မႀတ္တမ္းမႀတ္ရာ လုပ္ေဆာင္မႁ
တတိယလမ္းႎႀင့္ သမူဟမဵႂိးစုံ
အေတၾးအဴမင္ (၉၁) ဇၾန္ ၁၉၉၃ ထုတ္မႀ ေမာင္စူးစမ္းရဲႚ "တတိယလမ္းႎႀင့္ သမူဟမဵႂိးစုံ" ေဆာင္းပၝးကို ဴပန္လည္ကူးယူ ေဖာ္ဴပတာဴဖစ္ပၝတယ္။
တတိယလမ္းႎႀင့္ သမူဟမဵႂိးစုံ
ေမာင္စူးစမ္း
(၁) အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီႎႀင့္ တတိယလမ္း
စစ္ေအးေခတ္ကား လၾန္႓ပီ။ သုိႚေသာ္ ဴပႍနာေတၾက တပုံတေခၝင္း။ ႟ႁပ္မႀ႟ႁပ္။ ဤသုိႚ ႟ႁပ္ေထၾးလာေသာ ကမာၲ႒ကီးကုိဳကည့္၍ ရင္ေမာသူက ရင္ေမာ။ အနာဂတ္အတၾက္ ရတက္မေအး ပူေဆၾးသူကပူေဆၾး။ ထုိအေဴခအေန၌ စစ္ေအးေခတ္လၾန္ ကမႝာ႒ကီးသည္ ေနာက္ကာလမဵား၌ မည္သုိႚေသာ အသၾင္သၸာန္မဵားဴခင့္ ေဴပာင္းလဲသၾားေလဦးမည္နည္းဟု စုိးရိမ္ပူပန္စိတ္မဵားဴဖင့္ ေမ႖ာ္ဳကည့္ဳကသည္။ အခဵႂိႚက အဆုိးဴမင္ဳကသည္။ အခဵႂိႚက အေကာငး္ဴမင္ဳကသည္။
မည္သုိႚပင္ဆုိေစ ဤေနရာ၌ ပညာရႀင္တုိႚ၏ အခန္းကၸသည္ အေရး႒ကီးလာသည္။ သမုိင္းအသိစိတ္ကုိေမၾး၊ မဵက္ေမႀာက္ေခတ္ဴဖစ္ရပ္တုိႚကုိ ဓမၳဓိႉာန္ကဵကဵ ပကတိအတုိင္း ဳကည့္၊ အရႀိကုိ အရႀိတုိင္း သ႟ုပ္စိစစ္ ေလ့လာ႓ပီးေနာက္ မိမိ၏ ညဏ္အားထက္ဴမက္မႁကုိ လက္ကုိင္ဴပႂ၍ ေနာက္ေရာက္ရႀိလာမည့္ ကာလမဵားတၾင္ ကမႝာ႒ကီးသည္ မည္သုိႚေသာ အသၾင္သၸာန္မဵားဴဖင့္ ႟ုပ္လုံးေပၞလာမည္နည္းဟု ပညာရႀင္တုိႚက ခန္ႚမႀန္းဳကသည္။
ဤသုိႚ အနာဂတ္ကုိ ေမ႖ာ္ဳကည့္ဳကႚာ၌ တကမႝလုံး႓ခံႂ၍ လည္းေကာင္း၊ ပထဝီေဒသအလုိက္ သီးသန္ႚခၾဲ၍လည္းေကာင္း၊ အေဳကာင္းအရာ ဘာသာရပ္ လုိက္၍လည္းေကာင္း သန္ရာ မႀန္းဆဳကည့္ဳကသည္။ ဤကိစၤမဵားႎႀင့္ ပတ္သက္ေသာ စာအုပ္၊ စာတမ္း၊ စာေပတုိႚကုိ မေလ့လာႎုိင္လ႖င္ အဴမန္ေဴပာင္းလဲေနေသာ ကမႝာ့ေရးရာတုိႚကုိ အမီလုိက္ႎုိင္ဖုိႚရာ ခက္ခဲပၝလိမ့္မည္။
ဤေနရာ၌ အေဳကာင္းအရာႎႀစ္ရပ္ေပၞတၾင္ က႗န္ေတာ့္အဴမင္ကုိ ပၝဝင္တင္ဴပလုိပၝသည္။ အေဳကာင္းအရာႎႀစ္ရပ္ဟု ခဲၾဴခားေဴပာဆုိထားသဴဖင့္ သီးဴခားကၸႎႀစ္ရပ္ဟု မယူဆလုိ။ ႎႀစ္ရပ္မႀာ တခုႎႀင့္တခု ဆက္ႎၿယ္ေနသည္။ ပထမ အေဳကာင္းအရာမႀာ သေဘာတရားဟု အမဵားက ေဴပာဆုိေနဳကေသာ အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီသည္ နိဂုံးပုိင္းသုိႚ ေရာက္႓ပီဆုိေသာ အယူအဆႎႀင့္ စပ္ဆုိင္သည္။ ဒုတိယ အေဳကာင္းအရာမႀာ နိဂုံးခဵႂပ္သၾားေသာ အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီေနရာတၾင္ အဴခားအစားထုိး ေရၾးခဵယ္စရာလမ္းရႀိမရႀိ ဆုိေသာ ဴပႍနာဴဖစ္သည္။ တနည္းေဴပာလ႖င္ တတိယလမ္းဟူ၍ ရႀိလာႎုိင္ေသးသေလာဆိုေသာ ဴပႍနာဴဖစ္သည္။
ပထမအေဳကာင္းအရာႎႀင့္စပ္လဵဥ္း၍ လုိရင္းေဖာ္ဴပရလ႖င္ ဆုိရႀယ္လစ္စနစ္ကဵဆုံး သၾား႓ပီးသည့္ေနာက္၌ ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒကဲ့သုိႚ ကမႝကုိ ကုိင္လႁပ္ႎုိင္ေသာ ကမႝာ့ႎုိင္ငံအမဵားအဴပား၌ လက္ေတၾႚစနစ္အေနအားဴဖင့္ ႎႀစ္ရႀည္လမဵား အဴမစ္တၾယ္ႎုိင္ေသာ အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီ အသစ္တရပ္၊ တမဵႂိးသည္ ေနာက္ထပ္ထၾန္းကား ေပၞေပၝက္လာႎုိင္ရန္ အလားအလာရႀိမရႀိ ဆုိေသာကိစၤ ဴဖစ္သည္။ ကဵဆုံးေနေသာ ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒ၌ မာ့က္(စ္)ဝၝဒီ ဆုိရႀယ္လစ္ေရာ၊ မာ့က္(စ္)ဝၝဒီမဟုတ္ေသာ ဆုိရႀယ္လစ္ပၝ ႎႀစ္မဵႂိးစလုံး ပၝဝင္တ္သက္သည္။ အေရာင္စုံ ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒမဵား ပၝဝင္သည္ဟု အားလုံး႓ခံႂ၍ ေဴပာႎုိင္သည္။
အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီသည္ နိဂုံးစခန္းေရာက္႓ပီဆုိသည္မႀာ ဆုိရႀယ္လစ္ အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီကုိ အဓိက ဆုိလုိဴခင္းဴဖစ္သည္။ အာရႀမႀ ႎုိင္ငံ႒ကီးတႎုိင္ငံ အပၝအဝင္ လက္ခဵႂိးေရလုိႚသာ အဴခားေလးႎုိင္ငံတုိႚ၌သာ ဆုိရႀယ္လစ္စနစ္ကုိ လက္မလၿတ္ဳကေသးေပ။ သုိႚရာတၾင္ ထုိႎုိင္ငံတုိႚတၾင္ ဆိုရႀယ္လစ္အေဴခခံတုိႚမႀာ အေဴခခံတုိႚမႀာ အေဴခေတာ့ယုိင္ေနပၝ႓ပီ။ စီးပၾားေရးဴပႂဴပင္ေဴပာင္းလဲေရးဆုိ႓ပီး ေစဵးကၾက္ စီးပၾားေရးကုိ ကဵင့္သုံးလာဳကရသည္။ ပုဂၢလိက ပုိင္ဆုိင္မႁကုိ ကဵယ္ဴပန္ႚစၾာ ခၾင့္ဴပႂလာဳကရသည္။ ပုဂၢလိကႎုိင္ငံဴခား ရင္းႎႀီးဴမႀပ္ႎႀံမႁ တုိႚကုိ အားတက္သေရာ ဖိတ္ေခၞေနရသည္။ ႎုိင္ငံပုိင္လုပ္ငန္း တုိႚကုိ ပုဂၢလိကပုိင္အဴဖစ္ ေဴပာင္းလဲေနရသည္။ စေတာ့ရႀယ္ယာေစဵးကၾက္တုိႚကုိ ဖၾင့္လႀစ္ရန္ ႒ကိႂးပမ္းေနဳကရသည္။ ဗဟုိခဵႂပ္ကုိင္မႁကုိ ေလ႖ာ့ခဵေနရသည္။
ဤအေဴပာင္းအလဲတုိႚသည္ အရင္းရႀင္လကၡဏာ အဴပည့္ရႀိေသာ အေဴပာင္းအလဲမဵား ဴဖစ္ဳကသည္မႀာ ယုံမႀားသံသယ ဴဖစ္စရာမလုိေပ။ ဤအရင္းရႀင္ လကၡဏာတုိႚကုိ အသုံးဴပႂရဴခင္းသည္ ဆုိရႀယ္လစ္အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီႎႀင့္ အညီဴဖစ္ပၝသည္ဟူ၍ ခုခံေဴဖရႀင္းလ႖င္ ရယ္ဖၾယ္သာ ဴဖစ္ပၝလိမ့္မည္။ ဆုိခဲ့ပၝ အရင္းရႀင္လကၡဏာတုိႚကုိ အသုံးဴပႂေသာေဳကာင့္ စီးပၾားေရးတုိးတက္မႁမဵား အထုိက္အေလဵာက္ ဴဖစ္ထၾန္းႎုိင္သည္။ ဤသုိႚဴဖစ္ထၾန္းသည္မႀာ အရင္းရႀင္လကၡဏာမဵားေဳကာင့္သာ ဴဖစ္မည္။ နုိင္ငံပုိင္ လုပ္ငန္းတိုႚေဳကာင့္လည္းေကာင္း၊ ဗဟုိစိမံကိန္းစနစ္ေဳကာင့္လည္းေကာင္း မဴဖစ္ႎုိင္ေပ။ ဤသုိႚ စီးပၾားေရးဴဖစ္ထၾန္းမႁကုိ ဆုိရႀယ္လစ္စနစ္၏ ေအာင္ဴမင္မႁဟု သေဘာတရားေရးရာအရ ယူဆလုိႚငႀာလည္း ခက္လႀသည္။ ေစဵးကၾက္စီးပၾားေရးစကားေရႀႚတၾင္ ဆုိရႀယ္လစ္ဆုိေသာ နာမဝိေသသနတပ္၍ ဖုံးဖိလုိႚငႀာမဴဖစ္ေပ။
ထုိႚဴပင္ တဴပည္ေထာင္တည္း၌ စနစ္ႎႀစ္ခု (ဆုိရႀယ္လစ္စနစ္ႎႀင့္ အရင္းရႀင္စနစ္) ဒၾန္တၾဲ ထားရႀိေရးမူ၌ ဆုိရႀယ္လစ္စနစ္သည္ အရင္းရႀင္စနစ္ထက္ သာလၾန္ေကာင္းမၾန္သည္ဟု သီအုိရီအရ မူလက ယူဆထားဳကသည္ကုိလည္း မႀတ္မိရပၝလိမ့္မည္။ လက္ေတၾႚ၌ ဤသုိႚမဟုတ္ ေဴပာင္းဴပန္ဴဖစ္၏။ အရင္းရႀင္စနစ္ကသာ သာလၾန္ေနသည္။ ဤအခဵက္က ဆုိရႀယ္လစ္စနစ္၏ အားနည္းမႁႎႀင့္ အားနည္းမႁႎႀင့္ ခ႗တ္႓ခံႂကဵမႁတုိႚကုိ အထင္အရႀား သာဓကေဆာင္ဴခင္းဴဖစ္ေပသည္။
ဆုိရႀယ္လစ္သေဘာတရားအရ စီးပၾားေရးသည္ အေဴခခံ အေဆာက္အအုံဴဖစ္၍ ႎုိင္ငံေရးသည္ အေပၞထပ္အေဆာက္အအုံဴဖစ္သည္။ ယခုလက္ကဵန္ ဆုိရႀယ္လစ္ႎုိင္ငံတုိႚ၌ အရင္းရႀင္ စီးပၾားေရးလကၡဏာတုိႚကုိ အေဴခခံအေဆာက္အုံႎႀင့္၌ ကဵယ္ဴပန္ႚစၾာသၾတ္သၾင္း အသုံးဴပႂလာေသာအခၝ ဤအေဴခခံအေဆာက္အအုံႎႀႁ့္အညီ အေပၞထပ္ႎုိင္ငံေရးအေဆာက္အအုံကုိလည္း လုိက္ေလဵာညီေထၾ ေဴပာင္းလဲပစ္ရေတာ့မည္ ဴဖစ္သည္။ ဤကား သေဘာတရားအရအဆုိ။ သုိႚေသာတဖက္၌ လက္ရႀိႎုိင္ငံေရးအာဏာ အေဆာက္အအုံ၌ လူတန္းစားအာဏာရႀင္ အမည္ခံ၍ တပၝတီတည္းက လက္ဝၝး႒ကီးအုပ္ခဵႂပ္ကုိင္ထားမႁကုိ စၾန္ႚလၿတ္ရန္ ခက္ေန၏။ ဤသုိႚအားဴဖင့္ သေဘာတရားႎႀင့္ လက္ေတၾႚ ႎႀစ္ပုိင္းစလုံးတၾင္ ႟ႁပ္ေထၾးမႁတုိႚကုိ နက္နက္နဲနဲ ႒ကံႂေတၾႚ ေနဳကရေပသည္။ ကၾန္ဴမႃနစ္ေတၾက အရင္းရႀင္စနစ္ဖၾႚံ႓ဖိႂးတုိးတက္ေအာင္ လုပ္ေပး႓ပီး မိမိတုိႚအေရခၾံကုိ လဲဳကမည့္ ပုံစံကုိလည္း ထူးထူးဆန္းဆန္း ေတၾႚႎုိင္ဖၾယ္ရာ ရႀိသည္။
သုိႚဴဖစ္ရာ လက္ကဵန္ဆုိရႀယ္လစ္ႎုိင္တုိႚ၌ သေဘာတရားေရးရာအရ ႟ႁပ္ေထၾးမႁမဵား တင္းဳကမ္းဴဖစ္လာသည္။ ဤ႟ႁပ္ေထၾးမႁ (ဝၝ) သေဘာတရားအကဵပ္ အတည္းတိုႚသည္ အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီတရပ္၏ နိဂုံးအစဟု ဆုိသည္ထက္ မဵက္ေမႀာက္ ကာလအေဴခအေနမဵားႎႀႁ့္ စပ္ဟပ္စဥ္းစားဳကည့္လ႖ႁ္ ဤသိုႚ႟ႁပ္ေထၾးမႁတုိႚသည္ နိဂုံး၏ အလယ္ပုိင္းထဲသုိႚ စုိက္လုိက္မတ္တတ္ေရာက္ရႀိ ေနဴခင္းကုိ ေဖာ္ညၿန္းေသာ ဴပယုဂ္သာ ဴဖစ္သည္ဟု ဆုိေလာက္ပၝသည္။
အဴခားသာဓက တခုရႀိေသးသည္။ ေနာက္ဥေရာပႎုိင္ငံ အမဵားအဴပားတုိႚတၾင္ ဆုိရႀယ္လစ္ပၝတီမဵား အစုိးရဖၾဲႚႎုိင္ခဲ့ဳကသည္။ ေနာက္ပုိင္းေရၾးေကာက္ပၾဲတုိႚတၾင္မူ ႟ႁံးနိမ့္ကုန္ဳကသည္။ အစုိးရ မဖဲၾႚႎုိင္ဳက။ ဤဆုိိရႀယ္လစ္ပၝတီတုိႚသည္ မက္(စ္) ဝၝဒီဆုိရႀယ္လစ္မဵား မဟုတ္ဳကေပ။ ဆုိရႀယ္ဒီမုိကေရစီဟု ေခၞဳကသည္။ ေရၾးေကာက္ပဲၾမဵား၌ ၎တုိႚႎုိင္ဳကသည္၊ ႟ႁံးဳကသည္မႀာ အေရးမ႒ကီး။ အေရးတ႒ကီးထား၍ ေလ့လာသင့္သည့္အခဵက္မႀာ ဥေရာပဆုိရႀယ္လစ္ပၝတီတုိႚသည္ အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီ (ဝၝဒေရးရာ) အရ မူလဆုိရႀယ္လစ္အေနအထားတုိႚကုိ စၾန္ႚလၿတ္လာဳကေသာ အခဵက္ပင္ ဴဖစ္ေပသည္။
အကန္ႚအသတ္ဴဖင့္ ႎုိင္ငံပုိင္ဴပႂလုပ္ေရး၊ အေရး႒ကီးေသာ အစိတ္အပုိင္းတိုႚတၾင္ ဗဟုိမႀ ခဵႂပ္ကုိင္ေရး၊ ဗဟုိမႀ စီမံကိန္းဴဖင့္ စီမံေရး၊ အစုိးရကၸကုိ တုိးခဵဲႚေရး စေသာ ဆုိရႀယ္လစ္သေဘာ လကၡဏာပၝေသာ လုပ္ငန္းစဥ္ တနည္းေဴပာရလ႖င္ လက္ဝဲဘက္ယိမ္းေသာ လုပ္ငန္းစဥ္တိုႚကုိ ဥေရာပဆုိရႀယ္လစ္တုိႚက ယခုအခၝ စၾန္ႚခၾာေနဳကေပသည္။ ဗဟုိလက္ဝဲေနရာမႀ ေရၿႚေဴပာင္းလာဳကဴခင္းပင္ဴဖစ္၏။
၎အဴပင္ အေမရိကန္ႎုိင္ငံ၌လည္း ဆုိရႀယ္လစ္အရိပ္အေယာင္ပၝေသာ လစ္ဘရယ္ဝၝဒသည္ နက္နက္႟ႁိင္း႟ႁိင္း အကဵပ္အတည္းႎႀင့္ ႒ကံႂေတၾႚေနရသည္။ လစ္ဘရယ္ဝၝဒသမားမဵားက လစ္ဘရယ္ဝၝဒႎႀင့္ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒဘာမ႖မဆုိင္၊ ဘာမ႖မပတ္သက္။ တဴခားစီပၝဟု ခုခံကာကၾယ္ ေဴပာဆုိေနဳကရသည္။ လစ္ဘရယ္ ဝၝဒ၏ အစိတ္အပုိင္းတရပ္မႀာ အစုိးရ၏ ကၸကုိ တုိးခဵဲႚေရး ဴဖစ္ေလသည္။ အစုိးရ ကၸကုိ အသုံးဴပႂ၍ စီးပၾားေရးအကဵပ္အတည္းတုိႚကုိ ေဴဖရႀင္းရန္၊ ဝင္ေငၾ ဴဖန္ႚဴဖႃးေရး တရားမ႖တမႁကို ေဆာင္ဳကဥ္းရန္ႎႀင့္ အဴခားအဴခားေသာ လူမႁဴပႂဴပင္ ေဴပာင္းလဲေရး လုပ္ငန္းတုိႚကုိ အစုိးရ တန္ခုိးအာဏာခဵဲႚထၾင္၍ အေကာင္အထည္ေဖာ္ ဴဖစ္ေဴမာက္ေစရန္ဆုိေသာ သဘာဝတရားတုိႚသည္ ဆုိရႀယ္လစ္အနံႚ နံေစာ္သည္ဟူ၍ စၾပ္စၾဲတုိက္ခုိက္ခံေန ရေပသည္။
တနည္းေဴပာရလ႖င္ အေမရိကန္ႎုိင္ငံ၌ တခဵိန္က တန္ခုိးထၾားခဲ့ေသာ လစ္ဘရယ္ဝၝဒသည္ ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒႎႀင့္ ေပးစားခံေနရသည့္အတၝက္ အ႒ကီးအကဵယ္ အကဵပ္အတည္း ေတၾႚေနရသည္။ လစ္ဘရယ္ဒီမုိကေရစီဝၝဒသည္ ဆုိရႀယ္လစ္ စနစ္သုိႚ ဦးမခုိက္ပၝ။ အရင္းရႀင္စနစ္ကုိသာ ခုိင္ခံ့ေအာင္ လုပ္ေပးပၝသည္ဟူ၍ သေဘာတရားေရးအရ ခံစစ္ေဳကာင္းမႀ ခုခံေနရသည္။ တန္ဴပန္ေဴပာဆုိေနရသည္။
အထက္ပၝအခဵက္တုိႚကုိ ႓ခံႂငုံ၍ သုံးသပ္ဳကည့္သည္ရႀိေသာ္ ဆုိရႀယ္လစ္ အုိင္ဒီအုိယုိလုိဂဵီ အရင့္အမာသာမက အရိပ္အေယာင္မ႖ပၝေသာ၊ အနႚံအသက္မ႖ပၝေသာ ဆုိရႀယ္ဒီမုိကေရစီႎႀင့္ လစ္ဘရယ္ဝၝဒတုိႚသည္ပင္ အကဵပ္အတည္းထဲ ဆုိက္ေနေဳကာင္း အကဲခတ္လုိႚ ရႎုိင္သည္။ ဆုိရႀယ္လစ္ဆုိလ႖င္ လက္ဝဲလက္ယာႎႀစ္ပုိင္းစလုံး အႎုအရင့္ ႎႀစ္ေရာင္စလုံး အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီအရ အေခဵာက္ထဲေရာက္ေနသည္။ ကဵဆင္းေနသည္။ ဤအခဵက္ကုိ အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီ၏ နိဂုံးဟု ဆုိေသာ္ဆုိႎုိင္သည္။ က႗န္ေတာ့္အဴမင္၌ လုံးဝနီဂုံးပုိင္းသုိႚ မေရာက္ေသး။ ဤနိဂုံးပုိင္းဆီသုိႚ ဴမန္ဆန္ေသာ ႎႁန္းဴဖင့္ ကုန္းေပၞက အသာကေလးေလ႖ာဆင္းေနဴခင္းဴဖစ္သည္ဟု ထင္ရပၝသည္။
အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီတရပ္နိႉိတံလ႖င္ ယင္းေနရာ၌ အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီ အသစ္စက္စက္တရပ္ သုိႚတည္းမဟုတ္ အေဟာင္းႎႀင့္မတူ တမူဴခားနားေသာ အမဵႂိးအစားအသစ္ စက္စက္တရပ္ တရပ္သည္ အစားထုိးဝင္ေရာက္လာႎုိင္စရာ ရႀိပၝမည္ေလာဟု အေမးမဵား ထုတ္လာဳကပၝသည္။ ဤေမးခၾန္းႎႀင့္ပတ္သက္၍ အမဵႂိးသားေရးဝၝဒႎႀင့္ ဘာသာေရးအေဴခခံဝၝဒီတုိႚကုိ ေထာက္ဴပဳကသည္။ ဤဝၝဒႎႀစ္ရပ္သည္ ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒကုိ အစားထုိးေနသည္။ အရင္းရႀင္စနစ္ႎႀင့္ ဒီမုိကေရစီကုိ စိန္ေခၞေနသည္ဟုလည္း အခုိင္အမာဆုိသူက ဆုိေနသည္။
အခဵႂိႚကမူ ‘သမူဟ’ တုိႚအေဳကာင္းကုိ ေထာက္ဴပဳကကာ ဤသမူဟတုိႚက ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒေနရာ၌ ေနရာဝင္ယူ႓ပီး ဒီမုိကေရစီႎႀႁ့္ အရင္းရႀင္စနစ္ကုိ စိန္ေခၞလိမ့္မည္ဟု ေဟာကိန္းထုတ္ဳကသည္။ ‘မဟာသမူဟ’၂ ဟု စိတ္အားထက္သန္သူ တုိႚက အမည္ေပးဳကသည္လည္း ရႀိသည္။ ဤေနရာ၌ ဴပႍနာမႀာ ႟ုိး႟ုိးသမူဟဴဖစ္ေစ၊ မဟာသမူဟဴဖစ္ေစ ေရရည္တည္ႎုိင္ပၝသေလာ။ တတိယနည္းလမ္းအဴဖစ္ အမႀန္တကယ္လူေတၾက လက္ခံႎုိင္စၾမ္း ရႀိပၝမည္ေလာဟူ၍ ဴဖစ္သည္။ ခဏတဴဖႂတ္ေပၞသည့္ လကၡဏာ ေလာက္သာဆုိလ႖င္ အားကုိးစရာမဟုတ္ေပ။ ထုိႚဴပင္ သမူဟကလည္း မဵႂိးစုံ။ မည္သည့္သမူဟနည္း။
ယခုအခၝ၌ ပညာရႀင္မဵား အသုိင္းအဝုိင္း၊ သံတမန္ႎႀင့္ စာနယ္ဇင္းေလာက အသုိင္းအဝုိင္း၊ ႎုိင္ငံေရးသမား အသုိင္းအဝုိင္းတုိႚတၝင္ ေလဟာနယ္ကၾက္လပ္၃ ဆုိေသာ ေဝၝဟာရသည္ အေတာ္ေရပန္းစားလဵက္ရႀိသည္။ ဆုိဗီယက္ယူနီယံ႒ကီး ႓ပိႂကဵသၾား႓ပီးသည့္ေနာက္ ေလဟာနယ္ ကၾက္လပ္႒ကီး ဴဖစ္ေပၞလာသည္။ ဤကၾက္လပ္႒ကီးတၾင္ မည္သည့္အဴခင္းအရာႎႀင့္ စနစ္တုိႚက အစားထုိးဝင္ေရာက္ဳကမည္နည္းဟု ပုစၽာမဵား ထၾက္လာသည္။ အမဵႂိးမဵႂိး ေဴဖဆုိလဵက္ရႀိဳကသည္။
အေဴဖတုိႚသည္ သက္ဆုိင္ရာ အဆင့္လုိက္ဴဖစ္သည္။ ပထဝီ ႎုိင္ငံေရးအဆင့္တၾင္ တမဵႂိးေဴဖဳကသည္။ သေဘာတရား (အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီ) အဆင့္တၾင္ တမဵႂိးသုံးသပ္ဳကသည္။ စီးပၾားေရးႎႀင့္ လူမႁေရးအဆင့္ပုိင္းတၾင္ တမဵႂိးေဴပာဳကသည္။ တကယ္စင္စစ္၌ အဆင့္နယ္ပယ္အားလုံးသည္ ေရေထၾးဆက္ႎၿယ္ေနသည့္အေလဵာက္ အဆင့္တခုမႀ အေဴဖသည္ အဴခားအဆင့္မဵားအေဴဖသုိႚ ဳသဇာသက္ေရာက္မည္သာ ဴဖစ္သည္။
ဤေဆာင္းပၝးသည္ စီးပၾားေရး၊ လူမႁေရးစနစ္ အဆင့္ပုိင္းဆုိင္ရာ အေဴဖ ဴဖစ္ပၝလိမ့္မည္။ အေဴဖဆုိသည္မႀာ သုံးသပ္တင္ဴပခဵက္ အရပ္ရပ္ကုိ ေဖာ္ဴပဴခင္းဟု နားလည္အပ္ပၝသည္။ ေရႀးသေရာအခၝကလုိႚပင္ ဆုိဳကပၝစုိႚ။ အရင္းရႀင္စနစ္လည္း မဟုတ္၊ ဆုိရႀယ္လစ္စနစ္လည္း မဟုတ္၊ တတိယစနစ္ကုိ ရႀာေဖၾေဟာေဴပာခဲ့မႁမဵား အမဵႂိးမဵႂိးရႀိခဲ့သည္။ လက္ေတၾႚအားဴဖင့္ ဟုိဟာလည္း မဟုတ္၊ ဒီဟာလည္း မဟုတ္။ သီးဴခားအမဵႂိးအစားဆုိ႓ပီး ရႀာေဖၾေတၾႚရႀိရန္ အလၾန္ခက္ခဲခဲ့သည့္ ဤလုိ တတိယအမဵႂိးအစား စီးပၾားေရးစနစ္ကုိ ေတၾႚလ႖င္လည္း လက္ေတၾႚ အေကာင္အထည္ေဖာ္၍ ေအာင္ဴမင္ဖုိႚရာ ခက္လႀသည္။ စိတ္ကူးယဥ္အဆင့္သာ ရႀိသည္။
ဤတၾင္ “မဟာသမူဟ”ဆုိေသာ သေဘာတရားမဵား ေပၞခဲ့သည္။ အရင္းရႀင္စနစ္မႀ ေကာင္းႎုိးရာရာ၊ ဆုိရႀယ္လစ္စနစ္မႀ ေကာင္းႎုိးရာရာတုိႚကုိ ေပၝင္းစပ္ ေပးေသာ သေဘာတရား ဴဖစ္သည္။ ဤကား ေယဘုယဵသေဘာဴဖစ္သည္။ အရင္းရႀင္ စနစ္၌ပင္ လစ္ဘရယ္အပုိင္းႎႀင့္ ကၾန္ဆာေဗးတအပုိင္းဟူ၍ ရႀိဴပန္ရာ မည္သည့္ အပုိင္းကုိ ေရၾးခဵယ္မည္နည္းဟု ဴပႍနာ ေပၞခဲ့သည္။ ဤေနရာတၾင္ ဒုတိယ မဟာသမူဟ ေပၞလာခဲ့ဴပန္သည္။ ဤသည္မႀာ အရင္းရႀင္ လစ္ဘရယ္ဝၝဒႎႀင့္ ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒတုိႚကုိ မဟာမိတ္ဖၾဲႚစည္းေပးရန္ဟု ဆုိသည္။ လက္ဆက္ေပးရန္ ဴဖစ္သည္။
ဆုိဗီယက္ယူနီယံ႒ကီး ႓ပိႂကဵသၾား႓ပီးသည့္ေနာက္ ေပၞေပၝက္လာေသာ အေဴခအေနတိုႚကုိ သုံးသပ္ဳကည့္လ႖င္ မဵက္ေမႀာက္ေခတ္သည္ ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒကဵဆုံးေနေသာေခတ္ဟု တနည္းအားဴဖင့္ ေဴပာႎုိင္ပၝသည္။ ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒ ကဵဆုံးေနခဵိန္ႎႀင့္ တုိက္ဆုိင္မိေနေသာအခၝ အထက္တၾင္ေဖာ္ဴပခဲ့သည့္ လစ္ဘရယ္ဝၝဒႎႀင့္ ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒတုိႚကုိ ေပၝင္းစပ္ေပးရန္ ေဟာေဴပာေသာ သမူဟသည္လည္း ယုိင္သၾားေတာ့၏။
ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒကုိ စိတ္မကုန္ဳကေသးသူတုိႚက သမူဟတမဵႂိးကုိ ေဴပာဆုိလာဴပန္၏။ ဤသည္မႀာ ဆုိရႀယ္လစ္စနစ္ႎႀင့္ ေစဵးကၾက္စီးပၾားေရးတုိႚကုိ ထိမ္းဴမားလက္ထပ္ေပးရန္ဴဖစ္ေလသည္။ ဆုိရႀယ္လစ္ေစဵးကၾက္စီးပၾားေရးဆုိ႓ပီး ထူးဆန္းေသာ စကားကုိ ေဴပာဳကသည္။ ဆုိရႀယ္လစ္စနစ္ကုိ ေစဵးကၾက္စီးပၾားေရးစနစ္တၾင္ အေဴခခံ၍ ေအာင္ေအာင္ဴမင္ဴမင္ လႀည့္ပတ္ ခုတ္ေမာင္းေပးႎုိင္လိမ့္မည္ဟု ေရႀးမဆၾကပင္ စာေရးသူအပၝအဝင္ ေဘာဂေဗဒပညာရႀင္ အခဵႂိႚက သီအုိရီမဵား ထုတ္ခဲ့ဖူးဳကသည္။ အေရႀႚဥေရာပႎုိင္ငံအခဵႂိႚတၾင္ လက္ေတၾႚလည္း စမ္းသပ္ခဲ့ဳကသည္။ မေအာင္ဴမင္ေပ။ ဆုိရႀယ္လစ္ႎႀင့္ ေစဵးကၾက္စီးပၾားေရးသည္ ေဴဖာင့္ေဴဖာင့္႒ကီး ဆန္ႚကဵင္ဘက္ဴဖစ္၍ မေအာင္ဴမင္သည္မႀာ အံ့ဳသစရာမဟုတ္ေပ။
အဴခားသမူဟတမဵႂိးလည္း ေပၞေနေသး၏။ ေရႀးဦးစစ္ေအးေခတ္ ကာလကပင္ ေပၞေပၝက္ခဲ့ေသာ အယူအဆဴဖစ္၏။ ဤသမူဟကုိ “တတိယကမႝာလမ္း” ဟုေဴပာဳကသည္။ တတိယကမႝာဝင္ ႎုိင္ငံေခၝင္းေဆာင္အခဵႂိႚက ‘ဘဝင္’ ကုိင္႓ပီး ေဟာေဴပာေသာ အယူအဆဟု စၾပ္စၾဲဳကပၝသည္။ မဟာအင္အား႒ကီးႎုိင္ငံ ႎႀစ္ႎုိင္ငံ ဴဖစ္ဳကေသာ ဆုိဗီယက္စနစ္လည္းမဟုတ္၊ အေမရိကန္ႎုိင္ငံ စနစ္လည္းမမည္၊ ဳကားစနစ္ သုိႚတည္းမဟုတ္ တတိယစနစ္ဟု အမည္ေပးခဲ့ဳကသည္။
စင္စစ္ တတိယကမႝာလမ္း၊ တတိယ ကမႝာစနစ္ဟူ၍ တိကဵဴပတ္သားစၾာ ရႀိခဲ့သည္ မဟုတ္ေပ။ တတိယကမႝာ ႎုိင္ငံတုိႚသည္ အမဵႂိးမဵႂိးအဖုံဖုံရႀိဳကသည့္အေလဵာက္ အလုံးစုံ႓ခံႂေသာ စနစ္ဟူ၍ ဴဖစ္ႎုိင္စရာအေဳကာင္းမရႀိေပ။ ထုိႚဴပင္ တတိယကမႝာဝင္ ႎုိင္ငံတုိႚသည္ မဖၾႚံ႓ဖိႂး မတုိးတက္ဳကေသးသည့္အေလဵာက္ ဤႎုိင္ငံတုိႚစနစ္သည္ အသုိႚလ႖င္ မက္ေမာစရာ ရႀိႎုိင္ပၝမည္နည္း။ အသုိႚလ႖င္ အားကဵအတုခုိးႎုိင္စရာ ရႀိဖုိႚေတာ့အေဳကာင္း မဴမင္ေပ။
တတိယကမႝာ့ႎုိင္ငံ အမဵားထဲမႀ အခဵႂိႚသည္ ဖံၾႚ႓ဖိႂးတုိးတက္ခဲ့ဳကပၝ၏။ ဥပမာ လက္တင္ အေမရိကမႀ ဘရာဇီး၊ အာရႀမႀ နဂၝးေလးေကာင္ အစရႀိေသာ ႎုိင္ငံတုိႚဴဖစ္ဳကပၝသည္။ ယခု တ႟ုတ္ဴပည္ကုိပၝ ထုိစာရင္းထဲ ထည့္သၾင္းဳကသည္။ ဤေနရာ၌ ညၿန္ဴပလုိသည္မႀာ ဆုိခဲ့ပၝ တတိယႎုိင္ငံအခဵႂိႚ၏ တုိးတက္မႁပုံစံသည္ အတုခုိးစရာ၊ အားကဵစရာ၊ ကမႝာႎႀင့္အဝန္း လက္ခံႎုိင္စရာ ပုံစံဟူ၍ ဴဖစ္ႎုိင္ပၝသေလာဟု အေမးထၾက္လာဴခင္း ဴဖစ္ေပသည္။
တတိယကမႝာထထဲမႀ အလဵင္အဴမန္ တုိးတက္လာေသာ ႎုိင္ငံတုိႚကို ေအဒီစီ ဟု စီးပၾားေရးအဖဲၾႚ အစည္းတုိႚက သီးဴခားေခၞဆုိလာဳကသည္။ ဤေအဒီစီတုိႚတၾင္ အစုိးရအာဏာကုိ အေတာ္အတန္ ကဵယ္ဴပန္ႚစၾာ သုံးစၾဲဳကသည္။ တဖက္တၾင္ ေစဵးကၾက္စီးပၾားေရးစနစ္ကုိလည္း အေဴခခံထားသည္။ ထုိႚေဳကာင့္ ဤပုံစံမဵႂိးကုိ အာဏာပုိင္ဝၝဒႎႀင့္ ေစဵးကၾက္စီးပၾားေရး စပ္ေပၝင္းထားေသာ ပုံစံ (ဝၝ) သမူဟဟု ေဴပာဳကသည္။
တတိယကမႝာ့ႎုိင္ငံမဵား တုိးတက္ဖံၾႚ႓ဖိႂးမႁအတၾက္ အာဏာသုံးစၾဲရန္ ကနဦးလုိအပ္သည္ဟု ေဟာေဴပာလာေသာ သေဘာတရားကုိ အာဏာပုိင္ဝၝဒလက္သစ္၁ ဟု အမည္ေပးလာဳကသည္။ တဆက္တည္းပင္ အေနာက္ႎုိင္ငံႎႀင့္ အေမရိကန္ႎုိင္ငံတုိႚမႀ ႎုိင္ငံစုံ ေကာ္ပုိေရးရႀင္း႒ကီးမဵား၏ ႎုိင္ငံဴခား ရင္းႎႀီးဴမႀပ္ႎႀံမႁတုိႚကုိ အခဵႂိႚက ကုိလုိနီလက္သစ္ဝၝဒဟု အမည္ေပးေနဳကဆဲ ဴဖစ္သည္။ အာဏာပုိင္လက္သစ္ဝၝဒ ဆုိေသာ စကားကုိဴဖစ္ေစ၊ ကုိလုိနီလက္သစ္ဝၝဒဆုိေသာ စကားကုိဴဖစ္ေစ အဴပစ္တင္ ႟ႁတ္ခဵေသာသေဘာဴဖင့္ သုံးႎႁန္းဳကဴခင္းဴဖစ္၏။
အထက္ေဖာ္ဴပပၝ အခဵက္တုိႚကုိ ဴပန္၍ခဵႂပ္လုိက္လ႖င္ ေအာက္ပၝအတုိင္း သမူဟအမဵႂိး အစားတုိႚကုိ ေတၾပရႀိရမည္ဴဖစ္ပၝသည္။
(၁) အရင္းရႀင္မႀ ေကာင္းႎုိးရာရာ၊ ဆုိရႀယ္လစ္မႀ ေကာင္းႎုိးရာရာ ေပၝင္းစပ္ေပးေသာ သမူဟ။
(၂) လစ္ဘရယ္ဝၝဒႎႀင့္ ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒ ဆုိရႀယ္လစ္ဝၝဒ ေပၝင္းစပ္ေပးေသာ သမူဟ။
(၃) ဆုိရႀယ္လစ္စနစ္ႎႀင့္ ေစဵးကၾက္စီးပၾားေရးစနစ္ ေပၝင္းစပ္ေသာ သမူဟ။
(၄) တတိယကမႝာလမ္း။
(၅) အာဏာပုိင္စနစ္ႎႀင့္ ေစဵးကၾက္စီးပၾားေရး ေပၝင္းစပ္ေပးေသာ သမူဟ။
ဴပန္လည္၍ သုံးသပ္ ဳကည့္လ႖င္ သမူဟတုိႚသည္ အရႀည္တည္တံ့ဳကသည္မဟုတ္၊ တကယ့္အေဴခအေနတုိႚ၏ ႟ုိက္ပုတ္ခတ္မႁေဳကာင့္ တခု႓ပီးတခု ႓ပိႂလဴခဲ့ဳကသည္ကုိသာ ေတၾႚရမည္။ ခဏတဴဖႂတ္သက္သာရာ သက္သာေဳကာင္းအတၾက္ ေလာက္သာ သမူဟတုိႚသည္ ယာယီ ဴဖစ္ထၾန္းသည္။ တကမႝာလုံးႎႀင့္ ႓ခံႂ၍၊ ငုံ၍ အစားထုိးစရာ ေရၾးခဵယ္စရာ နည္းလမ္းပုံစံအဴဖစ္မူကား ပင္ရင္းဗီဇအင္အား တန္ခုိးမရႀိသဴဖင့္ မက္ေမာအားကဵေလာက္သည္ မဟုတ္ဟု စိတ္ခဵ၊ လက္ခဵ ေကာက္ခဵက္ခဵႎုိင္ပၝသည္။