ေဂဵာ့ဝၝ႟ႀင္တန္

ေဂဵာ့ ဝၝ႟ႀင္တန္ (၁၇၃၂ - ၁၇၉၉)

George Washington (1732-1799)

ဗာဂဵင္နီယာ ဝတ္ခ္ဖီးလ္မႀာ ၁၇၃၂ က ေဂဵာ့ဝၝ႟ႀင္ကုိ ေမၾးဖၾားခဲ့ပၝတယ္။ စုိက္ခင္း႒ကီး႟ႀင္ လူခဵမ္းသာတဦးရဲႚ သားဴဖစ္လုိႚ အသက္ႎႀစ္ဆယ္မႀာ ႒ကီးမားတဲ့နယ္ကုိ အေမၾရခဲ့ပၝတယ္။ ဝၝ႟ႀင္တန္ ဟာ ၁၇၅၃ က ၁၇၅၈ ထိ စစ္မႁထမ္းခဲ့႓ပီး ဴပင္သစ္နဲႚ အင္ဒီယန္ စစ္ပဲၾတၾင္ ပၝဝင္တုိက္ခုိက္ဖူးတဲ့ အတၾက္ စစ္ပဲၾအေတၾႚအ႒ကႂံလည္း ရတဲ့အဴပင္ တုိက္ခုိက္ေရးမႀာ ေအာင္ဴမင္သူအဴဖစ္နဲႚ ဂုဏ္သတင္း ထၾက္လာခဲ့ပၝတယ္။ ဇာတိ ဗာဂဵင္နိယာကုိ ၁၇၈၅ ခုႎႀစ္ ကုန္ဆုံးခၝနီး ဴပန္လာတဲ့အခၝ စစ္ဗုိလ္အ ဴဖစ္က ႎႁတ္ထၾက္႓ပီး ဴဖစ္ပၝတယ္။ ေနာက္မဳကာမီ ႔ကယ္ဝခဵမ္းသာတဲ့ ကေလးႎႀစ္ေယာက္မိခင္၊ မုဆုိးမ မာသာဒဲန္ရစ္ခဵ္ကပ္တိစ္နဲႚ လက္ထပ္တယ္။ (သားသမီး မထၾန္းကားပၝ)

ဝၝ႟ႀင္တန္ဟာ တဆယ့္ငၝးႎႀစ္လုံးလုံး မိမိပုိင္ စုိက္ခင္း႒ကီးကုိ ႎုိင္ႎုိင္နင္းနင္း စီမံအုပ္ခဵႂပ္ခဲ့ပၝတယ္။ ဗာဂဵင္နိယာနယ္က ပထမကၾန္တီနင္တယ္ ကၾန္ဂရက္ (The first Continental Congress ပထမအ႒ကိမ္ အေမရိကတုိက္ တခုလုံး စည္းေဝးပဲၾ႒ကီး) ကုိ ၁၇၇၄ က ကဵင္းပတဲ့အခၝ အဂႆလိပ္လက္ေအာက္ခံ ဴပည္နယ္ေတၾရဲႚ အခဵမ္းသာဆုံးပုဂၢႂိလ္ေတၾထဲမႀာ သူႚကုိလည္း အပၝအဝင္ တေယာက္ဴဖစ္တယ္ဆုိ႓ပီး ကုိယ္စလႀယ္တစ္ဦးအဴဖစ္ ေရၾးေကာက္ေစလၿတ္ခဲ့ပၝသည္။ ဒၝေပမဲ့ “ငၝတုိႚ အေမရိကတုိက္သားေတၾ အဂႆလိပ္လက္ေအာက္က လၾတ္လပ္ေရးယူမယ္” ဆုိ႓ပီး စတင္ေ႔ကးေဳကာ္တဲ့ လူေတၾထဲမႀာ သူမပၝဘူး။ ဒၝေပမယ့္ ဇန္ ၁၇၇၅ ဒုတိယ ကၾန္တီနင္တယ္ ကၾန္ဂရက္မႀာ ေနာက္တ႒ကိမ္၊ ကိုယ္စားလႀယ္အဴဖစ္ တက္ေရာက္တဲ့အခၝ သူႚကုိ ကၾန္တီနင္တယ္ တပ္မေတာ္ကုိ ဦးစီးဖုိႚ ကန္ႚကၾက္သူမ႟ႀိ။ အမဵားသေဘာတူ ေရၾးေကာက္ခန္ႚထားခဲ့ပၝတယ္။ သူဟာ စစ္ပၾဲအေတၾႚအ႒ကႂံ မဵားတယ္။ စီးပၾားဥစၤာလည္း ႔ကယ္ဝတယ္။ (အရပ္ ၆ ေပ ၂ လက္မ႟ႀိ) ခန္ႚညားတဲ့ ဥပဓိ႟ုပ္႟ႀိတာရယ္ ကဵန္းမာေရး ေကာင္းတာရယ္၊ စီမံ အုပ္ခဵႂပ္ဘက္မႀာလည္း ေတာ္တာရယ္၊ အဲဒၝအဴပင္ စာရိတၨေကာင္းတယ္၊ ကိုယ့္ရည္မႀန္းခဵက္ကုိ မဴဖစ္မေန ေဆာင္ရၾက္ႎုိင္တဲ့ အစၾမ္း႟ႀိတယ္ဆုိတဲ့ အဂႆၝရပ္ေတၾေဳကာင့္ ဒီရာထူးမဵႂိးကုိ သူႚမႀ မေ႟ၾးရင္ ဘယ္သူႚကုိ ေ႟ၾးမႀာလဲ၊ သူႚပဲ အထုိက္တန္ဆုံး ပုဂၢႂိလ္ မဴဖစ္ေပဘူးလားလုိႚ ဆုိႎုိင္ပၝတယ္။ စစ္တုိက္ခဲ့ရင္ လစာမယူဘူး။ လုံလဝိရိယမႀာ စံဴပအဴဖစ္ ႒ကိႂးစား တာဝန္ကုိ ထမ္းေဆာင္သၾားပၝတယ္။

ဝၝ႟ႀင္တန္ရဲႚ အေဴပာင္ေဴမာက္ဆုံး ေဆာင္ရၾက္ခဵက္ေတၾကုိ ဇန္ ၁၇၇၅ ကၾန္တီနင္တယ္ တပ္မေတာ္ေတၾရဲႚ ဗုိလ္ခဵႂပ္႒ကီး ဴဖစ္တဲ့အခဵိန္ကစ႓ပီး သမၳတ ဒုတိယသက္တမ္း ကုန္ဆုံးတဲ့ မတ္ ၁၇၉၇ အတၾင္းမႀာ အထင္အ႟ႀားေတၾႚႎုိင္ပၝတယ္။ ဗာဂဵင္နီးယား ဘာႎၾန္ေတာင္ ေနအိမ္မႀာ ဒီဇင္ဘာ ၁၇၉၉ မႀာ ကၾယ္လၾန္ ပၝတယ္။

ပထမ သူဟာ အေမရိကန္လၾတ္လပ္ေရးစစ္မႀာ ေအာင္ဴမင္တဲ့ စစ္ေခၝင္းေဆာင္ဴဖစ္တယ္။ သူႚကုိ စစ္ဘက္မႀာ သိပ္ေတာ္တယ္လုိႚ မေဴပာႎုိင္၊ ထိပ္တန္းနာမည္ေပၝက္တဲ့ မဟာအဲလီဇန္ဒၝလုိ၊ ဂဵႃလီယပ္ဆီဇာလုိ စစ္ေခၝင္းေဆာင္႒ကီးေတၾနဲႚ နီးစပ္ဖုိႚေဝးပၝတယ္။ သူေအာင္ဴမင္တာက သူေတာ္တာထက္ သူႚကုိလာတုိက္တဲ့ အဂႆလိပ္ဘက္က စစ္ဗုိလ္ေတၾ အဆမတန္ညံ့လုိႚ ေဴပာႎုိင္ပၝတယ္။ အဲဒီအထဲမႀာ တဴခားအေမရိကန္ စစ္ဗုိလ္ေတၾ အ႒ကီးအကဵယ္ ႟ႁံးတဲ့အခၝမႀာ ဝၝ႟ႀင္တန္လဲ ခံရတဲ့အလႀည့္႟ႀိပၝတယ္။ ဒၝေပမယ့္ သူႚအစၾမ္းနဲႚ အေဴခအေနကုိ ကုိယ့္ဘက္က သိပ္မနာေအာင္ ထိမ္းႎုိင္လုိႚ ေနာက္ဆုံးပိတ္ ေအာင္ဴမင္ရပၝတယ္။

ဒုတိယ ဝၝ႟ႀင္တန္ကုိ ဖၾဲႚစည္းပုံဥပေဒဴပႂလၿတ္ေတာ္ ဥကၺဌ တင္ေဴမၟာက္တယ္။ အေမရိက ဖဲၾႚစည္းပုံ ဥပေဒေရးဆၾဲေတာ့ ဝၝ႟ႀင္တန္ဟာ စိတ္ကူးအ႒ကံဥာဏ္ ဆုိတာမဵႂိးေတၾမႀာ သူက ေ႟ႀႚေဆာင္မဟုတ္ေပမယ့္ သူေထာက္ခံတယ္ဆုိရင္ သူႚရဲႚ ႒ကီးမားတဲ့ ဂုဏ္ရႀိန္ေတၾေဳကာင့္ ဴပည္နယ္အစုိးရေတၾက အလၾယ္တကူ လက္ခံဳကပၝတယ္။ အဲဒီအခၝက ဖၾဲႚစည္းပုံ အေဴခခံဥပေဒသစ္ကုိ ကန္ႚကၾက္သူမနည္းပၝ။ ဝၝ႟ႀင္တန္ရဲႚ ဳသဇာ အ႟ႀိန္သာ မပၝရင္ အဲဒီဥပေဒသစ္ကုိ ဧကန္အမႀန္ လက္ခံဳကမည္ဟု မေဴပာရဲပၝ။

တတိယ ဝၝ႟ႀင္တန္က အေမရိကန္ဴပည္ေထာင္စုရဲႚ ပထမ သမၳတ ဴဖစ္ပၝတယ္။ ေဂဵာ့ဝၝ႟ႀင္တန္လုိ အရည္အခဵင္း႒ကီး႓ပီး စာရိတၨေကာင္းသူမဵႂိးကုိ ပထမ သမၳတတင္ေဴမၟာက္ႎုိင္ဴခင္းကုိ ကံေကာင္းတယ္လုိႚ ဆုိႎုိင္ပၝတယ္။ ေတာင္အေမရိကနဲႚ အာဖရိက ဴပည္နယ္ေတၾရဲႚ သမုိင္းကုိ ဴပန္ဳကည့္ရင္ ပၾဲဦးထၾက္မႀာ အမဵားဴပည္သူအစုိးရနဲႚ စ႓ပီး မဳကာခင္လက္နက္ေတၾ စီမံအုပ္စီးတဲ့ အေဴခအေနကုိ ကူးေဴပာင္းသၾားတာ ေတၾႚရတယ္။ အဲဒီအေဴခအေနမဵႂိးမႀာ ဝၝ႟ႀင္တန္က အင္မတန္ အစၾဲအယူသန္တဲ့ ေခၝင္းေဆာင္ဴဖစ္႓ပီး မူလ ခဵမႀတ္တဲ့ ပုံစံကုိ မတိမ္းမယိမ္းေအာင္ ထိန္းမယ္။ ကုိယ္တုိင္ကလည္း တန္ခုိးအာဏာကုိ အဳကာအရႀည္ ယူထားလုိစိတ္မ႟ႀိ။ သူက မင္း၊ အာဏာ႟ႀင္ဆုိတာမဵႂိး မဴဖစ္လုိႚ၊ အာဏာကုိ ေအးေအးသာသာ လက္လၿတ္တဲ့ အစဥ္အလာလဲ သူကစ႓ပီး ဴဖစ္ေစခဵင္တယ္။ သူဴဖစ္ေစ ခဵင္သလုိပဲ ဴပည္ေထာင္စုမႀာ ကေနႚအထိဴဖစ္ပၝတယ္။

ေဂဵာ့ဝၝ႟ႀင္တန္ဟာ ဟုိေခတ္က တဴခားအေမရိက ေခၝင္းေဆာင္႒ကီးေတၾဴဖစ္တဲ့ ေသာမတ္ဂဵတ္ဖာဆန္၊ ဂဵိမ္းစ္မဒီဆင္၊ အဲလီဇံဒၝဟမိလ္တန္နဲႚ ဗဲန္ဂဵာမိန္ဖရင့္ကလင္တုိႚလုိ အေတၾးအေခၞ ထုိးထၾင္းဥာဏ္ ႒ကီးမားတဲ့ ပုဂၢႂိလ္မဟုတ္ပၝ။ ဒၝေပမယ့္ အခုေဴပာတဲ့ လူစၾမ္းေကာင္း ထက္ဴမက္သူေတၾထက္ သူက ပုိ႓ပီးအေရးပၝတယ္။ ဝၝ႟ႀင္တန္ဟာ စစ္အတၾင္းမႀာေရာ စစ္႓ပီး႓ငိမ္းတဲ့အခၝမႀာပၝ ဝန္ထမ္းေတၾကုိ ေကာင္းေကာင္း ထိန္းသိမ္း ကၾပ္ကဲ႓ပီး ေ႟ႀႚေဆာင္ႎုိင္တဲ့ ဂုဏ္သတၨ႒ကီးမားသူပၝ။ သူလုိလူမပၝရင္ ဘယ္ႎုိင္ေရးလႁပ္ရႀားမႁမႀ ေအာင္ဴမင္ႎုိင္မႀာ မဟုတ္ပၝ။ အေမရိက ဴပည္ေထာင္စု ဴဖစ္ေဴမာက္လာမယ့္ ဒီအေရးမႀာ မဒီဆင္က အေရးပၝတယ္။ ဝၝ႟ႀင္တန္ကေတာ့ ဒီအေရးမႀာ မပၝလုိႚကုိ မရတဲ့လူဴဖစ္ပၝတယ္။

ေဂဵာ့ဝၝ႟ႀင္တန္ကုိ အေမရိကန္ဴပည္ေထာင္စုရဲႚ အေရးပၝပုံအေပၞ သမုိင္းအဴမင္နဲႚဳကည့္႓ပီး အခုေကဵာ္စၾာ ၁၀၀ စာရင္းမႀာ ေနရာေပးရတာ ဴဖစ္ပၝတယ္။ အဲဒီေခတ္က အေမရိကသားေတၾဟာ ဘက္မလုိက္ဘဲ တန္ဘုိး အမႀန္ကုိ ေဴပာႎုိင္မယ္မထင္ပၝ။ ေနာက္ ၂၀ ရာစု ႎႀစ္လယ္ ေရာက္လာေတာ့ အေမရိက ဴပည္ေထာင္စုဟာ စစ္အင္အားမႀာေရာ ႎုိင္ငံေရးဳသဇာမႀာပၝ ေရာမအင္ပုိင္ရာ ပုိင္ဆုိင္တဲ့ အင္အားနဲႚ ဳသဇာထက္ ပုိမုိ႒ကီးမား ေပမယ့္ ေရာမေလာက္ တန္ခုိး႒ကီးခဵိန္ ဳကာဴမင့္မယ့္ သေဘာကုိ မေတၾႚရပၝ။ တဖက္က ဳကည့္ဴပန္ရင္ ဴပည္ေထာင္စုရဲႚ အစၾမ္းနဲႚ (စက္မႁလက္မႁ) အသိပညာပုိင္းက တုိးတက္ခဵက္ေတၾဟာ တဴခားဓေလ့နဲႚ တဴခားေခတ္ေတၾမႀာ တန္ဘုိး သိပ္႒ကီးတာကုိ ေတၾႚရမႀာဴဖစ္ပၝတယ္။ ဥပမာ ေလယာဥ္ပဵံ တီထၾင္ဴခင္း၊ လကမႝာကုိ လူလၿတ္ဴခင္း ဆုိတာေတၾလုိ ေခတ္အဆက္ဆက္က စိတ္ကူးယဥ္ခဲ့တာေတၾကုိ ဴဖစ္ေဴမၟာက္ေအာင္ လုပ္ေဆာင္တာေတၾကုိ အႎုဴမႃဴႎႃကလိယာလက္နက္ တီထၾင္ႎုိင္ခဵိန္မႀာ မသိခဵင္ဴပႂ႓ပီး၊ အေရးမပၝဘူးလုိႚ ဘယ္ဴဖစ္ႎုိင္ပၝ့မလဲ။

ေဂဵာ့ဝၝ႟ႀင္တန္က အေမရိကန္ႎုိင္ငံေရးမႀာ ထင္႟ႀားသူလုိႚ ေရာမရဲႚ ဳသဂတ္စတပ္စ္ဆီဇာနဲႚ ခပ္လၾယ္လၾယ္ ယႀဥ္ဳကည့္မယ္ဆုိရင္ ဒီေကဵာ္စၾာ ၁၀၀ စာရင္းမႀာ သူတုိႚႎႀစ္ဦးဟာ အနီးအစပ္မႀာပဲ ပၝဝင္လာဳကမႀာ ဴဖစ္ပၝတယ္။ ဆုိပၝေတာ့ ဝၝ႟ႀင္တန္ကုိ နည္းနည္းနိမ့္တဲ့ ေနရာမႀာ ပုိထားရင္ သူႚတန္ခုိးဳသဇာ႟ႀိခဵိန္ ကာလက သိမ္မရႀည္လုိႚ ဒီလုိကၾာသၾားတာ ဴဖစ္မယ္လုိႚ ေဴပာရပၝမယ္။ ႓ပီးေတာ့ (ေသာမတ္ဂဵက္ဖာဆင္နဲႚ ဂဵိမ္းစ္မဒီဆင္) တုိႚက အေမရိကန္ဴပည္ေထာင္စု ဴဖစ္ေပၞလာေရးမႀာ အေရးပၝတဲ့အဆင့္က ေနရာယူ႓ပီး ဴဖစ္ေနလုိႚ ဴဖစ္ပၝတယ္။ ဘယ္လုိပဲဴဖစ္ဴဖစ္ ဝၝ႟ႀင္တန္ဟာ မဟာအလီဇံဒၝနဲႚ နပုိလီယံတုိႚထက္ အဆင့္ဴမင့္တယ္၊ ဘာဴပႂလုိႚလဲဆုိေတာ့ သူေဆာင္ရၾက္ခဵက္က ပုိ႓ပီး ေရရႀည္တည္တန္ႚပၝတယ္။