NETWORK ORGANIZATIONS နက္ဝပ္ အဖၾဲႚအစည္းမဵား

NETWORK ORGANIZATIONS

နက္ဝပ္ အဖၾဲႚအစည္းမဵား

ပထမဆံုး လုပ္ငန္းခၾင္ ထဲမႀာ ကၾန္ပဵႃတာေတၾ ေရာက္လာတယ္။ ေနာက္ ကၾန္ပဵႃတာ အခဵင္းခဵင္း ဆက္သၾယ္ အလုပ္ လုပ္တဲ့ ကၾန္ပဵႃတာ နက္ဝပ္ ဆက္သၾယ္ေရး စနစ္ ဴဖစ္လာတယ္။ တဆက္တည္း မႀာပဲ တဴခား အဖၾဲႚအစည္း ေတၾက နက္ဝပ္ ေတၾနဲႛပၝ ခဵိတ္ဆက္ အလုပ္ လုပ္လိုႛ ရလာတယ္။ ေနာက္ဆံုး အင္တာနက္ ေပၞလာေတာ့ ကမာၲလံုးခဵီ ဆက္သၾယ္ေရး စနစ္႒ကီး ဴဖစ္လာေရာ။ ဒီမႀာတင္ သမား႟ိုးကဵ အဖၾဲႚအစည္းေတၾ ႓ပိႂလိုက္ လာ႓ပီး အဲဒီ ေနရာမႀာ နက္ဝပ္ အဖၾဲႚအစည္း ေတၾနဲႛ အစားထိုး လာပၝ ေတာ့တယ္။

၂၀ ရာစု ဒုတိယ တဝက္ အစပိုင္း ေလာက္ထိ အဖၾဲႚအစည္း ေတၾဟာ ထက္ေအာက္ ဖၾဲႚစည္းပံုကို အေဴခခံ ပၝတယ္။ ေဒၝင္လိုက္ ဆက္သၾယ္ေရး စနစ္နဲႛ လည္ပတ္တယ္။ အမိန္ႛေပး ထိန္းခဵႂပ္ ဖၾဲႚစည္းပံု (တနည္း) ဗဵႃ႟ိုကရက္တစ္ ဖၾဲႚစည္းပံုလိုႛ ဆိုႎိုင္ ပၝတယ္။ တစံုတရာ တည္ဴငိမ္တဲ့ ပတ္ဝန္းကဵင္ အေဴခအေန ေအာက္မႀာ သူႚဟာနဲႛသူ အလုပ္ ဴဖစ္ခဲ့တဲ့ ဖၾဲႚစည္းပံုလိုႛ ဆိုႎိုင္ ပၝတယ္။ ဒၝေပမဲ့ အလႁပ္ အယမ္းေတၾ အလၾန္မဵားတဲ့ အင္ေဖာ္ေမးရႀင္း စီးပၾားေရး နဲႛေတာ့ အဟပ္ မညီေတာ့ ပၝဘူး။ ဒၝေဳကာင့္လည္း အေဴခအေနနဲႛ လိုက္ေလဵာ ညီေထၾ ေဴပာင္းလဲ ႎိုင္တဲ့ ဖၾဲႛစည္းပံု သစ္ကို ေ႟ၾႚလာတာ ဴဖစ္ပၝတယ္။ အဲဒီ ဖၾဲႚစည္းပံု သစ္မႀာ အစဥ္အလာ ထက္ေအာက္ ဖၾဲႚစည္းပံု ေတၾကို ႓ဖိႂခဵ႓ပီး၊ အဴပားလိုက္ သေဘာ ေဆာင္လာ ေစတယ္။ ေဒၝင္လိုက္ ဆက္ဆံေရး ေနရာမႀာ အဴပားလိုက္ ဆက္ဆံေရးက ေနရာ ယူလာတယ္။ အမိန္ႛေပး ထိန္းခဵႂပ္ ဖၾဲႚစည္းပံု သေဘာ ကေန ဆက္သၾယ္ ပူးေပၝင္း ေဆာင္႟ၾက္ေရး ပံုစံကို ေဴပာင္းလာတာ ဴဖစ္ပၝတယ္။ ဒၝေဳကာင့္ နက္ဝပ္ ဖၾဲႚစည္းပံုလိုႛ ေခၞတာပၝ။

ဒၝဴဖင့္ရင္ နက္ဝပ္ အဖၾဲႚအစည္း ေတၾရဲႚ ထူးဴခားတဲ့ လကၡဏာ ေတၾဟာ ဘာေတၾ ဴဖစ္မလဲ။ သမာ႟ိုးကဵ ဗဵႃ႟ိုကရက္တစ္ ဖၾဲႛစည္းပံုနဲႛ ဘာေတၾ ကၾာလဲ။

ဆိုခဲ့ ႓ပီးတဲ့ အတိုင္း ထက္ေအာက္ ဖၾဲႚစည္းပံုကို ႓ဖိႂ႓ပီး၊ အဴပား ခတ္လိုက္ တာမိုႛ အထက္တိုႛ ေအာက္တိုႛ ဆိုတာ မရႀိေတာ့ ပၝဘူး။ 'ဗဟို' (core) နဲႛ 'အစၾန္အဖဵား' (periphery) သာ ရႀိေတာ့တယ္။ အဲဒီ ဗဟိုနဲႛ အစၾန္အဖဵားကို နက္ဝပ္ သေဘာ ခဵိတ္ထားတယ္။ သူတိုႛရဲႚ ဆက္ဆံေရး ဟာလည္း အရင္ အထက္ေအာက္ တုန္းကလို အေပၞက ေအာက္ကို တဖက္သတ္ လာတာ မဟုတ္ ေတာ့ဘဲ အဴပန္အလႀန္ တုန္ႛဴပန္ ႎိုင္တဲ့ အလဵားလိုက္ ပံုစံ ဴဖစ္လာတယ္။ ဒၝကေတာ့ ဖၾဲႚစည္းပံု ဆိုင္ရာ ထူးဴခားခဵက္ ဴဖစ္ပၝတယ္။

အရင္ ထက္ေအာက္ ဖၾဲႚစည္းပံုမႀာ ထိပ္ဆံုးဟာ အာဏာပိုင္ ဴဖစ္ပၝတယ္။ သူကေန အမိန္ႛေပး ပံုစံနဲႛ ေအာက္ကို ေဒၝင္လိုက္ ဆင္းလာတယ္။ ေအာက္ေဴခ အဖၾဲႚအစည္း ေတၾက အထက္ အမိန္ႛကို အ႔ကင္းမဲ့ နာခံ႓ပီး လက္ေတၾႚ အေကာင္အထည္ ေဖာ္ရတယ္။ အခု အဴပားလိုက္ ဖၾဲႚစည္းပံုမႀာ ဗဟိုဟာ အမိန္ႛေပး ဌာနခဵႂပ္ မဟုတ္ပၝဘူး။ မဟာဗဵႃဟာ လမ္းႌၿန္သူသာ ဴဖစ္တယ္။ သူႛရဲႚ အဓိက တာဝန္ဟာ အစၾန္ အဖဵားေတၾ ဆီက လာတဲ့ အင္ေဖာ္ ေမးရႀင္း ေတၾကို အေဴခခံ႓ပီး မဟာ ဗဵႃဟာ လမ္းေဳကာင္း တခု သတ္မႀတ္ ေပးဖိုႛ ဴဖစ္ပၝတယ္။ အစၾန္ အဴဖားေတၾ ကိုယ္တိုင္ ကလည္း အရင္ ကလို ထားရာေန၊ ေစရာ သၾား သက္သက္ မဟုတ္ ေတာ့ဘူး။ ကိုယ္ပိုင္ ဆံုးဴဖတ္ခဵက္နဲႛ လုပ္ပိုင္ခၾင့္ တစံုတရာ ရႀိတဲ့ ဗဟိုနဲႛ အ႓ပိႂင္ ယူနစ္ေတၾ ဴဖစ္လာတယ္။ Semi-autonomous Unit လိုႛ ေခၞပၝတယ္။ သူတုိႛရဲႚ အဓိက တာဝန္ဟာ မဟာဗဵႃဟာ လမ္းေဳကာင္းကို အခိုင္အမာ အေကာင္အထည္ ေဖာ္ရတာ ဴဖစ္ပၝတယ္။ ဒီလို အေကာင္အထည္ ေဖာ္ရာ မႀာလည္း ဗဟိုနဲႛ အဴပန္အလႀန္ ညၟိႎႁိင္း႓ပီး ကန္ထ႟ိုက္ သေဘာ လုပ္ဳက ရတာ ဴဖစ္ပၝတယ္။ ဒၝက လက္ေတၾႚ အလုပ္ လုပ္ပံုနဲႛ ပတ္သက္တဲ့ ထူးဴခားခဵက္ပၝ။

ဆိုခဲ့ ႓ပီးတဲ့ အတိုင္း ဖၾဲႚစည္းပံုနဲႛ အလုပ္ လုပ္ပံုမႀာ အရင္ ပံုစံ ေဟာင္းနဲႛ ဘာမႀ မဆိုင္ေတာ့ ေလာက္ေအာင္ လၾတ္လပ္ လာေပမဲ့ နက္ဝပ္ အဖၾဲႚအစည္း ေတၾဟာ အထိန္း အကၾပ္မဲ့ ပရမ္း ပတာေတၾ မဟုတ္ ပၝဘူး။ ဗဟိုဟာ အစၾန္အဖဵား ယူနစ္ ေတၾကို အမိန္ႛေပး ခိုင္းေစ ပံုစံနဲႛ ထိန္းခဵႂပ္တာ မဟုတ္ေပမဲ့ 'အေဝးထိန္း ပံုစံ' (remote control) နဲႛ ထိန္းညိၟ ေပးပၝတယ္။ ဗဟိုက ခဵေပး လိုက္တဲ့ မဟာ ဗဵႃဟာ လမ္းေဳကာင္းကို ဘယ္ေလာက္ အတိုင္း အတာထိ အေကာင္အထည္ ေဖာ္ႎိုင္တယ္ ဆိုတာ အ႓မဲ ဆန္းစစ္ ေနပၝတယ္။ ဒီေနရာမႀာ ယူနစ္ အခဵင္းခဵင္း စၾမ္းေဆာင္ရည္ခဵင္း ႎိႁင္းယႀည္တဲ့ စနစ္ကို သံုးတယ္။ စၾမ္းေဆာင္ရည္ ည့ံတဲ့ ယူနစ္ဟာ အခဵိန္မေ႟ၾး ဖယ္ရႀား ခံရႎိုင္တဲ့ အႎၩရာယ္ ရႀိပၝတယ္။ တ႓ပိႂင္နက္ တည္းမႀာပဲ ဗဟိုကို အစၾန္ အဖဵား ယူနစ္ ေတၾရဲႛ ယံုဳကည္မႁကို မရ ႎိုင္ေတာ့ရင္ ဗဟိုရဲႚ အေနအထား ဟာလည္း မ႓ငိမ္ေတာ့ ပၝဘူး။ အခဵိန္မေ႟ၾး ဖယ္ရႀား ခံရ ႎိုင္တဲ့ အႎၩရာယ္ ရႀိပၝတယ္။ ဒၝက ထိန္းညိၟေရးနဲႛ ပတ္သက္တဲ့ ထူးဴခားခဵက္ပၝ။

အင္ေဖာ္ ေမးရႀင္း စီးပၾားေရးရဲႚ ေစဵးကၾက္ဟာ ဒိုင္းနမစ္ သေဘာ ေဆာင္ပၝတယ္။ ေစဵးကၾက္႒ကီး တခု ထဲမႀာ ကိုပဲ ပို အႎုစိတ္တဲ့ ေစဵးကၾက္ေတၾ အမဵား႒ကီး ရႀိေန တတ္တယ္။ ဒီေတာ့ ေစဵးကၾက္ တခု ၊ အ႒ကိႂက္ တခုလိုႛ ေယဘူယဵ ယူဆလိုႛ မရေတာ့ ပၝဘူး။ 'ပေဒသာစံု ေစဵးကၾက္' (diversified market) လိုႛ ေဴပာရမႀာ ဴဖစ္တယ္။ အရင္ ဖၾဲႚစည္းပံုေဟာင္း ေခတ္က ေစဵးကၾက္ ကေတာ့ 'တသားတည္း သေဘာ' (homegenous) ေဆာင္တယ္။ ဒီေတာ့ အစုလိုက္ အဴပံႂလိုက္ ထုတ္လုပ္ ေပး႟ံုနဲႛ တာဝန္ ေကဵ႓ပီလိုႛ ေဴပာႎိုင္တယ္။ ဒီေနႛ ပေဒသာစံု ေစဵးကၾက္မႀာ ဒၝမဵိႂး မရေတာ့ ပၝဘူး။ ပို အႎုစိတ္တဲ့ ေစဵးကၾက္ဖၾင့္ မဟာ ဗဵႃဟာနဲႛ သၾားမႀ ဴဖစ္ပၝ လိမ့္မယ္။ ဒၝေဳကာင့္ ယူနစ္ တိုင္းမႀာ လုပ္ပိုင္ခၾင့္ ရႀိတဲ့၊ ပိုေဴပာင္းလၾယ္ ဴပင္လၾယ္တဲ့ ဖၾဲႚစည္းပံု ကသာ ေစဵးကၾက္သစ္နဲႛ အံဝင္ ခၾင္ကဵ ဴဖစ္ပၝတယ္။ ဒၝက အကဵႂိး သက္ေရာက္မႁ ဘက္က ေဖာ္ဴပ ေနတဲ့ ထူးဴခားခဵက္ပၝ။

ဖၾဲႚစည္းပံု သစ္ရဲႚ ယုတၨိ အသစ္နႛဲ တကၠႎို လိုဂဵီ သစ္ရဲႚ ပၝရာဒိုင္း အသစ္တိုႛ ေပၝင္းစည္း လာ႓ပီး၊ အဴပန္အလႀန္ ေကဵးဇူး ဴပႂရာ ကေန အင္ေဖာ္ ေမးရႀင္း စီးပၾားေရးရဲႚ အေဴခခံ အုတ္ဴမစ္ ခိုင္မာ လာလိမ့္ မယ္လိုႛ ပညာရႀင္ မဵားက ယူဆ ထားဳက ပၝတယ္။ ဒၝေပမဲႛ ဖၾဲႚစည္းပံု သစ္ကို ဘဝင္ မကဵတဲ့ ေထာက္ကၾက္ ေတၾလည္း ရႀိသေလာက္ ရႀိပၝတယ္။

ပထမ ေထာက္ကၾက္က ဖၾဲႚစည္းပံု သစ္ဟာ စာ႟ၾက္ ေပၞမႀာ 'အိုေက' ေပမဲႛ လက္ေတၾႚမႀာ အေဟာင္းနဲႛ ဘာမႀ မထူးလႀ ပၝဘူးလိုႛ ဆိုတယ္။ ဴဖစ္ႎိုင္ ပၝတယ္။ ဒၝကလည္း ဖၾဲႚစည္းပံု ေဟာင္းက လုပ္နည္း လုပ္ဟန္ ေဟာင္းေတၾကို အကဵင့္ ပၝေနလိုႛ ဴဖစ္ပၝ လိမ့္မယ္။ ဒုတိယ ေထာက္ကၾက္ ကေတာ့ ဖၾဲႚစည္းပံု သစ္ဟာ တကၡႎို လိုဂဵီ ဖက္တာကို အေလးကဲ ထားတာသာ ဴဖစ္တယ္။ လူႚ သဘာဝကို ထည့္ မတၾက္ဘူး။ ဒၝ့ေဳကာင့္ လက္ေတၾႛမႀာ ဗရမ္းဗတာ ဴဖစ္ဖိုႛ မဵားတယ္လိုႛ ဆိုပၝတယ္။ ထည့္သၾင္း စဥ္းစား သင့္တဲ့ အခဵက္ပၝ။ တတိယ ေထာက္ကၾက္က ဖၾဲႚစည္းပံု သစ္နဲႛ ေအာင္ဴမင္မႁ ရေနတဲ့ ကုမၯဏီ ဆိုလိုႛ ကမာၲမႀာ လက္ တဆုပ္စာ အနည္းအကဵဥ္း မ႖သာ ရႀိေသး တယ္လိုႛ ဆိုပၝတယ္။ ယတိဴပတ္ ေဴပာဖိုႛ ေစာပၝ ေသးတယ္။ စတုတၨ ေထာက္ကၾက္ ကိုေတာ့ အေလးထား စဥ္းစား သင့္မယ္ ထင္ပၝတယ္။ ဖၾဲႚစည္းပံု သစ္ရဲႛ ေအာင္ဴမင္မႁဟာ လက္ေတၾႚ ပၝဝင္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ ေဆာင္႟ၾက္ သူေတၾရဲႚ ပညာ ေရခဵိန္ ေပၞမႀာ မူတည္ လိမ့္မယ္ ဆိုတဲ့ ေထာက္ကၾက္ပၝ။ ပညာေရး ေရခဵိန္ နိမ့္တဲ့ လူႚ အဖၾဲႚအစည္း ေတၾမႀာ နက္ဝပ္ အဖၾဲႚအစည္းေတၾ ေအာင္ဴမင္ဖိုႛ အဆင္သင့္ မဴဖစ္ ေသးဘူးလိုႛ နားလည္ ရပၝတယ္။

ဘယ္လိုပဲ ဴဖစ္ဴဖစ္ အနာဂတ္ဟာ နက္ဝပ္ အဖၾဲႚအစည္း ေတၾရဲႚ ေခတ္ ဴဖစ္လိမ့္ မယ္လိုႛ မႀန္းဆ ရပၝတယ္။ ဘိဇနက္ အဖၾဲႚအစည္းေတၾ သာမက ႎိုင္ငံေရး အဖၾဲႚအစည္း ေတၾပၝ နက္ဝပ္ ပံုစံ ေဴပာင္းလာ လိမ့္မယ္လိုႛ ခန္ႛမႀန္း ရပၝတယ္။ မေဴပာင္း ႎိုင္ရင္လည္း ဒိုင္းနမစ္ ေခတ္႒ကီးမႀာ ဆက္လက္ ရႀင္သန္ဖိုႛ လၾယ္မယ္ မထင္ပၝဘူး။ နက္ဝပ္ အဖၾဲႚအစည္းေတၾ ကဵယ္ဴပန္ႛ လာတာနဲႛ အမ႖ အဖၾဲႚအစည္း အသီးသီးရဲႚ နက္ဝပ္ေတၾ အဴပန္အလႀန္ ခဵိတ္ဆက္ လာႎုိင္ စရာ ရႀိပၝတယ္။ ဒၝဆိုရင္ ကမာၲ႒ကီး တခုလံုး နက္ဝပ္ ဴဖစ္သၾား ႎိုင္တဲ့ အလားအလာ ရႀိတယ္။ ဒီလို အေနအထား သစ္မႀာ ပံုစံေဟာင္း ေဒၝင္လိုက္႒ကီးေတၾ ငုတ္တုတ္ ကဵန္ရစ္ရင္ ႓ဖိႂလႀဲ ခံရမဲ့ အႎၩရာယ္ ရႀိပၝတယ္။