ဧရာဝတီ ဴမစ္ေဳကာင္း ပိတ္ဆိုႚရန္ ႒ကိႂးပမ္း ခဲ့စဥ္က

တတိယ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ စစ္အတၾင္းက ဴမန္မာ တိုႚသည္ ဧရာဝတီ ဴမစ္ေဳကာင္းကို ပိတ္ႛဆိုုႛ ဴခင္းဴဖင့္ ႓ဗိတိသ႖ တိုႛ၏ စစ္ကို ခုခံရန္ ႒ကိႂးပမ္း ခဲ့သည္။ ဧရာဝတီသည္ အထက္ ဴမန္မာဴပည္သိုႛ အလၾယ္တကူ ေပၝက္ေရာက္ ႎိုင္ေသာ လမ္းမ႒ကီး သဖၾယ္ ဴဖစ္သည္။ နယ္ခဵဲႚ ႓ဗိတိသ႖တိုႛ လက္သိုႛ ေအာက္ ဴမန္မာဴပည္ ကဵေရာက္ ႓ပီးေနာက္ မင္းတုန္းမင္းႎႀင့္ ညီေတာ္ အိမ္ေရႀႚစံ ကေနာင္ မင္းသား႒ကီး တိုႛသည္ အထက္ ဴမန္မာ ႎိုင္ငံ လံု႓ခံႂေရး အတၾက္ ဧရာဝတီ ဴမစ္ေဳကာင္း တေလ႖ာက္တၾင္ ကတုတ္မဵား ခံတပ္မဵား ေဆာက္လုပ္ေရးကို အေလးထားကို ေဆာက္႟ၾက္ ခဲ့သည္။

အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ နယ္စပ္ရႀိ ပန္းေတာ္ဴပင္ ကတုတ္၊ ထူးေပၝက္ ကတုတ္ တိုႛကို ခိုင္ခန္ႛေအာင္ ဴပႂဴပင္ မၾမ္းမံသည္။ ဆက္ေပၝင္ဝဲ ခံတပ္၊ မင္းလႀ ခံတပ္၊ ေဂၾးေခဵာင္း ခံတပ္၊ အဝ ခံတပ္၊ စစ္ကိုင္း ခံတပ္၊ သေဴပ ခံတပ္ မဵားကို ႎိုင္ငံဴခားသား အတတ္ ပညာရႀင္ မဵား၏ အကူညီဴဖင့္ စနစ္တကဵ တည္ေဆာက္သည္။ ဧရာဝတီ ဴမစ္ေဳကာင္း တေလ႖ာက္ ဆန္တက္ လာေသာ ရန္သူ သေဘႆာ မဵားကို ထို ခံတပ္မဵား ကတုတ္မဵား မႀေန၍ ထိထိေရာက္ေရာက္ ခုခံ ႎိုင္ရန္ ရည္သန္ ခဲ့သည္။ ထိုႚဴပင္ ယင္းသိုႛ ဆန္တက္ လာေသာ ရန္သူ သေဘႆာမဵားကို ေဖာက္ခၾဲ နစ္ဴမၟႂပ္ ဖဵက္ဆီး ႎိုင္ရန္ ေရဴမၟႂပ္ ဗံုးမဵား ကိုလည္း ေနဴပည္ေတာ္ လက္နက္ စက္႟ံု မဵားတၾင္ စမ္းသပ္ လုပ္ကိုင္ ခဲ့သည္။

ေရဴမၟႂပ္ဗံုး ထုတ္လုပ္ေရးႎႀင့္ စပ္လဵဥ္း၍ ဤသိုႚလည္း အဆို ရႀိသည္။ ကေနာင္ မင္းသား႒ကီးသည္ ေရဴမၟႂပ္ဗံုးမဵား စမ္းသပ္ ထုတ္လုပ္ ေစ၍ ေနဴပည္ေတာ္ အနီး ေအာင္ပင္လယ္ ကန္တၾင္ စၾမ္းအားကို စမ္းသပ္ ခဲ့သည္။ ေအာင္ဴမင္ သင့္သေလာက္ ေအာင္ဴမင္ ေသာ္လည္း ဆရာေတာ္႒ကီး မဵား၏ ေမတၨာ ရပ္ခံ ခဵက္ေဳကာင့္ မင္းတုန္းမင္းသည္ ေရဴမၟႂပ္ဗံုး ထုတ္လုပ္ မႁကို ပိတ္ပင္ ခဲ့သည္။ ရပ္ဆိုင္း ေစခဲ့ သည္ဟု ေဴပာစမႀတ္ ဴပႂဳကသည္။

ဴမန္မာ တိုႛ၏ ကာကၾယ္ေရး အစီအရင္ တိုႛကို ႓ဗိတိသ႖ အာဏာပိုင္ တိုႛက အ႓မဲ တေစ့တေစာင္း အကဲခတ္သည္။ သတင္း ရယူသည္။ ေလ့လာသည္။ ဂဵင္နရယ္ ပရင္ဒၝဂတ္ ကိုယ္တိုင္ ၁၈၈၃ ခုႎႀစ္ အတၾင္းက မင္းလႀ ခံတပ္ႎႀင့္ ေဂၾးေခဵာင္း ခံတပ္ မဵားကို အေသးစိတ္ သၾားေရာက္ ေလ့လာ ခဲ့သည္။ ထိုစဥ္က ပရင္ဒၝဂတ္သည္ ႓ဗိတိသ႖ ဴမန္မာဴပည္ တပ္မကို ဦးစီး၍ ဗိုလ္ခဵႂပ္ အဴဖစ္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ ေနခိုက္ ဴဖစ္သည္။

သရက္႓မိႂႚ အေရးပိုင္ ပီလ္ခဵားသည္ ရာဇဝတ္ သားမဵား လဲလႀယ္ေရး ကိစၤႎႀင့္ ေအာက္ဴမစ္စဥ္ ဝန္ကို ေတၾႚဆံုရန္ မင္းလႀသိုႚ သၾားေသာ အခၝ ပရင္ဒၝဂတ္ ကိုပၝ ေခၞသၾားသည္။ ပရင္ဒၝဂတ္ ႎႀင့္အတူ သူ၏ ကိုယ္ရံေတာ္ ကပၯတိန္ စီဂဵီ ေဒၞနယ္ႎႀင့္ လက္ေထာက္ ကၾာတာ မာစတာ ဂဵင္နရယ္ ကက္ပတိန္ ယူလ္ တိုႛလည္း ပၝသည္။ ေလာကဝတ္ ေကာင္းေသာ ဧည့္ဝတ္ ေကဵပၾန္ လႀေသာ ဴမန္မာ တိုႛသည္ သူခိုးကို ဓာ႟ိုး ကမ္းခဲ့ မိဳကသည္။ ေအာက္ဴမစ္စဥ္ ဝန္သည္ အညတရ အသၾင္ဴဖင့္ လိုက္ပၝ လာသူ ပရင္ဒၝဂတ္အား မင္းလႀ ခံတပ္ႎႀင့္ ေဂၾးေခဵာင္း ခံတပ္ တိုႛကို လိုက္လံ ဴပသည္။ အေသးစိတ္ ေလ့လာ မႀတ္သား ႎိုင္ရန္ ေစတနာ သန္ႛသန္ႛဴဖင့္ ခၾင့္ဴပႂ ထားခဲ့သည္။

ထိုႛဴပင္ ေမဂဵာ ေဒၝက္ကလပ္ မကၠနီလ္သည္ ၁၈၈၁ ခု ႎိုဝင္ဘာလ အတၾင္း သာမန္ ခရီးသည္ တဦး အသၾင္ဴဖင့္ ဧရာဝတီ ဴမစ္ေဳကာင္း တေလ႖ာက္ ဆန္တက္ ခဲ့သည္။ ခရီးလမ္း တေလ႖ာက္ ႓မိႂႚ႟ၾာမဵား၊ နယ္ေဴမ ေဒသ အေဴခအေန၊ အေရး ပၝေသာ ခရီး လမ္းေပၝက္ လမ္းဝမဵား၊ ဴမန္မာ တိုႛ၏ ခံတပ္မဵား၊ ကတုတ္ စခန္းမဵား၊ ကာကၾယ္ေရး အစီအရင္မဵား စသည့္ အေရးပၝ လႀေသာ အခဵက္အလက္ မဵားကို စုေဆာင္း မႀတ္သားသည္။ ပံုဳကမ္း မဵားလည္း ဆၾဲယူသည္။ ယင္း အခဵက္အလက္ မဵားကို စုေပၝင္း၍ ေဂဇက္တီးယား တခု ဴပႂစုသည္။

မကၠနီလ္၏ ေဂဇက္ တီးယားတၾင္ အဂႆလိပ္ - ဴမန္မာ နယ္စပ္မႀ ေနဴပည္ေတာ္ အေရာက္ ဧရာဝတီ ဴမစ္စဥ္ပံု ၊ မင္းလႀ ခံ႓မိႂႚပံု၊ အဝ အနီး ဴမစ္ေဳကာင္း ပိတ္ဆိုႛေရး အစီအရင္ မဵားပံု၊ အဝ ခံတပ္ႎႀင့္ ႓မိႚ႟ိုးပံု၊ သေဴပတန္း ခံတပ္ပံု စသည္တိုႛ ပၝသည္။ ယင္း ေဂဇက္ တီးယားကို ဆင္မလာ႓မိႂႚ အစိုးရ ပံုႎိႀပ္တိုက္က ၁၈၈၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ႟ိုက္ႎႀိပ္သည္။

ဴမန္မာ တိုႛ၏ စစ္ေရး ကာကၾယ္ေရး အစီအရင္ မဵားကို ႓ဗိတိသ႖ တိုႛက ထိုမ႖ ပိုင္ပိုင္ႎိုင္ႎိုင္ တင္႒ကိႂ သိထား ဳကေပသည္။ ထိုႛေဳကာင့္ ဂဵင္နရယ္ ပရင္ဒၝဂတ္ ဦးစီးေသာ ႓ဗိတိသ႖ ဴပည္သိမ္း တပ္မဵားသည္ အထက္ ဴမန္မာ ႎိုင္ငံကို ၁၄ ရက္ အတၾင္း လၾယ္လင့္တကူ သိမ္းယူ ႎိုင္ခဲ့ဴခင္း ဴဖစ္သည္။

႓ဗိတိသ႖ ဴပည္သိမ္း တပ္မဵားသည္ ၁၈၈၅ ခု ႎိုဝင္ဘာလ ၁၄ ရက္ေနႛတၾင္ နယ္စပ္ကို ဴဖတ္ေကဵာ္၍ ဧရာဝတီေဳကာင္း ဆန္တက္ ဳကရာ ပန္းေတာ္ဴပင္ ကတုတ္၊ ထူးေပၝက္ ကတုတ္ႎႀင့္ ဆင္ေပၝင္ဝဲလ္ တပ္တိုႛကို ထိုးေဖာက္ ေကဵာ္လၾန္ လာခဲ့ ဳကသည္။ မင္းလႀ ခံတပ္ႎႀင့္ ေဂၾးေခဵာင္း ခံတပ္ တိုႛကို တရက္ ထဲတၾင္ သိမ္းပိုက္ ႎိုင္ခဲ့သည္။ ဴမန္မာ ဘုရင္ပိုင္ တုလၾတ္ယာဥ္ေကဵာ္ သေဘႆာ ကိုလည္း သိမ္းပိုက္ ရရႀိ သၾားဳကသည္။

ထိုစဥ္က သေဘႆာ ေရေဳကာင္း လမ္းတၾင္ ႎႀစ္ဴမၟႂပ္ ပိတ္ဆိုႛရန္ ဴမန္မာ တိုႛက စီစဥ္ ဴပင္ဆင္ ထားေသာ သမၱန္႒ကီး တစင္းလည္း ႓ဗိတိသ႖တိုႛ လက္သိုႛ ကဵေရာက္ သၾားသည္။ ယင္း သမၱန္တၾင္ ၁၀ ေပ အရႀည္ရႀိ ၆ ပတ္လည္ တိုင္႒ကီး မဵားကို အဖဵားထက္ ေအာက္ခ႗န္၍ တန္းစီ စိုက္ထားေဳကာင္း သေဘႆာ လမ္းေဳကာင္းတၾင္ ႎႀစ္ဴမၟႂပ္ ႓ပီးပၝက ဴဖတ္ေကဵာ္ သမ႖ သေဘႆာ သမၱန္ တိုႛကို ဖဵက္ဆီး ႎိုင္မည့္ အႎၩရာယ္ ႒ကီးမားမည္ ဴဖစ္ေဳကာင္း ပရင္ဒၝဂတ္က မႀတ္ခဵက္ ေရးသား ခဲ့သည္။

မင္းလႀ ခံတပ္ႎႀင့္ ေဂၾးေခဵာင္း ခံတပ္ မဵားကို သိမ္းပိုက္ ႓ပီးေနာက္ ႓ဗိတိသ႖ တပ္ သေဘႆာမဵား အဝေရာက္ ဆန္တက္ ဳကသည္။ သေဘႆာ ေရလမ္း ေဳကာင္းကို ေရတပ္မႀ စူးစမ္း ရႀင္းလင္း၍ ေဗာ့မဵား ခဵထား ေပးသည္။ ထိုႛေဳကာင့္ အခက္အခဲ အထိအခိုက္ အပဵက္အစီး မရႀိ၊ သေဘႆာမဵား တစင္း ေနာက္မႀ တစင္း စီတန္း ဆန္တက္ ဳကသည္။

ဂဵင္နရယ္ ပရင္ဒၝဂတ္၏ သေဘႆာ အဝ႓မိႂႚ ေအာက္ဘက္ရႀိ ေကဵာက္တလံုး ကင္းသိုႛ ေရာက္ေသာ အခၝ စစ္ဆိုင္းေရး စကား ဆိုရန္ ေနဴပည္ေတာ္မႀ ေစလၿတ္ လိုက္သည့္ ေကဵာက္ေဴမာင္း အတၾင္းဝန္ ဦးေ႟ၿအိုး၊ ဝက္မစၾတ္ ဝန္ေထာက္ ဦးလတ္ တိုႛႎႀင့္ ဆံုသည္။ ဂဵင္နရယ္ ပရင္ဒၝဂတ္သည္ ဴမန္မာ အရာရႀိ႒ကီး ႎႀစ္ဦးကို သူ၏ သေဘႆာေပၞသိုႛ ေဴပာင္းေ႟ၿႚ တင္ေဆာင္၍ အထက္သိုႛ ခရီး ဆက္သည္။ လမ္းခရီး သေဘႆာလမ္း တေလ႖ာက္တၾင္ ပိတ္ဆိုႛ ႎႀစ္ဴမၟႂပ္ ထားသည့္ ခလုတ္ စူးေဴငာင့္ အႎၩရာယ္ မဵားကို ညၿန္ဴပ ေစဴခင္းဴဖင့္ အဝသိုႚ ေခဵာေမာစၾာ ေရာက္ေလသည္။

ဴမန္မာ တိုႛသည္ ႓ဗိတိသ႖ သေဘႆာမဵား ဆန္တက္ လာသည္ကို ဆီးဆိုႛရန္ အဝႎႀင့္ စစ္ကိုင္း အဳကား ယင္းရဲ ေကဵာက္ေဆာင္ အနီး သေဘႆာလမ္း ေရေဳကာင္းကို အခိုင္အမာ ပိတ္ဆိုႛ စီရင္ ထားဳကသည္။ ယင္း လုပ္ငန္းကို ဝန္ရႀင္ေတာ္ ေတာင္ခၾင္ ႓မိႂႚစား သတိုး မင္း႒ကီး မဟာ မင္းထင္ စည္သူ ကိုယ္တိုင္ ႒ကီးဳကပ္ စီမံသည္။

ဗန္ေမာ္ အနီး ဴမန္မာတိုႛ သိမ္းပိုက္ လိုက္သည့္ ဧရာဝတီ ကုမၯဏီပိုင္ အုတ္ဖို သေဘႆာ ႎႀင့္တကၾ သမၱန္႒ကီးမဵား၊ ကုန္တင္ ေလႀ႒ကီး မဵားတၾင္ ေကဵာက္တံုး ေကဵာက္ခဲ အဴပည့္ တင္၍ ႎႀစ္ဴမၟႂပ္ ပိတ္ဆိုႛ ထားဳကသည္။ ယင္းသိုႛ ပိတ္ဆိုႛ ထားစဥ္က ယင္းရဲ ေကဵာက္ေဆာင္ ေကဵာက္ငုတ္ မဵားေပၞတၾင္ ေရသည္ ၂ ေတာင္ ၂ မိုက္၊ ၃ ေတာင္ ၂ မိုက္ ခန္ႛ မ႖သာ ရႀိသည္။ တကယ့္ အေရး ႒ကံႂလာေသာ အခၝတၾင္ ဴမစ္ေရသည္ ပိတ္ဆိုႛ ထားသည့္ ဘက္မႀ လႀည့္လာ သည္ေဳကာင့္ တေဳကာင္း ၊ စမုန္ ဴမစ္ပန္းေလာင္ ဴမစ္မဵားက ေရကဵ လာသည္ေဳကာင့္ တေဳကာင္း ၊ ေရေဳကာင္းသည္ ၅ ေတာင္ ၆ ေတာင္ အခဵႂိႚ ေနရာမဵား တၾင္ ၇ ေတာင္ခန္ႛ ဴမင့္တက္ သၾားသည္။ ဤတၾင္ သေဘႆာ ေရေဳကာင္းကို ပိတ္ဆိုႛရန္ အခက္အခဲ ႒ကံႂရ ေလသည္။

ေတာင္ခၾင္ ႓မိႂႚစား ဝန္႒ကီးသည္ ဴမစ္ေရ တိုးလာ၍ လမ္းပၾင့္ သၾားေဳကာင္း ထပ္မံ ပိတ္ဆိုႛရန္ သေဘႆာမဵား ေလႀသမၱန္မဵား ေကဵာက္အိတ္ သဲအိတ္မဵား ေကဵာက္ဆူး ေကဵာက္႒ကိႂးမဵား လိုေဳကာင္း လၾတ္ေတာ္သိုႛ ေဳကးနန္းဴဖင့္ အစီရင္ ခံသည္။

ထိုအတၾင္း စစ္ကို ရပ္ဆိုင္း လိုက္ရမည္၊ ဆက္လက္ မခုခံဘဲ လက္နက္ ခဵလိုက္ ရမည္ဟု လၾတ္ေတာ္မႀ အမိန္ႛ ေရာက္လာသည္။ သေဘႆာ ေရလမ္းေဳကာင္းလည္း ပၾင့္သၾားသည္။ အဝ၊ စစ္ကိုင္း၊ သေဴပတန္း ခံတပ္ မဵားမႀ ရဲမက္ မဵားလည္း လူေရး ဓားေရး မဴပ လိုက္ရဘဲ လက္နက္ ခဵလိုက္ ဳကရသည္။

ထိုႛေဳကာင့္ ဂဵင္နရယ္ ပရင္ဒၝဂတ္ ဦးစီးေသာ ႓ဗိတိသ႖ ဴပည္သိမ္း တပ္မဵားသည္ အခက္အခဲ မရႀိဘဲ ေနဴပည္ေတာ္ေရာက္ ေအးခဵမ္းစၾာ ဆန္တက္ ႎိုင္ဳက ေလသည္။ ဴမစ္ေရ တိုး၍ ယင္းရဲ ေကဵာက္ေဆာင္ အနီး သေဘႆာ ေရလမ္း ပၾင့္သၾားေဳကာင္းကို ပရင္ဒၝဂတ္၏ မႀတ္တမ္းတၾင္ မေဖာ္ဴပေခဵ။

အဝ ခံတပ္ အထက္ ေရလမ္းေဳကာင္းကို သေဘႆာ တစင္း၊ သမၱန္ သံုးစင္းႎႀင့္ ကုန္ေလႀ႒ကီး မဵားကို ေကဵာက္ခဲ၊ သဲအိတ္မဵား အဴပည့္ တင္၍ ဴမၟႂပ္ကာ ပိတ္ဆိုႛ ထားေဳကာင္း၊ ယင္းသိုႛ ပိတ္ဆိုႛ ထားသည့္ ေနရာသည္ လၾန္စၾာ အခဵက္အဴခာ ကဵေဳကာင္း၊ အကယ္၍ ဴမစ္ တဖက္ တခဵက္ရႀိ ခံတပ္ မဵားက လက္နက္ မခဵ ေသးဘဲ ဴမစ္ေဳကာင္းကို ဆန္တက္ ရလ႖င္ လၾန္စၾာ ခက္ခဲမည္ ဴဖစ္ေဳကာင္း မႀတ္ခဵက္ ေရးသားသည္။ သိုႛေသာ္ ဴမစ္ေရ တိုး၍ သေဘႆာ ေရလမ္း ပၾင့္သၾား သည္ဟု ေဖာ္ဴပ မထားေခဵ။

ဴမန္မာ တိုႛသည္ ဧရာဝတီ ေရေဳကာင္း သေဘႆာ လမ္းကို သမား ႟ိုးကဵ နည္းလမ္းမဵား ဴဖင့္သာ ပိတ္ဆိုႛ ႎိုင္ခဲ့ သဴဖင့္ ႓ဗိတိသ႖ တပ္ သေဘႆာမဵား ဆန္တက္ လာသည္ကို ထိထိေရာက္ေရာက္ မဆီးတား ႎိုင္ခဲ့ေခဵ။ အကယ္၍ ေခတ္မီ ေရဴမၟႂပ္ ဗံုးမဵား အသံုးဴပႂ ႎိုင္ခဲ့သည္ ရႀိေသာ္ ခုခံ စၾမ္းအား ပိုမို ထက္ဴမက္ ခဲ့မည္ဟု မႀန္းဆ ရသည္။ သိုႛေသာ္ ေရဴမၟႂပ္ဗံုး အသံုးဴပႂ သည္ဟု ဴမန္မာ အေထာက္ အထားေရာ အဂႆလိပ္ အေထာက္အထား တၾင္ပၝ မေတၾႚ ရေခဵ။

ကေနာင္ မင္းသား႒ကီး၏ ေရဴမၟႂပ္ဗံုး ထုတ္လုပ္ေရး လုပ္ငန္းသည္ မင္းမိန္ႛႎႀင့္ ပိတ္ပင္ ခံရသည္တၾင္ လံုးဝ ရပ္ဆိုင္း သၾားေလ သေလာ။ သိုႛမဟုတ္ ကေနာင္ မင္းသား႒ကီး မရႀိ ေတာ့သည့္ ေနာက္ပိုင္းတၾင္ အေဴမာက္ ေသနတ္ ထုတ္လုပ္ေရးႎႀင့္ အဴခား လုပ္ငန္းမဵားကို ဆက္လက္ လုပ္ကိုင္ရာ ေအာင္ဴမင္ သင့္သေလာက္ ေအာင္ဴမင္ ေသာ္လည္း ေရဴမၟႂပ္ဗံုး လုပ္ငန္းမႀာ ႒ကိႂးပမ္း သေလာက္ မေအာင္ဴမင္ဘဲ ရႀိေန ခဲ့ေလ သေလာဟု ေတၾးေတာ စဥ္းစားဖၾယ္ ရႀိပၝသည္။

ရတနာပံု စက္႟ံု မဵားကို ႓ဗိတိသ႖ တပ္မဵားက သိမ္းပိုက္ လိုက္ေသာ အခၝ အေဴမာက္ ေသနတ္ စက္႟ံု အတၾင္းတၾင္ ဴပႂလုပ္ဆဲ ေရဴမၟႂပ္ဗံုး ဆယ္လံုးသည္ ကေနာင္ မင္းသား႒ကီး ရႀိစဥ္ လုပ္ငန္း ရပ္ဆိုင္း ခံရစဥ္ ကပင္ လုပ္လက္စႎႀင့္ ကဵန္ခဲ့သည့္ ဗံုးမဵား ဴဖစ္ေလ မည္လား။ သိုႛမဟုတ္ သီေပၝမင္း လက္ထက္ ႓ဗိတိသ႖ တိုႛႎႀင့္ စစ္မက္ ႒ကံႂလာခဵိန္တၾင္ အေရးေပၞ ဴပန္လည္ ထုတ္လုပ္ရန္ ႒ကိႂးပမ္းရာမႀ မ႓ပီး မဴပတ္ဘဲ ကဵန္ခဲ့သည့္ ဗံုးမဵား ဴဖစ္ေလ မည္လားဟု ခၾဲဴခား သိႎိုင္ရန္ မလၾယ္ ကူေခဵ။

ဧရာဝတီ ဴမစ္ေဳကာင္းကို ပိတ္ဆိုႛရန္ အသံုးဴပႂသည့္ သေဘႆာ သမၱန္ မဵားတၾင္ ႓ဗိတိသ႖ ဴမန္မာဴပည္မႀ ကုန္သည္ တိုႛ၏ သမၱန္မဵား ေလႀ႒ကီး မဵားလည္း ပၝသည္။ ယင္းရဲ ေရေဳကာင္းကို ပိတ္ဆိုႛရန္ အသံုးဴပႂသည့္ အုတ္ဖို သေဘႆာသည္ ဧရာဝတီ ဖလိုတီလာ ကုမၯဏီပိုင္ ဴဖစ္၏။ ကုန္သည္မဵား ေလႀသူ႒ကီးမဵား ပိုင္သည့္ ကုန္ေလႀ႒ကီး ေလးစင္းလည္း ပၝသည္။ ယင္းကုန္ေလႀ႒ကီး ေလးစင္း၏ စုစုေပၝင္း တန္ဖိုးသည္ ေငၾ ၆၈၀၀ ကဵပ္ ဴဖစ္သည္ ဆို၏။

ဴမစ္တၾင္း တေလ႖ာက္ ပိတ္ဆိုႛေရးတၾင္ အသံုးဴပႂသည့္ ေလႀ႒ကီး ေလႀငယ္ေပၝင္း ၃၀ ခန္ႛ ရႀိသည္။ ႓ဗိတိသ႖ ဴမန္မာဴပည္မႀ ကုန္သည္မဵား ေလႀသူ႒ကီး မဵားသည္ အညာသိုႛ တက္၍ ေရာင္းဝယ္ ေဖာက္ကား သၾားလာ ေနစဥ္ စစ္ေရး လိုအပ္ခဵက္ အရ ဴမန္မာ ဘုရင္ အစိုးရက ေလႀ သမၱန္ မဵားကို သိမ္းယူ ႎႀစ္ဴမၟႂပ္ လိုက္ဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ဴမစ္ေဳကာင္း ပိတ္ဆိုႛေရးႎႀင့္ စပ္လဵဥ္း၍ သစ္ အသိမ္း ခံရသူ မဵားလည္း ရႀိသည္။

သီေပၝမင္း ပၝေတာ္မူ ႓ပီးေနာက္ ကုန္သည္မဵား ေလႀသူ႒ကီး မဵားသည္ မိမိ တိုႛ၏ ေလႀမဵား ဆံုး႟ံႁးသည့္ အတၾက္ နစ္နာေဳကး ရလိုေဳကာင္း ႓ဗိတိသ႖ အစိုးရထံ တင္ဴပ ေတာင္းဆို ဳကသည္။ သိုႛေသာ္ ဴမန္မာမင္းပိုင္ နယ္ေဴမ အတၾင္း စစ္ေရး လိုအပ္ခဵက္ အရ သိမ္းယူ ခံရဴခင္း ဴဖစ္၍ နစ္နာေဳကး ေလ႖ာ္ေဳကး ရပိုင္ခၾင့္ မရႀိဟု အေဳကာင္း ဴပကာ ႓ဗိတိသ႖ အစိုးရက ေတာင္းဆိုခဵက္ မဵားကို ပယ္ခဵ ခဲ့ေလသည္။