မႀတ္တမ္းမႀတ္ရာ လုပ္ေဆာင္မႁ
ဴမန္မာသစ္
၂၀၀၁ ခုႎႀစ္၊ ဧ႓ပီလမႀာ မံုေ႟ၾး စာအုပ္တုိက္က ထုတ္ေဝ ဴဖန္ႚခဵိတဲ့ 'ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္း ဖုကုအုိကသၾား မႀတ္တမ္း' စာအုပ္က ေဒၝက္တာ သန္းထၾန္း ေရးသားတဲ့ "ဴမန္မာသစ္" စာတမ္းကို ဴပန္လည္ ကူးယူ ေဖာ္ဴပတာ ဴဖစ္ပၝတယ္။
ဴမန္မာသစ္
ဴမန္မာသစ္ ဆုိတဲ့ နာမည္ကုိ ေတၾႚေတာ့ ေခတ္သစ္ ဴမန္မာပဲလုိႚ အဓိပၯာယ္ ဴပန္မိပၝတယ္။ ဴမန္မာေတၾ ေခတ္သစ္ကုိ ဘယ္အခၝက စ႓ပီး ဝင္လာသလဲ ဆုိတဲ့ ေမးခၾန္းကုိ ေမးမိ ပၝတယ္။
ကမာၲႚ သမုိင္းမႀာ ၁၅ ရာစုႎႀစ္ဟာ ေခတ္လယ္ကုန္လုိႚ ေခတ္သစ္ စ႓ပီလုိႚ ေဴပာဳကရတယ္။ ေခတ္ေဟာင္း (Classical) ကုန္ေတာ့ ေရာမ အင္ပၝယာ ပဵက္သုဥ္းတယ္။ ေခတ္လယ္ (Mediaeval) ကုန္ေတာ့ ဘာသာေရးစစ္ (Religious War) နဲႚ အဆုံး သတ္တယ္။ ဆုိလုိတာက ေခတ္လယ္ တခုလုံး သာသနာ ယုံဳကည္မႁကုိ အေဳကာင္းဴပ႓ပီး သာသနာ ဴပႂတယ္။ မိစာၥဒိႉိကုိ ႎႀိပ္ကၾပ္တယ္ ဆုိ႓ပီး ေသၾးေခဵာင္း စီးေအာင္ သတ္ဴဖတ္ ဳကတယ္။ ခရစ္ သာသနာ ဝင္ေတၾနဲႚ မူဆလင္ သာသနာ ဝင္ေတၾ မိစာၥဒိႉိ ေတၾကုိ ႎႀိပ္ကၾပ္မယ္၊ ကုိယ့္သာသနာကုိ ကုိယ္လက္နက္ ကုိင္႓ပီး ဴဖန္ႚမယ္ ဆုိတဲ့ ဆင္ေဴခ ေတၾနဲႚ အ႒ကီးအကဵယ္ စစ္ပၾဲ႒ကီးေတၾ ခ႟ုဆိတ္ (Crusade) ႎႀစ္ရႀည္ စစ္ပၾဲ႒ကီး တုိက္ဳက၊ ႟ုိမန္ကက္သလစ္ ကာတုိလစ္ (Catholic) ဂုိဏ္း႒ကီး ႓ပိႂကၾဲ ဂုိဏ္းသစ္ (Protestant) ေတၾကုိ ဂုိဏ္းေဟာင္း (Catholic) ေတၾက သတ္၊ ဂုိဏ္းအတၾင္း သန္ႚစင္ေရး လုပ္႓ပီး အခဵင္းခဵင္းလဲ သတ္၊ ႎုိင္ငံ အုပ္ခဵႂပ္တဲ့ မင္းက သူႚဂုိဏ္းဝင္ မဟုတ္တဲ့ လူေတၾကုိ သတ္။ ဥေရာပမႀာ ကုိယ္ယုံဳကည္တဲ့ အယူကုိ မယူရလုိႚ ဥေရာပ တုိက္သားေတၾ အေမရိကကုိ ထၾက္သၾား႓ပီး တုိင္းသစ္ ဴပည္သစ္ ထူေထာင္ ဳကတယ္။ အဲဒီေတာ့ ေခတ္သစ္ (Modern) ကမာၲ ကေတာ့ (၁) လၾတ္လပ္စၾာ ကုိးကၾယ္ ယုံဳကည္ဴခင္း (Religious Freedom)၊ (၂) နယ္ပယ္သစ္ ရႀာေဖၾဴခင္း (Exploration)၊ (၃) အ႒ကီးအကဵယ္ ေရာင္းဝယ္ ေဖာက္ကားဴခင္း (Mercantilism)နဲႚ လူလတ္တန္းစား (Middle Class) ေပၞလာဴခင္း၊ (၄) စက္မႁ ေတာ္လႀန္ေရး (Industrial Revolution) ေတၾ ဆက္တုိက္ ဝင္ဴခင္း စတဲ့ ေခတ္လယ္ ကမာၲနဲႚ အမဵား႒ကီး ကၾာဴခင္းတဲ့ ကမာၲသစ္႒ကီး ဴဖစ္လာ ပၝတယ္။
ငၝတုိႚ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံေကာ ဘယ္လုိ ဴဖစ္ေပၞ တုိးတက္ ေဴပာင္းလဲ ေနပၝသလဲ၊ နည္းနည္း ဴပန္သတိရေအာင္ ၁၄ ရာစုႎႀစ္က စ႓ပီး ရက္စဥ္ သမုိင္းေလး ေရးဴပ ပၝမယ္။
၁၃၀၀ ပုဂံႎုိင္ငံပဵက္
၁၃၀၁ တ႟ုတ္က ဴမင္စုိင္းကုိ ရေအာင္ မသိမ္းႎုိင္
၁၃၁၂ ပင္းယ႓မိႂႚတည္
၁၃၆၂ ဗညားဦး ေ႟ၿတိဂုံ ေစတီ ဉာဏ္ေတာ္ကုိ ၆၆ ေပထိဴမၟင့္
၁၃၆၄ ရႀမ္းဖဵက္လုိႚ ပင္းယ၊ စစ္ကုိင္းပဵက္
၁၃၆၅ အဝ႓မိႂႚတည္
၁၃၆၈ ဇီးေတာဆည္ ေဆာက္၊ မိတၪီလာကန္ ဴပန္ဆည္
၁၃၆၉ မဒမ က နန္းေတာ္ကုိ ဗဂုိးေဴပာင္း
၁၃၇၄ ရခုိင္က ဴမန္မာမႀာ နန္းလဵာေတာင္း
၁၃၉၀ - ၉၁ ေဗာေလာကဵန္းေတာ ေသ၊ မင္းရဲေကဵာ္စၾာ ေမၾး
၁၄၀၄ ရခုိင္မင္းေတၾ ရခုိင္ဘၾဲႚအဴပင္ မဟာေမဒင္ဘၾဲႚကုိလဲယူ
၁၄၃၃ ႓မိႂႚေဟာင္း (ေဴမာက္ဦး) တည္
၁၄၃၅ ပထမ ဥေရာပတုိက္သား နိကုိလုိဒီကၾန္တီ ဗဂုိးေရာက္
၁၄၃၇ သံတၾဲ ရခုိင္ လက္ေအာက္ခံ စဴဖစ္
၁၄၄၆ သုိဟန္ဘၾား တ႟ုတ္မႀာ အညံ့ခံ
၁၄၅၀ ဗညားကဵန္ ေ႟ၿတိဂုံေစတီ ဉာဏ္ေတာ္ကုိ ေပ ၃၀၂ ထိဴမၟင့္
၁၄၅၃ တာ့ခ္ေတၾ ကၾန္စတန္တီနုိပယ္႓မိႂႚေတာ္႒ကီးကုိသိမ္း
၁၄၅၃ ရႀင္ဥတၨမေကဵာ္၊ ရႀင္သီလဝံသတုိႚ ေမၾးဖၾား၊ ဴမန္မာစာေပ ႒ကီးပၾား
၁၄၅၆ အဝက ကႎၬီစၾယ္ေတာ္တုိက္ကုိ အဖူးအေမ႖ာ္သၾား
၁၄၆၀ ရႀင္ေစာပု ေ႟ၿတိဂုံ ေစတီ ရင္ဴပင္ေတာ္ကုိ ခဵဲႚ
၁၄၇၂ ရာမာဓိပတိ (ဓမၳေစတီ) မင္းက ဗုဒၭဂၝယာကုိ အလႀႃေတာ္ ပုိႚလၿတ္
၁၄၅၇ ရာမာဓိပတိ (ဓမၳေစတီ) မင္းက သာသနာ သန္ႚစင္ေရး အတၾက္ သီရိလကႆာနဲႚ ဆက္သၾယ္၊ ကလဵာဏီ ေကဵာက္စာ ေရးထုိး
၁၄၉၀ ဗာ့စကုိဒဂၝမက အိႎၬိယ ေရလမ္းကုိ စ႓ပီး ေတၾႚရႀိ
၁၅၀၃ ေတာင္ငူက ေကဵာက္ဆည္နယ္ကုိ သိမ္းယူ
၁၅၀၃ မုိးညၟင္းက ေ႟ၿဘုိနယ္ကုိသိမ္း
၁၅၀၇ လုဒုိဗိကုိဒီဗာသိမ ေရာက္
၁၅၁၉ မဒမမႀာ ပုတေက (Portuguese) ေတၾ ကုန္တုိက္ လာဖၾင့္
၁၅၂၃ သုိဟန္ဘၾား အဝ မင္းဴဖစ္
၁၅၃၉ တပင္ေ႟ၿထီး ဗဂုိးသိမ္း၊ ဗဂုိးမႀာ နန္းသစ္ေဆာက္
၁၅၄၁ တပင္ေ႟ၿထီး မဒမကုိသိမ္း
၁၅၄၄ တပင္ေ႟ၿထီး ဴမင္းဴခံ အထိ အညာဴမန္မာကုိသိမ္း
၁၅၄၆ ငဳကည္ေဴမာင္း ေဖာက္
၁၅၄၇ ႓မိႂႚေဟာင္းကုိ တုိက္လာတဲ့ ဴမန္မာတပ္ကုိ မင္းဘင္က တၾန္းလႀန္
၁၅၄၈ အယုဒၭယ (ယုိးဒယား) ကုိ ဴမန္မာက ပထမ အ႒ကိမ္ ဝန္းရံတုိက္ခုိက္
၁၅၅၀ တပင္ေ႟ၿထီး လုပ္ဳကံခံရ၊ မၾန္ေတၾက ဴမန္မာကုိ ဗဂုိးက ႎႀင္
၁၅၅၁ ဘုရင့္ေနာင္ (ဟံသာဝတီ ဆင္ဴဖႃရႀင္) ဗဂုိးရ၊ သမိန္ေထာကုိ ကၾပ္
၁၅၅၅ ကႎၬီ စၾယ္ေတာ္တုိက္ကုိ ဘုရင့္ေနာင္ (ဟံသာဝတီ ဆင္ဴဖႃရႀင္) က ပူေဇာ္ ကန္ေတာ့လၿတ္
၁၅၅၅ - ၅၉ ဘုရင့္ေနာင္ (ဟံသာဝတီ ဆင္ဴဖႃရႀင္) က အညာဴမန္မာ၊ ရႀင္းဴပည္၊ မဏိပူရက လင္းဇင္း (ဗိယင္ခဵန္း) ထိသိမ္း၊ သူပုိင္တဲ့ နယ္တၾင္းမႀာ နတ္ကုိ သားေကာင္နဲႚ ယဇ္ပူေဇာ္တာ၊ လူစေတးတာ ေတၾကုိ တားဴမစ္ ပိတ္ပင္။
၁၅၆၄ အယုဒၭယ (ယုိးဒယား) ကုိ ဴမန္မာက ဒုတိယ အ႒ကိမ္ ဝန္းရံ၊ ႓မိႂႚကုိသိမ္း၊ တနသႆာရီ ဴမန္မာ လက္ေအာက္ခံ ဴဖစ္လာ၊ ဗဂုိးကုိ မီး႟ႁိႚ ဖဵက္ဆီး၊
၁၅၆၇ အေဳကဴမန္မာ (ဴမစ္ဝက႗န္းေပၞ ေဒသ) မႀာ ငတ္မၾတ္ ေခၝင္းပၝးတဲ့ ေဘးဆုိက္
၁၅၆၉ အယုဒၭယ (ယုိးဒယား)ကို ဴမန္မာက တတိယ အ႒ကိမ္ ဝန္းရံ၊
၁၅၇၄ - ၇၆ ဟံသာဝတီ ဆင္ဴဖႃရႀင္ သီရိလကႆာက သမီးကညာနဲႚ စၾယ္ေတာ္ရ
၁၅၈၀ခန္ႚ ဓမၳသတ္ေကဵာ္နဲႚ ကုိးေဆာင္ခဵႂပ္ေရး႓ပီး
၁၅၈၇ - ၉၃ အယုဒၭယ (ယုိးဒယား) ကုိ ဴမန္မာက စတုတၨ အ႒ကိမ္ ဝန္းရံ၊ ဘာမ႖ အရာမေရာက္
၁၆၀၀ ရခုိင္၊ ယုိးဒယား ေပၝင္း႓ပီး ဗဂုိးကုိတုိက္၊ အေဳကဴမန္မာ (ဴမစ္ဝက႗န္းေပၞ) မႀာ ငတ္မၾတ္ ေခၝင္းပၝးဴခင္း ေဘးဆုိက္၊ ႎုိင္ငံ အစိတ္စိတ္ ႓ပိႂကၾဲ၊ ဒီဗရစ္တုိ တညင္မႀာ အခုိင္အမာေန
၁၆၀၉ ရႀင္မဴဖႃ (Sandwip) က႗န္းမႀာ ထိေဗာင္ (Tibao) အခုိင္အမာ တပ္စၾဲ
၁၆၁၃ အေနာက္ဘက္ လၾန္မင္းက မင္းဆက္ကုိ ခုိင္ခံ့ေအာင္ လုပ္႓ပီး တညင္ကုိသိမ္း
၁၆၁၇ မင္းခေမာင္းက ရႀင္မဴဖႃ က႗န္းကုိသိမ္း၊ မာ့ဘ္နဲႚ ပုတေက (Portugrese) ေပၝင္း႓ပီး ဘဂႆလားေဒ့ကုိ တုိက္ခုိက္္
၁၆၁၉ အဂႆလိပ္ အေရႀႚအိႎၬိယ ကုမၯဏီ ကုိယ္စားလႀယ္ ဗဂုိးေရာက္
၁၆၂၅ မာ့ဘ္ - ပုေတေက ေပၝင္း႓ပီး ဒကၠ (Dacca) ကုိ တုိက္
၁၆၂၇ ဒၝ့ခဵ္နဲႚ အဂႆလိပ္ အေရႀႚအိႎၬိယ ကုမၯဏီ ေတၾက ဴမန္မာမႀာ ကုန္တုိက္ဖၾင့္
၁၆၂၈ တ႟ုတ္က ဴမန္မာမင္းကုိ အခၾန္ဘၸာ ဆက္ခဵိန္ တန္႓ပီလုိႚ ႎႁိးေဆာ္ဖုိႚ သံေစလၿတ္
၁၆၃၀ မႎုသာရ ေ႟ၿမ႖ဥ္း ဓမၳသတ္ စီရင္
၁၆၃၅ အဝကုိ ႓မိႂႚေတာ္ေဴပာင္း
၁၆၃၈ သာလၾန္မင္းက စစ္တမ္းယူ
၁၆၅၂ - ၆၂ တ႟ုတ္ဘက္က အညာ ဴမန္မာ နယ္ေတၾမႀာ ဝင္ေရာက္ လုယက္
၁၆၆၀ ရခုိင္မႀာ ပုိက္ဆံ (ဒဂႆၝး) သၾန္း႓ပီး သုံးစၾဲ႓မဲသုံး
၁၆၆၁ ႓မိႂႚေဟာင္းမႀာ ႟ႀား႟ႁဂဵာ လုပ္ဳကံခံရ
၁၆၆၂ ယုန္ဂ္လ အညံ့ခံ
၁၆၆၆ မုိဂၝ (Mogul) ေတၾ စစ္တေကာင္း သိမ္း၊ ဘဂႆလားကုိ မာဘဘ္နဲႚ ပုတေက ပူးတၾဲ ဖဵက္ဆီး လုယက္ဴခင္း ရပ္စဲ
၁၆၇၇ ဒၝ့ခဵ္နဲႚ အဂႆလိပ္ အိႎၬိယ ကုမၯဏီ တုိက္ခၾဲေတၾ ဴမန္မာႎုိင္ငံက ႟ုပ္သိမ္း
၁၆၈၃ ဒၝ့ခဵ္ကုမၯဏီ တုိက္ခၾဲ ရခုိင္က ႟ုပ္သိမ္း
၁၆၈၇ ဘိတ္ (႓မိတ္) မႀာ အဂႆလိပ္ေတၾ အသတ္ခံရ
၁၆၈၈ ဘိတ္ (႓မိတ္) ကုိ ဴပင္သစ္က ေခတၨသိမ္းယူ၊ ဴပင္သစ္ အေရႀႚအိႎၬိယ ကုမၯဏီ တုိက္ခၾဲ တညင္မႀာဖၾင့္
၁၆၉၅ ဖလိဝုဒ့္နဲႚ ဆီလီတုိႚ အဝကုိေရာက္
၁၇၀၉ အဂႆလိပ္ အေရႀႚအိႎၬိယ ကုမၯဏီ တုိက္ခၾဲ တညင္မႀာ ဴပန္ဖၾင့္
၁၇၂၁ ကက္သလစ္ သာသနာဴပႂ လုပ္ငန္းစ
၁၇၂၄ - ၅၀ အညာ ဴမန္မာဘက္ မဏိပူရမႀာ လုယက္
၁၇၂၅ ဴမန္မာက ဇင္းမယ္ကုိ လက္လၿတ္
၁၇၄၀ ဗဂုိး၊ တညင္၊ မဒမ က ဴမန္မာေတၾ ေဴပးခဲ့ရ
၁၇၄၃ ဴမန္မာက တညင္ရ၊ ဴပန္လက္လၾတ္၊ မၾန္က တညင္ရႀိ အဂႆလိပ္ အေရႀႚအိႎၬိယ ကုန္တုိက္ေတၾကုိ မီးတုိက္
၁၇၄၇ အုတ္ဖုိေကၾႚရႀမ္းက မဒရာရႀိ မၾန္ေတၾနဲႚ ပူးေပၝင္း
၁၇၅၀ အဝမင္းက ယၾန္နန္ကုိ အကူအညီေတာင္း၊ မႎုရင္း ဓမၳသတ္ ဴပႂစု
၁၇၅၁ ေကဵာက္ဆည္ကုိ မၾန္တုိႚသိမ္း
၁၇၅၂ အဝကုိ မၾန္တုိႚသိမ္း
၁၇၅၃ အဝက မၾန္တုိႚထၾက္
၁၇၅၄ အဝကုိ မၾန္တုိႚက အ႒ကီးအကဵယ္ လာေရာက္ တုိက္ခုိက္တာကုိ အေလာင္းမင္းတရားက တၾန္းလႀန္
၁၇၅၅ မၾန္တုိႚက ဟံသာဝတီေရာက္ မင္းကုိ ေရမႀာေဖဵာက္၊ အေလာင္းမင္းတရား ေဴပ၊ ဴမန္ေအာင္၊ ရန္ကုန္ကုိ သိမ္း၊ အဂႆလိပ္ သေဘႆာေတၾကုိ ဖမ္း၊ ရန္ကုန္မႀာ မီးေလာင္၊ ကပၯတိန္ ေဗကာ သံအဴဖစ္နဲႚ အေလာင္းမင္းတရားဆီ လာ၊ မဏိပူရကုိ “ပထမ အ႒ကိမ္ ဖဵက္ဆီး” ရႀမ္းက အညံ့ခံ
၁၇၅၅ - ၅၆ တညင္ကုိ ရံ၊ ဴပင္သစ္ သေဘႆာကုိ ဖမ္း
၁၇၅၆ မႎုကဵယ္ကုိ ဴပႂစု
၁၇၅၆ - ၅၇ ဗဂုိးကုိရံ၊ မၾန္တုိႚကုိ အ႓ပီးတုိင္ႎုိင္
၁၇၅၇ လက္စတာ သံအဴဖစ္နဲႚလာ၊ အဂႆလိပ္နဲႚ အေလာင္းမင္းတရား ညၟိႎႁိင္းေရး ေအာင္ဴမင္
၁၇၅၈ - ၅၉ အေလာင္းမင္းတရားက မဏိပူရကုိ ေအာင္ႎုိင္
၁၇၅၉ နာဂရစ္ သတ္ပၾဲ
၁၇၆၀ အယုဒၭယ (ယုိးဒယား) ကုိ ဴမန္မာက ပဥၤမအ႒ကိမ္ ဝန္းရံ၊ တနသႆာရီကုိ ဴမန္မာက သိမ္း၊ အဲဗ္စ္ သံအဖၾဲႚေရာက္၊ ရန္ကုန္မႀာ အေရႀႚအိႎၬိယ ကုန္တုိက္ဖၾင့္
၁၇၆၃ လက္ဝဲသုႎၬရက မဲဇာေတာင္ေဴခ ရတု ေရးသား စီကုံး
၁၇၆၄ မဏိပူရကုိ တုိက္ခုိက္လုယက္
၁၇၆၅ အဝကုိ မင္းေနဴပည္ ဴပန္လုပ္၊ ဗဵာက႟ုိဏ္းကဵမ္း ေရး
၁၇၆၇ အယုဒၭယ (ယုိးဒယား) ကုိ ဴမန္မာက ဆႉမ အ႒ကိမ္ ဝန္းရံသိမ္းယူ
၁၇၆၅ - ၆၉ တ႟ုတ္ ကဵႃးေကဵာ္စစ္
၁၇၇၃ မၾန္ေတၾ ထုိင္းလင္းဘက္မႀာ ခုိလႁံ
၁၇၇၄ ဆင္ဴဖႃရႀင္က ေ႟ၿတိဂုံေစတီကုိ အခုလက္ရႀိ ဉာဏ္ေတာ္ ၃၂၇ ေပထိ ဴမၟင့္၊ မၾန္မင္းကုိ သုတ္သင္
၁၇၆၈ - ၈၂ ဴဖာတက္က ထုိင္းလင္း (ယုိးဒယား) က ဴမန္မာေတၾကုိ တုိက္ထုတ္
၁၇၇၅ - ၇၇ ကခဵနဲႚ ဂဵိမ္တိယ စစ္ေဳကာင္းခဵီတက္
၁၇၇၆ ဴမန္မာစာ သင္ပုန္း႒ကီးကုိ အီတလီမႀာ ပုံႎႀိပ္
၁၇၈၀ မဟာဗႎၭႂလ ေမၾးဖၾား
၁၇၈၃ အမရပူရကုိ မင္းေနဴပည ္လုပ္၊ ရန္ကုန္ကုိ မၾန္တုိႚက ေခတၨသိမ္း
၁၇၈၄ - ၈၅ ရခုိင္ကုိသိမ္း၊ အရပ္ရပ္ ေကဵာက္စာေတၾ စု
၁၇၈၄ စစ္တမ္းေကာက္
၁၇၈၅ - ၈၆ ထုိင္းလင္း (ယုိးဒယား) ကုိတုိက္
၁၇၈၇ တ႟ုတ္က ဴမန္မာကုိ သံလၿတ္
၁၇၉၀ - ၉၇ မင္းကၾန္းမႀာ ဘုရားတည္
၁၇၉၄ ရခုိင္မႀာ သူပုန္ထ၊ ဴမန္မာက စစ္တေကာင္း ဘက္ကုိဝင္
၁၇၉၅ - ၁၈၀၂ ထုိင္း သံအဖၾဲႚေရာက္၊ ခဵင္းပဵံ သူပုန္ထ၊ ရခုိင္ေတၾ စစ္တေကာင္း ဘက္မႀာ ခုိလႁံ၊ ေကာက္ သံအဖၾဲႚေရာက္
၁၈၀၂ သီရိလကႆာမႀာ အမရပူရ သံဃာဂုိဏ္းေရာက္
၁၈၀၃ ကဵႂိင္း႟ုံ႒ကီးကုိ ယုိးဒယား ဘက္က ဝင္ေရာက္ လုယက္ ကဵႂိင္းတုံက လူေတၾ ဖမ္းသၾား
၁၈၀၃ - ၁၈၀၉ - ၁၈၁၁ ကဲန္နဒ္ သံအဖၾဲႚေရာက္
၁၈၀၇ - ၁၆ အညာဴမန္မာမႀာ ငတ္မၾတ္ဴခင္းေဘး ဆုိက္ေရာက္
၁၈၀၉ - ၁၁ ဴမန္မာက ကရာက႗န္းစက္နဲႚ ဂဵန္ႚစီလုံကုိ သၾား႓ပီး လုယက္
၁၈၁၀ ဗုဒၭဂၝယာကုိ ဴမန္မာက ဘုရားဖူးသၾား
၁၈၁၃ မဏိပူရကုိ ခဵီတက္၊ ဂဵပ္ဆင္ ဴမန္မာႎုိင္ငံကုိ ေရာက္
၁၈၁၄ မဒမမႀာ မၾန္ေတၾ ပုန္ကန္ ထုိင္းလင္းဘက္ကုိ ဝင္ေရာက္ ခုိလႁံ
၁၈၁၅ ခဵင္းပဵံ ကၾယ္လၾန္
၁၈၁၆ အာသမ္ကုိ ဴမန္မာက တုိက္ခုိက္ ေအာင္ဴမင္
၁၈၁၈ ဴမန္မာက ဘဂႆလားကုိလဲ ပုိင္ဆုိင္တယ္လုိႚ စေဴပာ
၁၈၁၉ ဴမန္မာက မဏိပူရကုိ သိမ္း၊ ဴမန္မာက အာသမ္ကုိ သိမ္း
၁၈၂၃ အဝကုိ မင္းေနဴပည္ ဴပန္လုပ္၊ ရႀင္မဴဖႃ (Shahpuri) က႗န္းကုိ ဴမန္မာက သိမ္း
၁၈၂၄ - ၂၆ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ ပထမစစ္ ဴဖစ္ပၾား၊ ရခုိင္နဲႚ တ နသႆာရီကုိ အဂႆလိပ္ယူ
၁၈၅၂ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ ဒုတိယစစ္ ဴဖစ္ပၾား၊ အေဳကဴမန္မာကုိ အဂႆလိပ္သိမ္း
၁၈၅၇ မႎၩေလး႓မိႂႚ စတည္
၁၈၈၅ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ တတိယစစ္ ဴဖစ္ပၾား၊ အညာဴမန္မာကုိ အဂႆလိပ္ သိမ္း
ဴမန္မာႎုိင္ငံ (၁၃၀၀ - ၁၈၈၅) ဴဖစ္ေပၞ တုိးတက္မႁ အကဵဥ္းခဵႂပ္ ဴဖစ္ပၝတယ္။
သန္းထၾန္း
၂၅၊ ၁၁၊ ၂၀၀၀။