ စာေပ ဝၝသနာရႀင္ ေတၾက အဲဒီ စာတမ္း အေပၞမႀာ ေဆၾးေႎၾး ေမးဴမန္း ဳကပၝတယ္။

ဒီလုိ ေမးဴမန္း ဳကရာမႀာ လူငယ္ စာေပ ဝၝသနာရႀင္ တဦးက “ဆရာ႒ကီး ခင္ဗဵား၊ ဆရာ႒ကီးရဲႚ စာတမ္းဟာ အခဵက္အလက္ေတၾ အင္မတန္ ဴပည့္စုံ ပၝတယ္။ ဗဟုသုတ ေတၾလည္း အမဵား႒ကီး ရပၝတယ္။ ဒၝေတၾနဲႚ အတူ က႗န္ေတာ္တုိႚ လူငယ္ ေတၾကုိ ဇာတိေသၾး၊ ဇာတိမာန္ မဵႂိးခဵစ္စိတ္ေတၾ ရႀိလာေအာင္ ထည့္သၾင္း ေရးေပးႎုိင္ရင္ ပုိေကာင္းမယ္လုိႚ ယူဆ မိပၝတယ္ ခင္ဗဵား” လုိႚ အဳကံဴပႂ လာပၝတယ္။

“က႗န္ေတာ္ ေစတနာ မရႀိႎုိင္ ပၝဘူး” လုိႚ ဒီတခၾန္း ဴပတ္ဴပတ္ပဲ ဆရာက ထ႓ပီး အေဴဖ ေပးပၝတယ္။

ဒီလုိ ေဴဖတာကုိ တခဵႂိႚ ပရိသတ္က ဂၾေဴပာတယ္လိုႚ ထင္သၾား ဳကတာလည္း ရႀိတယ္။ တခဵႂိႚက ဟုိေစာင္း သည္ေစာင္း အေတၾး ေစာင္းဳက ပၝတယ္။ တခဵႂိႚ ကေတာ့ ဆရာရဲႚ တည့္မတ္တဲ့ သမုိင္း အဴမင္ကုိ ဳသဘာ ေပးဳက ပၝတယ္။ ေနာက္႓ပီး “သမိုင္း သင္တာ မ အေအာင္လိုႚ” ဆုိတဲ့ ဆရာ႒ကီး အမိန္ႚဆိုခဵက္ ဟာလည္း ကမာၲ သမိုင္း ပညာရႀင္ေတၾ အကိုးအကာ ဴပႂရတဲ့ မိန္ႚဆိုခဵက္ ဴဖစ္ပၝတယ္။

သမုိင္း ေရးတဲ့ အခၝ ေတၾႚရႀိတဲ့ အတုိင္း အမႀန္ကုိ အမႀန္ အတုိင္း ရဲရဲဴပတ္ဴပတ္ ေဴဖာင့္ေဴဖာင့္မတ္မတ္ ေရးရမယ္။ ပုဂၢႂိလ္စၾဲ ေဒသစၾဲ လူမဵႂိးစၾဲ ဝၝဒစၾဲ မရႀိ၊ ဘက္လုိက္မႁ မရႀိ ေရးရမယ္။ ေဝဒနာ ေစတနာ မရႀိ ေရးရမယ္ ဆုိတာ တပည့္ ေတၾကို ဆရာ သင္ဳကား ေလ့ကဵင့္ ေပးခဲ့တဲ့ တိကဵတဲ့ သမုိင္း အဴမင္ အေဴခခံ ကဵတဲ့ သမုိင္း ႟ႁေထာင့္ ေတၾပဲ ဴဖစ္ပၝတယ္။

ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္းနဲႚ သမုိင္းနဲႚဟာ ႎႀစ္ကုိယ့္တစိတ္ တေသၾး တသားထဲ ကဵေန ပၝတယ္။ ဒၝေဳကာင့္ သမုိင္း သေဘာတရားေတၾ ဟာလည္း ဆရာ စ႟ုိက္ေတၾ အဴဖစ္ ေတၾႚရ ဴပန္တယ္။ ဆရာဟာ စိတ္ဓာတ္ ေဴဖာင့္မတ္႓ပီး အမႀန္တရားကုိ လုိလားတယ္။ ပညာ မာန ႒ကီးတယ္။ စနစ္ စည္းကမ္း ႒ကီးတယ္။ ဝီရိယ ဇၾဲသတၨိ ရႀိတယ္။ အားမနာ တတ္ဘူး၊ ဟန္မေဆာင္ တတ္ဘူး၊ မေကဵနပ္ရင္ ဂၾေဴပာမယ္။ လၾတ္လၾတ္လပ္လပ္ ေနတယ္။ ေလာကဓံ တရား ေတၾကုိ ခံႎုိင္ရည္ ရႀိတယ္။

ဆရာ့ ပင္ကုိယ္က ေအးေဆး တည္႓ငိမ္တယ္။ ဘယ္ေလာက္ ေဒၝသထၾက္ထၾက္ တုိင္းထၾာ ဆဲေရးေလ့ မရႀိဘူး။ ဳကမ္းတမ္းတဲ့ အမူအရာ မေတၾႚရဘူး။ ရယ္ေမာစရာ အင္မတန္ ေဴပာေလ့ ရႀိတယ္။ မိတ္ေဆၾရင္း တပည့္ရင္း ေတၾကုိ အလၾန္ သံေယာဇဥ္ ရႀိတယ္။ ဗုဒၭ တရားေတာ္ကုိ သက္ဝင္ ယုံဳကည္တယ္။ ဝိပႍနာ တရား အားထုတ္တယ္။

ဆရာ့ အိမ္ေထာင္သက္ ၅၇ ႎႀစ္မႀာ ဆရာကေတာ္နဲႚ တခၝမႀ ခၾန္း႒ကီး ခၾန္းငယ္ စကား မမဵားဖူးဘူးလုိႚ သိရပၝတယ္။ အတူ ေနတဲ့လူ စိတ္ခဵမ္းသာေအာင္ ေနရမယ္လုိႚ ေဴပာပၝတယ္။ ဒၝကေတာ့ ဆရာကေတာ္ ေဒၞခင္ရီ ဘက္က ပၝရမီ ဴဖည့္ဘက္ ဇနီးေကာင္း ပီသ တာလည္း အဓိက ဴဖစ္ႎုိင္ ပၝတယ္။

ကဵေနာ္တုိႚ ကေတာ့ ဆရာ့ကုိ ေကဵာင္းဆရာ စစ္စစ္လုိႚ ဴမင္ေပမယ့္ ဆရာ ကေတာ့ မင္းတုိႚ သင္ဖုိႚ ငၝ့အလုပ္ (သုေတသန) ခဏ ခဵထား႓ပီး ဴပင္ဆင္ရ ဒၝမုိႚ ငၝ့မႀာ အခဵိန္ ကုန္တယ္၊ မင္းတုိႚ ကလည္း သင္လုိႚ ဳကားလုိႚ တတ္မယ့္ အေကာင္ေတၾ မဟုတ္ဘူး။ ဒၝေဳကာင့္ “ႎႀစ္ဦး အကဵႂိး မရႀိတဲ့ အလုပ္ကုိ ငၝလုပ္ ေနရတယ္” လိုႚ ေဴပာ႓မဲပၝပဲ။

ဆရာဟာ မေသခင္ အခဵိန္ထိ သမုိင္း စာတမ္းေတၾ ကုိလည္း အရႀိန္အဟုန္နဲႚ ေရးပၝတယ္။ စာတမ္း ေတၾကုိ ဴပည္တၾင္းမႀာေရာ ဴပည္ပေတၾ မႀာပၝ ဖတ္တယ္။ မဂၢဇင္း ေပၝင္းစုံက ေတာင္းတဲ့ စာမူေတၾကုိ လစဥ္ မပဵက္မကၾက္ ေရးရ ေသးတယ္။ စာအုပ္တုိက္ ေတၾက ပူဆာတဲ့ စာအုပ္ ေတၾကုိ အဂႆလိပ္လုိ တမဵႂိး ဴမန္မာလုိ တသၾယ္ တအုပ္႓ပီး တအုပ္ ေရးဘဲ ေရးႎုိင္တယ္။ ဒီေလာက္ မဵားလႀတဲ့ အလုပ္ေတၾ ထဲမႀာ ပန္းခဵီလည္း ဆၾဲလုိက္ေသး၊ ကဗဵာ စာအုပ္က ထုတ္လုိက္ ဴပန္ပၝ ေသးတယ္။ ဒၝေဳကာင့္လည္း ဆရာ႒ကီး ဦးခင္ေမာင္လတ္ ဆီကို ကဗဵာ ဘာသာဴပန္တဲ့ ကိစၤမႀာ အကူအညီ ေတာင္းမိေတာ့ "မင္း ဒုကၡနဲႚ မင္း" လိုႚ ဴပန္အေဳကာင္းဴပန္ တာကို ခံရတယ္။ ဆရာက အဲဒီ ကဗဵာ စာအုပ္ကို "မင္း ဒုကၡနဲႚ မင္း" လိုႚ ေခၝင္းစဥ္ ေပး႓ပီး ထုတ္ခဲ့တယ္။

ဆရာက ေဴပာတယ္။ သူႚအတၾက္ အခဵိန္ ေတၾဟာ ရႀားရႀား လာ႓ပီတဲ့။ ဒၝေဳကာင့္ အခဵိန္ကုိ ဇၾတ္လု႓ပီး အလုပ္ လုပ္ဟန္ တူပၝတယ္။ လူမႁေရး အရ မလၿဲမေရႀာင္ သာလုိႚ အသုဘ ပုိႚရရင္ေတာင္ အသုဘ ဇရပ္ထဲက ထုိင္ခုံမႀာ ဖတ္စရာေတၾ ဖတ္ရင္း၊ ေရးစရာေတၾ ေရးရင္းနဲႚ ႎႁတ္ဆက္ ပၝတယ္။ ဓာတ္မသိ သူေတၾ အတၾက္ေတာ့ တထူးတဆန္း ဴဖစ္မႀာ ဧကန္ပၝ။

1944

- မဟာ သ႒ကႆန္စာ၊ ၁၃၀၆ ခုႎႀစ္။

1948

- ႓ဗိတိသ႖ ရာဇဝင္ အကဵဥ္း (၁၇၁၄ - ၁၉၄၀)၊ ဥေယဵာဇဥ္ ဦးဘႌၾန္ႚ (ရာဇဝင္ ကထိက)၊ ရန္ကုန္ စဳကာဝဠာ ပုံႎႀိပ္တုိက္၊ ၁၉၄၈။ ပဥၤမအ႒ကိမ္ - ၁၉၆၂။

1951

- ဴမန္မာဴပန္၊ ေရႀးေခတ္ေဟာင္း၊ ေခတ္ဦး ကမာၲႚ သမုိင္း၊ (Breasted, James Henery, Ancient Times, & History of the Early World, Chicago, Ginn & Company. 1944.) လက္ႎႀိပ္စက္ စာမူ၊ ၁၉၅၁၊ အတၾဲ (၁)၊ (၂) ႎႀင့္ (၃)၊ ရန္ကုန္ စာေပဗိမာန္၊ ၁၉၆၂၊ ၁၉၆၃၊ ၁၉၆၄။

1954

- Administration of Burma (AD 1000-1300) School of Oriental & African Studies, London, Seminar Paper, 23 July 1954.

1957

- ဴမန္မာ ေကဵာက္စာ (ပုဂံေခတ္) (သင္တန္းဆုိင္ရာ မႀတ္စုမဵား)၊ လက္ႎႀိပ္စက္မူ၊ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သမုိင္း ေကာ္မရႀင္တၾင္ ၁၅ ဇန္နဝၝရီ ၁၉၅၇ မႀ စ၍ သင္ဳကားသည္။

- “Effects of Aniruddha’s Conquests”, The Burman Daily, 4 September 1957.

- Burmese Contribution Towards The Afro-Asian Co-operation. The paper read at the Cairo, Afro-Asian Solidarity Conference on 27 December 1957.

1958

- “Burma before Pagan”, The Burman Daily, 19 January 1958.

- “ငေဆာင္ခဵံ” လက္ႎႀိပ္စက္ စာမူ၊ ၂၇ မတ္ ၁၉၅၈၊ ကန္သာစိမ္းလဲ့ အဖၾဲႚတၾင္ ဖတ္၊ ၁၄။ အသစ္ဴမင္ ဗမာ့သမုိင္း၊ မႎၩေလး၊ ဴမကန္သာ စာေပ၊ ၂၅၅ - ၂၆၉။

- “Vachon Khyam” The University Teachers Review, II, I, Monsoon 1961062, 5 Maps.

- ပဵႃေကဵာက္စာ (သင္တန္း မႀတ္စု)၊ လက္ႎႀိပ္စက္ စာမူ၊ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သမုိင္း ေကာ္မရႀင္မႀာ ဇၾန္ ၆ ၁၉၅၈ မႀ စသင္

- “A Note on The Archaeological Survey of Burma”, The Burman Daily, 27 August 1958.

- “History of Burma down to the end of the Thirteenth Century” The New Burma Weekly, 23 Aug, 27 Sep, 28 Oct, 29 Nove, 1958, 3 Jan, 21, 28 Feb, 1959.

- “ေကဵာက္စာ”၊ ႟ႁမဝ၊ အတၾဲ - ၁၂၊ မႀတ္ ၁၃၆၊ စက္ ၁၉၅၈၊ ၅၂ - ၅၆။

- “Notes on the Burmese Regalia”, The New Burma Weekly, 1958 Oct 4, 53-54.

- “ဴမန္မာ မင္းခမ္းေတာ္ မႀတ္စု”၊ ႟ႁမဝ၊ တၾဲ - ၁၂၊ မႀတ္ - ၁၃၉၊ ဒီ ၁၉၅၈၊ ၁၉၅ - ၂၀၀ (ပုံမဵား)

- “Social Life in burma A.D 1000-1300”JBRS XLI, i/ii Dec 1958, 37-47

- “ဴမန္မာ ရာဇဝင္၊ ေအဒီ ၁၀၄၄ - ၁၂၈၇”၊ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ ႎႀစ္လည္ စာေစာင္ တၾဲ - ၃၊ မႀတ္ - ၁၉၊ ၁၉၅၈။ ၁၂၁ - ၁၃၆။ နဝရတ္ ကုိးသၾယ္၊ မႎၩေလး၊ ဴမကန္သာ ၁၉၆၆၊ ၄၅၃ - ၉၃

- “Burma” Encyclopedia Britanica, 1958.

1959

- “ေရႀးဴမန္မာ ရာဇဝင္ဆရာတုိႚ ဴမန္မာရာဇဝင္ ေရးပုံ ေရးနည္း” ထၾန္းေနႚစဥ္၊ ၄ ဇန္နဝၝရီ ၁၉၅၉၊ က - ဃ။

- “Luce’s Contribution to Burmese History” , The New Burma Weekly, 24 Jan 1959, 117-122.

- “The Legal System in Burma, AD 1000-1300”, The Burma Law Institute Journal I, I, Jun 1959, 171-84, The University Teachers’ Review, II, ii, Winter Number 1961- 62, 15-27

- “History of Burma, AD 1300-1400”, JBRS, XL II, ii, December 1959, 119-34.

- “History of Burma AD 1400-1500”, JBRS, XL II, ii, December 1959, 135-152.

- “မဟာ ကႍပဂုိဏ္း (ေအဒီ ၁၂၀၀ - ၁၅၀၀)”၊ ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသန အသင္း ဂဵာနယ္၊ တၾဲ - ၄၂၊ ပုိင္း ၂၊ ဒီဇင္ဘာ ၁၉၅၉၊ ၈၁ - ၈၉။

- “Maha kassapa and His Tradition” JBRS XL II, ii, Dec 1959, 99-118.

- “Religion in Burma, AD 1000-1300” JBRS, XL II, ii, Dec 1959, 71-80.

1960

- “Burmese Historiography”, wpd, 12 Feb 1960.

- “Inscriptions of Burma” University Teachers’ Review, I, I (Monsoon Number, 1960), 9-16.

- “ဴမန္မာႎုိင္ငံေရာက္ မၾန္လူမဵႂိးမဵား”၊ ႟ႁမဝ၊ တၾဲ - ၁၃၊ အမႀတ္ ၁၅၅၊ ဧ႓ပီ ၁၉၆၀၊ ၃၁ - ၃၄။ မႀတ္ ၁၅၆၊ ေမ ၁၉၆၀၊ ၁၇ - ၂၃ဈ

- “History of Burma AD 1000-1300”, BBHC, I, I, June 1960, 39-57, Open Mind, Nov 1961, 97-111.

- “ပုဂံေခတ္ အုပ္ခဵႂပ္ေရး (ေအဒီ ၁၀၀၀ - ၁၃၀၀)” ယဥ္ေကဵးမႁ စာေစာင္ တၾဲ - ၃၊ မႀတ္ - ၈၊ ဇူလုိင္ ၁၉၆၀၊ ၉၂ - ၁၁၀ (ေဴမပုံပၝ)။ နဝရတ္ကုိးသၾယ္၊ မႎၨေလး၊ ဴမကန္သာစာေပ၊ ၁၉၆၆၊ ၄၀၃ - ၄၅၂၊ ၄၉၃

- “ငဇင္ကာႎႀင့္ သီတာ”၊ ႟ႁမဝ၊ တၾဲ - ၁၄၊ မႀတ္ -၁၅၈၊ ဇူလုိင္ ၁၉၆၀၊ ၃၃-၃၉၊ ၂၇၃-၂၇၄။ ပုသိမ္ ခ႟ုိင္ မဂၢဇင္း၊ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္၊ တၾဲ - ၁၊ မႀတ္ - ၅၊ ၁၉၆၀ - ၆၁၊ ၁၂၅ - ၂၃၂။

- “ဝတၪႂကံမုိးေဴမ” ဴမန္မာ့အလင္း သတင္းစာ၊ ၂၊ ၅၊ ၆၊ ဳသဂုတ္ ၁၉၆၀၊ (ေဴမပုံ - ၁)

- “ဖာနီဗဲယ္၊ ေဂဵအက္စ္ - ဖာနီဗဲယ္ ေနာက္ဆုံး မႀာေတာ္ပုံ” ေဳကးမုံေနႚစဥ္၊ ၅၊ ၆၊ ၇၊ ၈၊ ၉ ဳသဂုတ္ ၁၉၆၀

- “ဗမာဴပည္အတၾက္ ဦးဖာနီဗဲယ္ ေကာင္းမႁ” ဟံသာဝတီ ၁၀ ဳသဂုတ္ ၁၉၆၀၊ ဗုဒၭဟူး အထူးထတ္ အခဵပ္ပုိ က - ခ - ဂ။ အေတၾးအဴမင္ ဒီဇင္ဘာ ၁၉၉၇၊ ဇန္နဝၝရီ ၁၉၉၈

- “မႎူဟာ ေကဵာက္စာ”၊ ယဥ္ေကဵးမႁ စာေစာင္၊ တၾဲ - ၃၊ မႀတ္ - ၁၀၊ စက္တင္ဘာ ၁၉၆၀၊ ၅၅ - ၅၈။ သမုိင္း မဂၢဇင္း၊ ရန္ကုန္ ဝိဇၦာႎႀင့္ သိပၯံ တကၠသုိလ္ သမုိင္းအသင္း၊ ႎုိဝင္ဘာ ၁၉၇၂။

- “လုစ္ႎႀင့္ ဴမန္မာရာဇဝင္”၊ ေငၾတာရီ၊ တၾဲ - ၈၊ မႀတ္ - ၄၊ ေအာက္တုိဘာ ၁၉၆၀၊ ၉၉ - ၁၀၉။ မႀတ္ - ၆၊ ဒီဇင္ဘာ ၂၃၀ - ၂၄၀၊ မႀတ္-၇၊ ဇန္နဝၝရီ ၁၉၆၁၊ ၂၃၆ - ၂၃၉။ စိန္ပန္း႓မိႂင္ စာတမ္းႎႀင့္ စစ္တမ္း၊ ရန္ကုန္၊ ႌၾန္ႚေဌး စာေပ၊ ၁၉၆၅၊ ၁၃၀ - ၁၆၇

- “The Influence of Occultism in Burmese History with Special Reference to Bodawpaya’s Reign 1782-1819”, BBHC, I, ii, Dec 1960. 117-45. (“ေလာကီပညာနဲႚသမုိင္း” ကလဵာ၊ မႀတ္ - ၁၂၅၊ ၁၂၆၊ ၁၂၇၊ ၁၂၈။ ဇူလုိင္၊ ဳသဂုတ္၊ စက္တင္ဘာ၊ ေအာက္တုိဘာ၊ ၁၉၉၅)။

1961

- “ပုဂံေခတ္ တရားဥပေဒ”၊ ယဥ္ေကဵးမႁ စာေစာင္၊ တၾဲ - ၄၊ မႀတ္ - ၂၊ ဇန္နဝၝရီ၊ ၁၉၆၁၊ ၄၁ - ၅၇၊

- “မၾန္လူမဵႂိးမဵား”၊ အုိးေဝ၊တၾဲ - ၂၊ မႀတ္ - ၁၊ ၅ ဳသဂုတ္ ၁၉၆၁၊ ၁၅ - ၁၉၊ ၁၄၀ - ၁၄၄။

- ဴမန္မာဴပန္၊ လုစ္၊ ဂဵီအိပ္ခဵ္ “ပဵႃ” တကၠသုိလ္ ႎႀစ္ ၄၀ အထူးထုတ္၊ ရန္ကုန္ တကၺသုိလ္ ႎႀစ္လည္စာေစာင္၊ ၁၉၆၀ - ၆၁၊ ၈၁ - ၉၆

- ေခတ္ေဟာင္း ရာဇဝင္၊ အတၾဲ - ၁၊ ရန္ကုန္ စံရႀား စာေပ ၁၉၆၁၊ ၄၁၂

- ေခတ္သစ္ ရာဇဝင္၊ မဟာဒဂုံ စာေပ၊ ၁၉၆၁၊ ၃၂၇။ ၁၉၆၄။

1962

- “ေခတ္ဦး ရခုိင္ရာဇဝင္”၊ နဝေဒး၊ တၾဲ - ၂၊ မႀတ္ - ၁၀၊ ႎုိဝင္ဘာ ၁၉၆၂၊ ၃၃ - ၃၆

- “မဵႂိးခဵစ္စိတ္ႎႀင့္ ရာဇဝင္” ထၾန္းေနႚစဥ္၊ ၂၁၊ ၂၃၊ ၂၄၊ ၂၅ ႎုိဝင္ဘာ ၁၉၆၂

- “Agriculture in Myanmar AD 1000-1300”. The Procedings of the International Conference of Historians of Asia Manila. 1962, 339-46, University Teachers’ Review, I, I 1960-61. ၃၁ - ၃၆ ဈ (“ဴမန္မာႎုိင္ငံ စုိက္ပဵႂိးေရး ေအဒီ ၁၀၀၀-၁၃၀၀” ကန္သာစိမ္းလဲ့ စာတမ္းမဵား၊ ရန္ကုန္၊ မင္းလႀ စာေပ၊ ၁၉၆၉၊ ၁၇ - ၂၉။)

- “History of Buddhism in Burma AD 100-1300” Yangon People Literature House 1962, JBRS LXI, i & ii, Dec 1978, 1-266.

- ေခတ္ေဟာင္း ရာဇဝင္၊ အတၾဲ - ၂။ ရန္ကုန္၊ တကၠသုိလ္မဵား ပုံႎႀိပ္တုိက္။ ၁၉၆၂၊ ၄၁၃ - ၈၂၈။

- “ရာဇဝင္ ေလ့လာနည္း”၊ ဟံသာဝတီ ေနႚစဥ္၊ ၅၊ ၁၉၊ ၂၆ ေဖေဖာ္ဝၝရီ - ၁၉၆၂။

1963

- “ပုသိမ္ ရာဇဝင္”၊ ပုသိမ္ ခ႟ုိင္ အသင္း ႎႀစ္ပတ္လည္ မဂၢဇင္း၊ အထူးထုတ္၊ တၾဲ - ၁၊ မႀတ္ - ၁၊ ေမ ၁၉၆၃၊ ၃၄ - ၃၈။

- အမႀာစာ၊ သာဴမတ္-ဦး၊ ပဵႃဖတ္စာ၊ ရန္ကုန္၊ ဦးလႀဒင္ အမဵႂိးသား ပုံႎႀိပ္လုပ္ငန္း၊ ၁၉၆၃

- “မဵႂိးခဵစ္စိတ္၊ ယခင္ အႎႀစ္ငၝးဆယ္က မဵႂိးခဵစ္စိတ္”။ ႟ႁမဝ၊ တၾဲ - ၁၇၊ မႀတ္ - ၁၉၃၊ ဇၾန္ - ၁၉၆၃၊ ၂၁ -၂၄။

1964

- ေခတ္ေဟာင္း ဴမန္မာရာဇဝင္၊ ရန္ကုန္၊ မဟာဒဂုံ ပုံႎႀိပ္ ထုတ္ေဝေရး၊ ၁၉၆၄။ ၂၈၁။

- Translation, “Deficiencies under King Nga Zu Dayaka and King Hanthawadi Ba”, The Myanma Awba Press, July, 1905 (မူရင္း၊ ဟံသာဝတီပၝ မင္းတရားႎႀင့္ ၅ ဆူ ဒၝယကာ မင္းတရားတုိႚ၏ အမႀားေတာ္ပုံ၊ ရန္ကုန္၊ ဴမန္မာ ဳသဘာ စာပုံႎႀိပ္။ ၁၉၀၅) Mimeographed Copy.

1965

- “The Story of Burma told in Pictures”, Illustrations by Harry Aung, a weekly contribution to WPD for 0ne year since 12 Jan 1965

1966

- အမႀာစာ၊ နတ္ေမာက္ဘုန္းေကဵာ္ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ စစ္သမုိင္း၊ ရန္ကုန္၊ ပုဂံ စာအုပ္တုိက္၊ ၁၉၆၆

- “ေရႀးဦး ဗမာစာ”၊ ဗမာစာ အေရးအသားသစ္နဲႚ စာတမ္းမဵား၊ မႎၩေလး ဗမာ့ေခတ္ စာေပတုိက္၊ စာေပ ဴပႂစုေရး အဖၾဲႚငယ္၊ အထက္ဗမာႎုိင္ငံ စာေရးဆရာ အသင္း၊ မတ္ ၁၉၆၆၊ ၃၇ - ၄၉။

- Translation, “Burma Army” The Guardian Magazine. Apr 1966. Translation, “Burmese Novel” The Guardian Magazine, Jun 1966.

- ဴမန္မာ ေကဵာက္စာ ၄၀၊ လက္ႎႀိပ္စက္ စာမူ၊ ဳသဂုတ္ ၁၉၆၆၊ ၁၅၁

- ဴမန္မာဴပန္၊ ရမ္ပၝ၊ တီေလာင့္ဆန္ - တတိယ မဵက္လုံး၊ မႎၩေလး၊ ဖန္မီးအိမ္ စာအုပ္တုိက္၊ ၁၉၆၆၊ ၃၇၂။ [မူရင္း T. Lobsang Ranpa “The Third Eye”]

- “သာလၾန္မင္း လက္ထက္ အုပ္ခဵႂပ္ေရး” ဴမန္မာႎုိင္ငံ သုေတသနသင္း ဂဵာနယ္၊ တၾဲ - ၄၉၊ ပုိင္း - ၁၊ ဇၾန္ ၁၉၆၆၊ ၅၁ - ၆၉။ (“Administration under King Thalun 1629-48” JBRS, LI, ii, Dec 1968, 173-188).

1967

- “မႎၩေလး သမုိင္း သုေတသန”၊ လုပ္သားဴပည္သူ ေနႚစဥ္၊ ၁၆၊ ၁၇၊ ၁၈၊ ၁၉ ဇန္နဝၝရီ ၁၉၆၇။

- “မႎၩေလး ေဴမပုံမဵား” ၁၃၂၈ စာေပ စာတမ္းမဵား၊ အထက္ ဗမာႎုိင္ငံ စာေရး ဆရာအသင္း၊ မႎၩေလး လူထု ႒ကီးပၾားေရး စာေပ၊ မတ္ ၁၉၆၇၊ ၃၈၅ - ၄၀၉။ (ေဴမပုံ - ၂၊ ဓာတ္ပုံ -၁)

- “ကုိေကဵာ္ရင္”၊ လူထု သတင္းစာ ၃၀ မတ္ ၁၆၉၇။

- “အဝေခတ္ ေကဵာက္စာပၝသမုိင္း”၊ တကၠသိုလ္ ပညာ ပေဒသာ ဝိဇၦာ စာေစာင္၊ တၾဲ - ၂၊ ပုိင္း - ၂၊ ေမ ၁၉၆၇၊ ၂၄၃ - ၂၅၆။

- Translation “Former Fighting Force of Burma”, The Guardian Magazine, July 1967, 9-10.

- အမႀာစာ၊ စစ္ကုိင္းဟန္တင္ ဴမန္မာႎုိင္ငံေတာ္ မႀတ္တမ္း၊ အမႀတ္ (၁)၊ ရန္ကုန္၊ ဴပည္သူႚအာဏာ စာအုပ္တုိက္၊ ဇူလုိင္ ၁၉၆၇၊ ၁၃ - ၁၄။

- “ပီအိပ္ခဵ္ဒီ”၊ အေပၝင္းအသင္း ေရာင္းရင္းတုိႚ၏ ေကဵာ္ရင္၊ ရန္ကုန္၊ ဴပည္ေတာ္သာ ပုံႎႀိပ္တိုက္၊ စက္တင္ဘာ ၁၉၆၇၊ ၂၆၂ - ၂၇၈။

1968

- နယ္လႀည့္ရာဇဝင္၊ တၾဲ - ၁၊ ရန္ကုန္ ေစတနာ စာေပ၊ ေမ ၁၉၆၈၊ ၁၈၄။

- “နယ္လႀည့္ ရာဇဝင္ (၁)”၊ သင့္ဘဝ (စာအုပ္စင္ ကၸ) တၾဲ - ၁၅၊ မႀတ္ - ၁၂၊ ၁၉၆၈ ဇူလုိင္၊ ၇၃ - ၇၆။

- နယ္လႀည့္ ရာဇဝင္၊ တၾဲ - ၂၊ ရန္ကုန္၊ ေပဖူးလၿာ စာေပတုိက္ (နံႚသာတုိက္)၊ ဳသဂုတ္ ၁၉၆၈၊ ၂၁၁။

- “သကၠရာဇ္ ၈၆၀ ေလာက္က လူမႁေရး သမုိင္း၊” ရႀင္မဟ�