ပရင္ဒၝဂတ္ႎႀင့္ မင္းလႀ၊ ေဂၾးေခဵာင္း

တတိယ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ စစ္ပၾဲသည္ အခဵိန္ ကာလ အားဴဖင့္ လၾန္စၾာ တိုေတာင္းသည္။ ဂဵင္နရယ္ ပရင္ဒၝဂတ္ႎႀင့္ သူ၏ တပ္ဖၾဲႚ မဵားသည္ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ နယ္စပ္ကို ၁၈၈၅ ခု ႎိုဝင္ဘာလ ၁၅ ရက္ေနႛ ဴဖတ္ေကဵာ္၍ ဧရာဝတီေဳကာင္း ခဵီတက္ ဳကသည္။ ၁၆ ရက္ေနႛတၾင္ ဆင္ေပၝင္ဝဲႎႀင့္ ေညာင္ပင္ ေမာ္ခံ ကတုတ္ မဵားကို တိုက္ခိုက္၍ ၁၇ ရက္ေနႛတၾင္ ေဂၾးေခဵာင္းႎႀင့္ မင္းလႀခံ႓မိႂႚ မဵားကို သိမ္းပိုက္သည္။ ဴမင္း႓ခံမႀ ဆီးဆိုႛ ခုခံသည့္ ဴမန္မာ ရဲမက္မဵား အေဴခ မလႀ၍ ၂၅ ၇က္ေနႛ ဆုတ္ခၾာ ရ႓ပီးေနာက္ ၂၆ ရက္ေနႛတၾင္ ေကဵာက္ေဴမာင္း အတၾင္းဝန္ ဦးေ႟ၿအိုးႎႀင့္ ဝက္မစၾတ္ ဝန္ေထာက္ ဦးလတ္ တိုႛသည္ မႀန္စီ ေ႟ၿထည့္ ခိုေတာင္ ေရၿခဲခတ္ ေလႀေတာ္တၾင္ စစ္ဆိုင္း အလံ တင္၍ အမိန္ႛေတာ္ အရ ပရင္ဒၝဂတ္ႎႀင့္ စကား ေဴပာရန္ သၾားဳကရသည္။ ၂၇ ရက္ေနႛတၾင္ လၿတ္ေတာ္မႀ ဆင့္ဆိုခဵက္ အရ အဝ၊ စစ္ကိုင္းႎႀင့္ သေဴပတန္း ခံတပ္ တိုႛရႀိ ဴမန္မာ ရဲမက္တိုႛ အတိုက္အခိုက္ ရပ္စဲကာ လက္နက္ ခဵဳက ရသည္။ အဂႆလိပ္ စစ္ သေဘႆာမဵား ေနဴပည္ေတာ္ ဆိပ္ကမ္းသိုႛ ၂၁ ရက္ေနႛ ဆိုက္ကပ္ ႓ပီးလ႖င္ ၂၉ ရက္ေနႛတၾင္ သီေပၝမင္းကို နန္းခဵကာ ဴပည္ပသိုႛ ေခၞေဆာင္ သၾားဳကသည္။ စစ္ပၾဲ ကာလမႀာ ၁၄ ရက္ မ႖သာ ရႀိသည္။

အထက္ ဴမန္မာ ႎိုင္ငံကုိ ေသၾးထၾက္ သံယိုမႁ အနည္းဆံုးႎႀင့္ အဴမန္ဆံုး သိမ္းပိုက္ ႎိုင္သည္ဟု အဂႆလိပ္တိုႛ ဂုဏ္ယူ ဳကသည္။ ပရင္ဒၝဂတ္ကို မဵားစၾာ ခဵီးကဵႃး ဳကသည္။ ဧကရီ ဘုရင္မ႒ကီး ကိုယ္တိုင္ ပရင္ဒၝဂတ္၏ စၾမ္းရည္ကို ႎႀစ္ေထာင္း အားရစၾာ ပၝလီမန္ မိန္ႛခၾန္းတၾင္ ထည့္သၾင္း ခဵီးကဵႃး မိန္ႛ႑မၾက္သည္။ ေနဴပည္ေတာ္ကို သိမ္းပိုက္၍ ဘုရင္ကို လၾယ္လင့္ တကူ ဖမ္းဆီး ေခၞေဆာင္ သၾားႎိုင္ ဴခင္းႎႀင့္ ပတ္သက္၍ ႓ဗိတိသ႖ တပ္မဵားသည္ သီေပၝ မင္းကို နန္းခဵကာ ေညာင္ရမ္း မင္းသားကို နန္းတင္ရန္ လာသည္ဟု ဴမန္မာ တိုႛက ထင္ဴမင္ ေသာေဳကာင့္ လည္းေကာင္း၊ ပရင္ဒၝဂတ္၏ သေဘႆာေပၞတၾင္ ေမာင္ဘသန္း ဆိုသူကို မင္းသား အသၾင္ ဆင္ယင္၍ တင္ေဆာင္ လာသည္ဟု လည္းေကာင္း၊ ယင္း မင္းသားကို ေညာင္ရမ္း မင္းသားဟု အထင္ မႀားေသာေဳကာင့္ ဴမန္မာ ရဲမက္ေတာ္ တိုႛသည္ ရန္သူကို ထိထိမိမိ ဆီးဆိုႛ တိုက္ဴခင္း မဴပႂ ဳကဟု လည္းေကာင္း၊ ဴမန္မာတိုႛ ေဴပာစမႀတ္ ဴပႂဳကသည္။

တတိယ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ စစ္ပၾဲ အေဳကာင္းကို စကား စပ္မိ၍ ေဆၾးေႎၾး ေဴပာဆို ဳကရာ မိတ္ေဆၾ တဦးက တတိယ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ စစ္ပၾဲ အတၾင္းက ဴမန္မာ တိုႛတၾင္ ခံစစ္ႎႀင့္ ပတ္သက္၍ စီစဥ္မႁ မဟာ ဗဵႃဟာ နည္းဗဵႃဟာတိုႛ မရႀိ ဘူးလားဟု ေမးသည္။ ဧရာဝတီေဳကာင္း ခဵီတက္ လာမႁကို ဆီးဆိုႛ မႎိုင္ဘဲ တပ္လန္ သၾားေသာ္ မည္သိုႛ ဆက္လက္ ခုခံ မည္ဟု အစီအစဥ္ မရႀိ ေသာေဳကာင့္ လၾယ္လၾယ္ကူကူ လက္နက္ခဵ လိုက္ရဴခင္း ဴဖစ္သည္ဟု ထို မိတ္ေဆၾက ဆိုသည္။

တတိယ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ စစ္တၾင္ အဂႆလိပ္ကို ခုခံရန္ ဴမန္မာတိုႛ စစ္သံုးေဳကာင္း ခၾဲ၍ ခဵီသည္။ ေအာက္ ဴမစ္စဥ္ေဳကာင္း၊ ေတာင္တၾင္း႒ကီး ေဳကာင္းႎႀင့္ ေတာင္ငူေဳကာင္း ဴဖစ္သည္။ ဧရာဝတီ ဴမစ္ေဳကာင္း တခု တည္းသာ အဂႆလိပ္ တိုႛႎႀင့္ ရင္ဆိုင္ တိုက္လိုက္ ရသည္။ ေတာင္းတၾင္း ေဳကာင္းႎႀင့္ ေတာင္ငူေဳကာင္း ခဵီတပ္ မဵားကား လူစၾမ္း ဓားစၾမ္းပင္ မဴပ လိုက္ဳက ရေခဵ။ ဧရာဝတီေဳကာင္း တၾင္လည္း အဝ၊ စစ္ကိုင္းႎႀင့္ သေဴပတန္း ခံတပ္ တိုႛရႀိ ရဲမက္မဵား လူစၾမ္း ဓားစၾမ္း မဴပ ရဘဲ လက္နက္ ခဵလိုက္ ဳကသည္။ ဴမန္မာတိုႛ လၾယ္လၾယ္ကူကူႎႀင့္ လၾတ္လပ္ေရး ဆုံး႟ံႁး၍ သူႛက႗န္ လံုးလံုး ဴဖစ္ခဲ့ ဳကရာ၌ ေညာင္ရမ္း မင္းသားကို နန္းတင္ မည္ဟု ယံုဳကည္ဴခင္း၊ ရဲမက္ေတာ္တိုႛ ထိထိေရာက္ေရာက္ မခုခံဴခင္း ၊ မဟာ ဗဵႃဟာ နည္းဗဵႃဟာ တိုႛ လိုေနဴခင္း တိုႛထက္ မဵားစၾာ အေရး႒ကီးေသာ အဓိက ကဵေသာ အခဵက္ တခု ရႀိသည္။ ယင္း အခဵက္ကား ဴမန္မာ တိုႛသည္ အလၾန္အကဵႃး ဧည့္ဝတ္ ေကဵကာ ေလာကဝတ္ ေကာင္းလၾန္း သဴဖင့္ သူခိုးကို ဓား႟ိုး ကမ္းမိဴခင္း ဴဖစ္သည္။ သူခိုးကို ဓား႟ိုး ကမ္းမိ ပံုကား ဤသိုႛ ဴဖစ္သည္။

၁၈၈၃ ခု ဧ႓ပီလ ၃ ရက္ေနႛတၾင္ ပရင္ဒၝဂတ္သည္ ႓ဗိတိသ႖ ဴမန္မာဴပည္ တပ္မကို ဦးစီးရန္ ဗိုလ္ခဵႂပ္ အဴဖစ္ တာဝန္ ေပးအပ္ ခံရ၍ ကိုယ္ရံေတာ္ ကပၯတိန္ စီဂဵီ ေဒၞနယ္ ႎႀင့္အတူ ရန္ကုန္သိုႛ ေရာက္လာသည္။ ထိုစဥ္က မဟာ ဝန္ရႀင္ေတာ္ မင္း႒ကီးမႀာ ခဵလ္ခေရာ စဝိတ္ ဴဖစ္သည္။ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ ဆက္ဆံေရးမႀာ မေဴပ ဴပစ္ေခဵ။ ဴပင္သစ္ - ဴမန္မာ စာခဵႂပ္ေဳကာင့္ အဂႆလိပ္တိုႛ လၾန္စၾာ စေနာင့္ စနင္း ရႀိေနခဵိန္ ဴဖစ္သည္။ ကုန္သည္႒ကီး အသင္း မဵားကလည္း အထက္ ဴမန္မာ ႎိုင္ငံကို ခဵီတက္ သိမ္းပိုက္ရန္ လံႁႛေဆာ္ တိုက္တၾန္းလဵက္ ရႀိသည္။ ထို အခဵိန္က ႓ဗိတိသ႖ - ဴမန္မာ ဴပည္တၾင္း အဴမင္ အားဴဖင့္ ႓ငိမ္းဝပ္ ေအးခဵမ္းလဵက္။ ရန္ကုန္ ႓မိႂႚတၾင္လည္း စစ္ဘက္ နယ္ဘက္ အရာရႀိ ႒ကီးငယ္ တိုႛသည္ ဴမင္းပၾဲ၊ ခရစ္ကက္ပၾဲ၊ ဂဵင္မနာခၝ ကလပ္၊ ကပၾဲ၊ ဴပပၾဲ၊ ဆပ္ကပ္ပၾဲ မဵားဴဖင့္ ေပဵာ္ဴမႃးလဵက္ ရႀိဳကသည္။ သိုႛေသာ္ အတၾင္း ကဵကဵမႁ၊ စစ္ အလား အလာကို ေမ႖ာ္မႀန္းကာ ရန္ကုန္၊ သရက္ ႓မိႂႚႎႀင့္ ေမာ္လ႓မိႂင္ရႀိ တပ္မဵားကို အင္အားဴဖည့္ဴခင္း၊ သယ္ယူ ပိုႛေဆာင္ေရး အစီအစဥ္မဵား ဴပႂလုပ္ဴခင္း၊ ဴမင္းမဵား၊ လားမဵား အတၾက္ ေဇာင္းမဵား ေဆာက္လုပ္ဴခင္း မဵားကို ဴပႂလုပ္လဵက္ အရာရႀိမဵား တပ္သား မဵားကို သယ္ယူ ပိုႛေဆာင္ေရး အစီအစဥ္မဵား ႌၿန္ဳကားကာ လက္ေတၾႚ ေလ့ကဵင့္ လုပ္ေဆာင္ ေစလဵက္ ရႀိသည္။

ထိုအတၾင္း မဟာ ဝန္ရႀင္ေတာ္ မင္း႒ကီး ခေရာ့ စဝိတ္ႎႀင့္ ဗိုလ္ခဵႂပ္ ပရင္ဒၝဂတ္ တိုႛသည္ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ နယ္စပ္ကို ေလ့လာရန္ သရက္ ႓မိႂႚသိုႛ ခရီး ထၾက္ခဲ့ ဳကသည္။ သရက္ ႓မိႂႚမႀ အေနာက္ဘက္ မိုင္ ၄၀ ခန္ႛ အကၾာတၾင္ ရႀိေသာ မင္းတုန္းသိုႛ နယ္စပ္ အတိုင္း ဴမင္း ကိုယ္စီႎႀင့္ ခရီးဴပင္း ႎႀင္ခဲ့ ဳကသည္။ ပရင္ဒၝဂတ္ ႎႀင့္အတူ သူ၏ ကိုယ္ရံေတာ္ ကပၯတိန္ ေဒၞနယ္ႎႀင့္ လက္ေထာက္ ကၾာတာ မာစတာ ဂဵင္နရယ္ ကက္ပတိန္ ယူလ္ တိုႛလည္း ပၝဳကသည္။ ကပၯတိန္ ယူလ္သည္ ပံုဆၾဲ အလၾန္ ေတာ္သူ၊ ပံုဆၾဲ ဝၝသနာ ပၝသူ ဴဖစ္သည္။ ဴမင္သမ႖ကို မလၾတ္တမ္း ပုံဳကမ္း ေရးဆၾဲ ေလသည္။

သရက္ ႓မိႂႚ၌ ရႀိစဥ္ ပရင္ဒၝဂတ္သည္ မင္းလႀႎႀင့္ ေဂၾးေခဵာင္း ခံ႓မိႂႚ မဵားသိုႛ သၾားရန္ အခၾင့္အေရး ရခဲ့သည္။ သရက္႓မိႂႚ အေရးပိုင္ ပီလ္ခဵား ရာဇဝတ္ သားမဵား လဲလႀယ္ေရး ကိစၤႎႀင့္ ေအာက္ဴမစ္စဥ္ ဝန္ႎႀင့္ ေတၾႚရန္ မင္းလႀသိုႛ သၾားေသာ အခၝ ပရင္ဒၝဂတ္ ကိုပၝ ေခၞသၾားသည္။ ထိုသိုႛ သၾားဳက စဥ္က မဟာ ဝန္ရႀင္ေတာ္ မင္း႒ကီး ခေရာ့ စဝိတ္၏ သေဘႆာငယ္ ဧရာဝတီ ေပၞတၾင္ ပရင္ဒၝဂတ္ သာမက စစ္ဘက္ အရာရႀိမဵား၊ ပုလိပ္ အရာရႀိ ႒ကီးမဵား၊ စစ္ ဘင္ခရာ အဖၾဲႚႎႀင့္ အမဵိႂးသမီး မဵားပၝ တေပဵာ္တပၝး႒ကီး ပၝဳကသည္။ ေအာက္ဴမစ္စဥ္ ဝန္သည္ သရက္႓မိႂႚ အေရးပိုင္ ပီလ္ခဵားကို သေဘႆာ ေပၞတၾင္ လာေရာက္ ေတၾႚဆံု ႎႁတ္ဆက္၍ ေဆာင္႟ၾက္ဖၾယ္ ရႀိသည္ တိုႛကို ေဆာင္႟ၾက္သည္။ ထိုႛေနာက္္ တဖၾဲႚလံုးကို မင္းလႀ ႓မိႂႚေပၞသိုႛ ဖိတ္ေခၞ၍ ပၾဲဴဖင့္ ဧည့္ခံ ေဖဵာ္ေဴဖသည္။

မေမ႖ာ္လင့္ဘဲ အခၾင့္ေကာင္း႒ကီး ႒ကံႂရေသာ ပရင္ဒၝဂတ္သည္ မင္းလႀ ခံတပ္ တည္ေဆာက္ ပံုကို အေသးစိတ္ ေလ့လာ မႀတ္သားသည္။ ခံတပ္ အေနအထား ဝင္ေပၝက္ ထၾက္ေပၝက္ မဵားကို သေဘာရႀိ ေလ့လာ မႀတ္သား ႎိုင္ခၾင့္ ရခဲ့ သဴဖင့္ ပရင္ဒၝဂတ္သည္ ရန္ကုန္သိုႛ ဴပန္ေရာက္ သည္ႎႀင့္ တ႓ပိႂင္နက္ မင္းလႀ ခံ႓မိႂႚ တည္ေဆာက္ ထားပုံ အေနအထား တိုႛကို အတိအကဵ ေရးဆၾဲ၍ မည္သိုႛ ဝင္ေရာက္ တိုက္ခိုက္ ရမည့္ အစီအစဥ္ ကိုပၝ တပၝတည္း အထက္သိုႛ အစီရင္ ခံႎိုင္ ခဲ့သည္။

ေလာကဝတ္ ေကာင္းလႀေသာ ေအာက္ဴမစ္စဥ္ ဝန္သည္ ပရင္ဒၝဂတ္ တိုႛကို ေဂၾးေခဵာင္း ခံ႓မိႂႚ သိုႛလည္း လို္က္လံ ဴပသသည္။ ယင္း ေလ့လာေရး ခရီး မဵားတၾင္ ပရင္ဒၝဂတ္သည္ အညတရ တဦး အဴဖစ္ လိုက္ပၝ ခဲ့သည္။ မင္းလႀ ႓မိႂႚသိုႛ လိုက္ပၝ ဖူးသည္ ကိုလည္း ပိပိရိရိ ဖံုးဖိ ထားသည္။ ေအာက္ဴမစ္စဥ္ ဝန္ ကလည္း ပရင္ဒၝဂတ္ကို မင္းလႀသိုႛ ေရာက္ဖူးသူ ဴဖစ္ေဳကာင္း လံုးဝ မမႀတ္မိ။ မရိပ္ မိေခဵ။ ေဂၾးေခဵာင္း ခံ႓မိႂႚ တခု လံုးကို ပရင္ဒၝဂတ္တိုႛ သေဘာရႀိ ေလ့လာ မႀတ္သားခၾင့္ ရဴပန္သည္။ ယင္း အေဳကာင္းႎႀင့္ ပတ္သက္၍ ပရင္ဒၝဂတ္က သူ၏ မိတ္ေဆၾ တဦးထံ ေရးေသာ စာတၾင္ -

က႗ႎ္ုပ္တိုႛ လူစု ဝန္ အိမ္သိုႛ ေလ႖ာက္သၾားဳက သည္ကို ဴမင္ရလ႖င္ သင္႓ပံႂးမိ ေပမည္။ ဴမန္မာ ဝန္ တိုႛသည္ ေရၿထီး ႎႀစ္လက္ အမိုး ခံရသည္။ ခံတပ္ မဵားကို ႒ကီးဳကပ္ ေဆာက္လုပ္သူ အီတာလဵံ အရာရႀိ ကိုမုတိုသည္ ထီးနီ တလက္ ေဆာင္းရသည္။ က႗ႎ္ုပ္ကား အညတရတဦး ဴဖစ္၍ ထီး တလက္ မ႖ပင္ ေဆာင္းခၾင့္ မရေခဵ။ ဴမန္မာ နယ္ေဴမ ဴမန္မာ ဝန္၏ ေနအိမ္တၾင္ ႓ဗိတိသ႖ အမဵိႂးသား သီခဵင္းကို ႓ဗိတိသ႖ စစ္တီး ဝိုင္းက တီးမႁတ္ သံကို ဳကားရ သည္မႀာ ရင္ထဲတၾင္ ထူးဴခားေသာ အရသာ တမဵိႂး ခံစား ရသည္။ ထိုထက္ ရယ္စရာ ေကာင္းသည္မႀာ ဴမန္မာ အရာရႀိ မဵားက က႗ႎ္ုပ္အား ခံတပ္ တခု လံုးကို လိုက္လံ ဴပသဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ေဂၾးေခဵာင္း ခံတပ္ တည္ေဆာက္ပံု အေနအထား၊ အဆင္းအတက္၊ အဝင္အထၾက္ မဵားကို လည္းေကာင္း၊ ခံတပ္ ဝန္းကဵင္ နယ္ေဴမ အေဴခအေန၊ ခရီး လမ္းေပၝက္ လမ္းဝ မဵားကို လည္းေကာင္း က႗ႎ္ုပ္ အေသးစိတ္ လိုက္လံ ေလ့လာ မႀတ္သား သည္ကို မည္သူ ကမ႖ မဟန္ႛ မတား၊ မကန္ႛကၾက္ဘဲ ေစတနာ သန္ႛသန္ႛႎႀင့္ ခၾင့္ဴပႂ သည္မႀာ ရယ္ဖၾယ္ အေကာင္းဆံုး ဴဖစ္ေတာ့သည္" ဟု ေရးသား ထားသည္။ ထိုစဥ္က ေအာက္ဴမစ္ ဝန္ကား သူသည္ မည္မ႖ ႒ကီးေလးေသာ ဴပစ္မႁ ႒ကီးကို ကဵႃးလၾန္ မိေဳကာင္း လံုးဝ မသိ ရႀာေလ။

ပရင္ဒၝဂတ္သည္ ၁၈၈၃ ခုႎႀစ္ကို အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ နယ္စပ္၌ ေတာနင္းရင္း အခဵိန္ ကုန္လၾန္ ေစခဲ့သည္။ ကပၯတိန္ ယူလ္၊ ကပၯတိန္ ေဒၞနယ္ တိုႛႎႀင့္ အတူ ဴပည္ႎႀင့္ သရက္ အဳကား ဴမစ္ေဳကာင္း ခရီးကို သေဘႆာ တစင္းႎႀင့္ ေခၝက္တုႛံ ေခၝက္ဴပန္ စုန္ဆန္ ေလ့လာသည္။ မႀတ္သားသည္။ ပံုဳကမ္းမဵား ေရးဆၾဲ ဳကသည္။ ထိုႛေနာက္ ဴပည္ႎႀင့္ ေတာင္ငူ အဳကား နယ္စပ္ တေလ႖ာက္ ကုန္းတၾင္း ေဒသကို ဴမင္းႎႀင့္ တလႀည့္၊ လားႎႀင့္ တခၝ အဖၾဲႚဝင္ ေဴခာက္ဦး၊ ရံဖန္ရံခၝ ရႀစ္ဦးႎႀင့္ အတူ အဖန္ဖန္ ေတာနင္း ေလ့လာသည္။ ဆူးတပ္ စည္း႟ိုး ကာရံ ထားသည့္ ဴမန္မာ့ ႟ၾာ မဵားကို ေစ့ေစ့စပ္စပ္ ေလ့လာသည္။ ဴမန္မာ တိုႛ၏ နယ္စပ္ရႀိ ကာကၾယ္ေရး အစီအရင္မဵား၊ ကတုတ္မဵား၊ ကင္း စခန္း မဵားကို မႀတ္သားသည္။ ေတာင္ငူမႀ သံေတာင္ အထိ ခရီးလမ္း အေဴခအေနကို သၾားဳကည့္သည္။ ေရာက္ရာ အရပ္ တိုင္းတၾင္ ဴမန္မာ တိုႛက ေလာကဝတ္ ပဵႃငႀာ ရႀိဳကသည္။ ဧည့္ဝတ္ ေကဵဳကသည္။ အိမ္မဵားတၾင္ တည္းခိုခၾင့္ ဴပႂဳကသည္။ ပရင္ဒၝဂတ္တိုႛ အဖၾဲႚသည္ မဵားေသာ အားဴဖင့္ တေနႛလံုး ေတာေတာင္ အထပ္ထပ္ကို ခရီးဴပင္း ႎႀင္၍ ည အခဵိန္တၾင္ နီးရာ ပုလိပ္ စခန္း၊ ကင္း စခန္း၊ ပုလိပ္ အရာရႀိ တဲ မဵားတၾင္ ဝင္ေရာက္ တည္းခို အိပ္စက္ ဳကသည္။ ဤသိုႛဴဖင့္ ပရင္ဒၝဂတ္သည္ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ နယ္စပ္ တေလ႖ာက္ ဴမန္မာတိုႛ လုပ္ေဆာင္ ထားသည့္ ခံတပ္မဵား၊ ကတုတ္မဵား၊ စစ္လမ္းေပၝက္ လမ္းဝ မဵားကို ၁၈၈၃ ခုႎႀစ္ ကပင္ ႎႀႛံႎႀႛံစပ္စပ္ ေလ့လာ မႀတ္သား႓ပီး ဴဖစ္ေလသည္။

သရက္ ႓မိႂႚ၌ ေနစဥ္ အတၾင္း ပရင္ဒၝဂတ္သည္ သရက္ ႓မိႂႚရႀိ ေဴခလဵင္ တပ္ရင္း ႎႀစ္ရင္းႎႀင့္ အေဴမာက္ တပ္ဖၾဲႚ ႎႀစ္ခု ကိုလည္း လံုးဝ အနား မေပးေခဵ။ ေတာနင္း ေလ့လာ၍ ရရႀိ သမ႖ကို လက္ေတၾႚ အသံုးခဵ ႎိုင္ရန္ ေတာေတာင္တၾင္း ေလ့ကဵင့္ေရး တိုက္ပၾဲမဵား ဆင္းေစသည္။ ခံကတုတ္ မဵားကို ဝင္စီးသည့္ ေလ့ကဵင့္ခန္းမဵား၊ တိုက္ပၾဲ မဵားကို မနားမေန စမ္းသပ္ လုပ္ေဆာင္ ေစသည္။ ယင္းသိုႛ အရပ္ရပ္ ေလ့ကဵင့္ လုပ္ေဆာင္ဖၾယ္ ေလ့လာ မႀတ္သားဖၾယ္ တိုႛကို ေကဵနပ္ ေလာက္ေအာင္ ရယူ ႓ပီးမႀ ပရင္ဒၝဂတ္သည္ အိႎၬိယသိုႛ ဴပန္သည္။ ထိုႛေဳကာင့္ ၁၈၈၅ ခုႎႀစ္ ႎိုဝင္ဘာ လတၾင္ အထက္ ဴမန္မာ ႎိုင္ငံကို ခဵီတက္ သိမ္းပိုက္ေသာ အခၝ ပရင္ဒၝဂတ္သည္ ဴမန္မာတိုႛ အလၾန္ အားထား ေနသည့္ မင္းလႀႎႀင့္ ေဂၾးေခဵာင္း ခံတပ္ ႎႀစ္လံုးကို တရက္ တည္းတၾင္ သိမ္းပိုက္၍ အလၾယ္တကူ ေအာင္ပၾဲရ သည္မႀာ မထူးဆန္း လႀေခဵ။

ထိုႛေဳကာင့္ တတိယ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ စစ္တၾင္ ဴမန္မာတိုႛ လၾယ္လၾယ္ကူကူ ဴမန္ဴမန္ဆန္ဆန္ လၾတ္လပ္ေရး ဆံုး႟ႁံး ခဲ့ရ သည္မႀာ ရဲမက္ေတာ္ တိုႛက ထိထိေရာက္ေရာက္ မခုခံ၍ ၊ ေညာင္ရမ္း မင္းသားကို နန္းတင္မည္ ထင္၍၊ မဟာ ဗဵႃဟာ နည္းဗဵႃဟာ လို၍ ဆိုသည့္ တိုႛထက္ သူခိုးကို ဓား႟ိုး ကမ္းမိ ၍ဟု ဆိုခဵင္ ေတာ့သည္။ အဂႆလိပ္ တိုႛသည္ ၁၈၈၃ ခုႎႀစ္ ကပင္ အထက္ ဴမန္မာ ႎိုင္ငံသိုႛ စစ္တက္ရန္ ဴပင္ဆင္မႁ မဵားကို ပိပိရိရိ လုပ္ေဆာင္ ခဲ့ဳကသည္။ ဴမန္မာတိုႛ ဘက္မႀ လုပ္ေဆာင္ ထားသ မ႖ေသာ ခံစစ္ စခန္းႎႀင့္ ကာကၾယ္ေရး အစီအရင္ တိုႛကို ၁၈၈၃ ခုႎႀစ္ ကပင္ အဂႆလိပ္ တိုႛက တိတိကဵကဵ ေလ့လာ မႀတ္သား ရရႀိ ထား႓ပီး ဴဖစ္သည္။ မိမိ အေဳကာင္းကို တဖက္ ရန္သူက ထိုမ႖ အတၾင္း ကဵကဵ သိရႀိ ထား႓ပီး ဴဖစ္ေန သဴဖင့္ မည္မ႖ ေကာင္းသည့္ မဟာ ဗဵႃဟာ နည္းဗဵႃဟာ တိုႛပင္ ရႀိေစ ကာမူ ထို စစ္ပၾဲကို ခုခံ ႎိုင္ရန္ ေအာင္ဴမင္ ႎိုင္ရန္ ေမ႖ာ္လင့္ဖၾယ္ မရႀိ ေတာ့ဟု ဆိုခဵင္သည္။ ဴဖစ္ရပ္ကား အလၾန္ ရင္နာဖၾယ္ ခံဴပင္းဖၾယ္ ေကာင္းလႀသည္။

ဴမန္မာ တိုႛကား ေလာကဝတ္ ေကာင္းလႀသည္။ ဧည့္ဝတ္ ေကဵပၾန္ လႀသည္္။ ေဖာ္ေ႟ၾ ပဵႃငႀာ ရႀိဳကသည္။ ႟ိုးသားသည္။ စင္းသည္။ ယင္း ဂုဏ္ထူး ဝိေသသ မဵားကား မဵားစၾာ ႎႀစ္လိုဖၾယ္ ေကာင္းေပသည္။ မၾန္ုဴမတ္ လႀေပသည္။ သိုႛေသာ္ လၾဲမႀားေသာ ေနရာတၾင္ ေလာကဝတ္ ေခဵာ္မိ ေသာေဳကာင့္ သူခိုးကို ဓား႟ိုး ကမ္းမိကာ တိုင္းဴပည္ႎႀင့္ လူမဵိႃးပၝ သူႛက႗န္ လံုးလံုး ဴဖစ္ခဲ့ ရသည္ကို သင္ခန္းစာ ရယူ သင့္ေပသည္။

[ေငၾတာရီမဂၢဇင္း၊ ေအာက္တိုဘာလ၊ ၁၉၇၆]