မႀတ္တမ္းမႀတ္ရာ လုပ္ေဆာင္မႁ
လူႚအခၾင့္အေရးလက္စၾဲ
အထက္တဆင့္ဴမင့္တဲ့လူႚအခၾင့္အေရး သင္တန္းေတၾ ပိုႚခဵေပးေနသူေတၾနဲႚ သင္တန္းေတၾ မတက္ႎိုင္ေပမဲ့ လူႚအခၾင့္အေရး သိလို ေလ့လာလိုသူေတၾအတၾက္ ရည္႟ၾယ္ကာ ေရးသားထားတဲ့ ၂၀၀၂ ခုႎႀစ္ ေမလထုတ္ "လူႚအခၾင့္အေရးလက္စၾဲ" စာအုပ္ဴဖစ္ပၝတယ္၊
အဖၾင့္စကားခဵီး
လူခပ္သိမ္းကုန္တိုႛ၏ မဵိႂးရိုးဂုဏ္သိကၡာႎႀင့္တကၾ လူတိုင္းအညီအမ႖ ခံစားခၾင့္ရႀိသည့္ အခၾင့္အေရးမဵားကို အသိအမႀတ္ဴပႂဴခင္းသည္ လူခပ္သိမ္းတိုႛ၏ လၾတ္လပ္မႁ၊ တရားမ႖တမႁႎႀင့္ ႓ငိမ္းခဵမ္းမႁတိုႛ၏ အေဴခခံအုတ္ဴမစ္ဴဖစ္ေသာေဳကာင့္ လည္းေကာင္း၊
အခန္း(၁) လူႚအခၾင့္အေရးဆုိသည္မႀာ အဘယ္နည္း
လူႚအခၾင့္အေရးဆုိသည္မႀာ လူသားတေယာက္ဴဖစ္ေသာေဳကာင့္ လူတုိႚတၾင္ရႀိေသာ လူႚအခၾင့္အေရးဟူ၍ ႟ုိး႟ုိးေလးပင္ ေဴပာရေပမည္။
အခန္း (၂ ) လူႚအခၾင့္အေရးသမုိင္းေဳကာင္း
လူႚအခၾင့္အေရးဟူေသာ စကားလုံးကုိ ဒုတိယကမႝာစစ္ ေနာက္ပုိင္းတၾင္ တၾင္တၾင္ကဵယ္ကဵယ္ ေဴပာဆုိသုံးစၾဲ လာခဲ့ဳကေသာ္လည္း ထုိလူႚအခၾင့္အေရးႎႀင့္ဆုိင္ေသာ အယူအဆသေဘာတရားတုိႚကုိ ေရႀးႎႀစ္ေပၝင္းမဵားစၾာကပင္ လူသားတုိႚက အသၾင္အမဵႂိးမဵႂိးဴဖင့္ လက္ခံကဵင့္သုံးလာခဲ့ဳကသည္ကုိ ေတၾႚရသည္။
အခန္း(၃) ႎုိင္ငံတကာဥပေဒမဵား
ႎုိင္ငံတကာ ဥပေဒမဵားဆုိသည္မႀာ ႎုိင္ငံမဵား၏ လုပ္ေဆာင္မႁကုိ စည္းကမ္း သတ္မႀတ္ထားဴခင္း ဴဖစ္သည္။
ႎုိင္ငံသားႎႀင့္ ႎုိင္ငံေရးအခၾင့္အေရးဆုိင္ရာ သေဘာတူစာခဵႂပ္ (International Covenant on Civil and Political Rights-ICCPR)
ႎုိင္ငံသားႎႀင့္ ႎုိင္ငံေရး အခၾင့္အေရးဆုိင္ရာ အခၾင့္အေရးမဵားကုိ အဴပည္ဴပည္ဆုိင္ရာ လူႚအခၾင့္အေရး ေဳကညာစာတမ္း၏ ပထမပုိင္းတၾင္ ေဖာ္ဴပထားသည္ကုိ ေတၾႚရသည္။
အမဵႂိးသမီးမဵားအား နည္းမဵႂိးစုံဴဖင့္ ခၾဲဴခားထားမႁအားလုံး ဖဵက္သိမ္းေရး သေဘာတူစာခဵႂပ္ (Convention on the Elimination of all Forms of Discrimination against Women-CEDAW)
အမဵႂိးသမီးမဵားအား နည္းမဵႂိးစုံဴဖင့္ ခၾဲဴခားထားမႁအားလုံးဖဵက္သိမ္းေရးသေဘာတူ စာခဵႂပ္ကုိ အမဵႂိးသမီးမဵား၏ အခၾင့္အေရးကုိ ကာကၾယ္ေစာင့္ေရႀာက္ေသာစာခဵႂပ္အဴဖစ္ ကမႝာက အေလးထားလဵက္ရႀိသည္။
အခန္း(၄) အဴပည္ဴပည္ဆုိင္ရာ လူႚအခၾင့္အေရး ဥပေဒမဵား
ဒုတိယကမႝာစစ္႒ကီးအ႓ပီးတၾင္ ႎုိင္ငံမဵား၏ အစုိးရမဵားသည္ အဴပည္ဴပည္ဆုိင္ရာ ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး ထၾန္းကားေရးႎႀင့္ ပဋိပကၡမဵား ခဵႂပ္႓ငိမ္းေရးတုိႚအတၾက္ ႒ကိႂးပမ္းလုပ္ေဆာင္ လာခဲ့ဳကသည္။
ဂဵီနီဗာစစ္မႁဆုိင္ရာ သေဘာတူညီခဵက္စာခဵႂပ္ (Geneva Convention)
အထက္ပၝသေဘာတူစာခဵႂပ္မဵားအဴပင္ လူသားခဵင္း စာနာေထာက္ထားမႁကုိ အေဴခခံ၍ လက္နက္ကုိင္ ပဋိပကၡမဵားအတၾင္း အရပ္သားႎႀင့္ စစ္သုံႚပမ္းမဵားကုိ ခၾဲဴခားမႁမရႀိဘဲ ဆက္ဆံရန္အတၾက္ ဂဵီနီဗာသေဘာတူညီခဵက္ကုိ အဴပည္ဴပည္ဆုိင္ရာ ဳကက္ေဴခနီေကာ္မတီ၏ ဦးေဆာင္မႁဴဖင့္ ၁၈၆၄ခုႎႀစ္တၾင္ ဴပငႀာန္းခဲ့သည္။
အခန္း(၅) အမဵႂိးသမီးမဵားႎႀင့္ လူႚအခၾင့္အေရး
အေမရိကန္ေတာ္လႀန္ေရးႎႀင့္ ဴပင္သစ္ေတာ္လႀန္ေရးတုိႚသည္ လူႚအခၾင့္အေရး သမုိင္းေဳကာင္းတၾင္ အေရးပၝေသာ အခန္းကၸကပၝဝင္ခဲ့ေသာ္လည္း ထုိေတာ္လႀန္ေရးမဵား ႓ပီးဆုံးခဲ့႓ပီး၊ အခဵိန္ေတာ္ေတာ္ဳကာဳကာအထိ အမဵႂိးသမီးမဵား၏ အေဴခခံအခၾင့္အေရးမဵားမႀာ ဴငင္းပယ္ခံေနရဆဲဴဖစ္ေဳကာင္းကုိ သမုိင္းတၾင္ ေတၾႚရသည္။
အခန္း(၆) ကမႝာ့ကုလသမဂၢမိတ္ဆက္
ဗာဆီလီ သေဘာတူစာခဵႂပ္အရ “ႎုိင္ငံတကာ ပူးေပၝင္းေဆာင္႟ၾက္မႁ တုိးတက္ရန္ႎႀင့္ ႓ငိမ္းခဵမ္းေရးႎႀင့္ လုံ႓ခံႂေရးရရႀိေစရန္” ရည္႟ၾယ္ခဵက္ဴဖင့္ ၁၉၁၉ခုႎႀစ္တၾင္ ႎုိင္ငံေပၝင္းခဵႂပ္အသင္း႒ကီး (The League of Nations) ကုိ ဖၾႚဲစည္းထူေထာင္ခဲ့သည္။
၆-(၁) အေထၾေထၾ ညီလာခံ (General Assembly)
ကုလသမဂၢတၾင္ အေထၾေထၾညီလာခံသည္ အဓိကဴဖစ္႓ပီး ႎုိင္ငံတခုစီမႀ မဲတမဲကဵစီ ကုိယ္စားဴပႂပၝဝင္ဖဲၾႚစည္းထားသည္။
၆-(၂) လုံ႓ခံႂေရးေကာင္စီ (Security Council)
လုံ႓ခံႂေရးေကာင္စီကုိ အ႓မဲတမ္းအဖဲႚၾဝင္(၅)ႎုိင္ငံဴဖစ္ေသာ၊ အေမရိကန္၊႓ဗိတိန္၊ ဆုိဗီယက္၊ဴပင္သစ္ႎႀင့္ တ႟ုတ္ႎုိင္ငံတုိႚအဴပင္ အ႓မဲတမ္းမဟုတ္ေသာ အဖၾဲႚဝင္(၁၀) ႎုိင္ငံဴဖင့္ဖၾဲႚစသည္းထားသည္။
အခန္း(၇) ကုလသမဂၢ လူႚအခၾင့္အေရး ေအဂဵင္စီမဵားႎႀင့္ လုပ္ထုံးလုပ္နည္းမဵား
ကုလသမဂၢတၾင္ရႀိေသာ လူႚအခၾင့္အေရးေအဂဵင္စီမဵားႎႀင့္ လုပ္ထုံးလုပ္နည္းမဵား၊ လုပ္ငန္းစဥ္မဵားမႀာ သာမန္လူမဵားအတၾက္႟ႁတ္ေထၾးစရာဴဖစ္ေသာ္လည္း လူႚအခၾင့္အေရး လႁပ္ရႀားေဆာင္႟ၾက္သူမဵားအေနႎႀင့္ေလ့လာထားမႀသာ ကုလသမဂၢ၌ မိမိတုိႚအေရးကိစၤမဵားကုိလႁံႚေဆာ္ရာတၾင္ ေအာင္ဴမင္စၾာ ေဆာင္႟ၾက္ႎုိင္မည္ဴဖစ္သည္။
အခန္း (၈) ေဒသဆုိင္ရာ လူႚအခၾင့္အေရး အဖဲၾႚအစည္းမဵား
လူႚအခၾင့္အေရး အဆင့္အတန္း တုိးတက္ေကာင္းမၾန္ေရးအတၾက္ ေဒသအတၾင္းတၾင္ ပူးေပၝင္းေဆာင္႟ၾက္လုပ္ကုိင္ဴခင္းသည္ ႎုိင္ငံတကာ လူႚအခၾင့္အေရး လႁပ္ရႀားတုိးတက္မႁမဵား ေအာင္ဴမင္ရန္အတၾက္ မရႀိမဴဖစ္လုိအပ္ေသာ အခဵက္ဴဖစ္သည္။
အခန္း (၉) အစုိးရမဟုတ္ေသာ အဖၾဲႚအစည္းမဵား
အစုိးမဟုတ္ေသာ အဖၾဲႚအစည္းမဵား (Non Governmental Organization-NGO) သည္ လူႚအခၾင့္အေရးကာကၾယ္ေရးႎႀင့္ လူႚအခၾင့္္အေရး တုိးတက္ဴမင့္မားေရး တုိႚအတၾက္ တုိက္ပၾဲဝင္ရာတၾင္ အေရးပၝေသာ အခန္းကၸမႀ ပၝဝင္ေနသည္။
အခန္း (၁၀) လူႚအခၾင့္အေရး ႒ကီးဳကပ္ဴခင္း
လူႛအခၾင့္အေရး ႒ကီးဳကပ္ဴခင္းဆိုသည္မႀာ အဴဖစ္အပဵက္ သိုႛမဟုတ္ အေဴခအေနတစ္ခုအေပၞ စံုစမ္းစစ္ေဆး႓ပီး အခဵက္အလက္မဵားဴပႂစုရံုမ႖မက ထိုအခဵက္အလက္မဵားကို လူအမဵားက တၾင္တၾင္ကဵယ္ကဵယ္သိရႀိလာေအာင္ လုပ္ေဆာင္ဴခင္း လုပ္ငန္းစဥ္မဵားပၝဝင္သည္။
အခန္း (၁၁) လူႚအခၾင့္အေရးပညာေပးမႁ
လူႛအခၾင့္အေရး ပညာေပးမႁႎႀင့္ပတ္သက္၍ ၁၉၄၅ ခုႎႀစ္ေလာက္ကစတင္၍ ႎိုင္ငံတကာႎႀင့္ ေဒသဆိုင္ရာ ဥပေဒမဵားထဲ တၾင္ စတင္ေဖာ္ဴပေရးသားလာခဲ့ဳကသည္။
အခန္း (၁၂) သတင္းဌာနမဵားႎႀင့္ ဆက္သၾယ္ဴခင္း
လူႛအခၾင့္အေရး လႁပ္ရႀားသူတိုႚသည္ သတင္းဌာနမဵားကို အကဵိႂးရႀိရႀိအသံုးခဵတတ္ရန္ အထူးလိုအပ္သည္။
အခန္း (၁၃) ေတၾႚဆံုေမးဴမန္းဴခင္း
လူႛအခၾင့္အေရးလုပ္ငန္း ေဆာင္႟ၾက္ေနသူမဵားသည္ လူႛအခၾင့္အေရးခဵိႂးေဖာက္မႁ သတင္းမဵားရရႀိရန္အတၾက္ ထိုသတင္းမဵားေပးႎိုင္သည့္သူမဵားကို ေတၾႛဆံုေမးဴမန္း႓ပီး အခဵက္အလက္စုေဆာင္းမႁမဵားကို မလၾဲမေသၾ လုပ္ကိုင္ဳကရမည္ဴဖစ္သည္။
ေနာက္ဆက္တၾဲ (၂) အမဵႂိးသမီးမဵားအား နည္းမဵႂိးစံုဴဖင့္ ဖိႎႀိပ္ခၾဲဴခားမႁမဵား အားလံုး ပေပဵာက္ေရး သေဘာတူစာခဵႂပ္
အမဵိႂးသမီးမဵား၏ အိမ္ေထာင္ေရး အေဴခအေနကို လည္းေကာင္း၊ ႎုိင္ငံေရး၊ စီးပၾားေရး၊ လူမႁေရး၊ ယဥ္ေကဵးမႁ၊ ႎုိင္ငံသားအခၾင့္အေရးႎႀင့္ အဴခားနယ္ပယ္တိုႛရႀိ လူႛအခၾင့္အေရးႎႀင့္ အေဴခခံလၾတ္လပ္ခၾင့္မဵားကိုလည္းေကာင္း၊
ေနာက္ဆက္တၾဲ (၃) ကေလးသူငယ္အခၾင့္အေရးဆိုင္ရာ သေဘာတူစာခဵႂပ္
ဤသေဘာတူစာခဵႂပ္တၾင္ပၝဝင္ေသာ ကေလးငယ္မဵာ၏ အခၾင့္အေရးသည္ ခၾဲဴခားမႁမရႀိပဲ ကေလးသူငယ္တိုင္းခံစားရမည့္ အခၾင့္အေရးဴဖစ္ေဳကာင္း ယခုအပိုဒ္တၾင္ ေဖာ္ဴပထားသည္၊၊