ဦးေႎႀာက္ မုန္တိုင္း ဆင္ဴခင္း

အိုင္ဒီယာေခတ္

အိုင္ဒီယာ ေခတ္႒ကီးကို မဟာ အုိင္ဒီယာ ကၾက္လပ္႒ကီး တခုႎႀင့္ စတင္ လိုက္သည္ဟု ဆုိလ႖င္ ထူးဆန္း သလို ဴဖစ္ေန မည္လား မဆုိ ႎိုင္ပၝ။ ယံုခဵင္ယံု၊ မယံုခဵင္ေန။ ဤအတိုင္း အမႀန္ပင္ ဴဖစ္ခဲ့ ပၝသည္။

၁၉၆၀ အလၾန္ ႎႀစ္မဵား ေလာက္က ဴဖစ္သည္။ ဴပင္သစ္ ႎိုင္ငံ၊ ပၝရီ ႓မိႂႚေတာ္ ဆုိဘၾန္း တကၠသိုလ္ ရင္ဴပင္တၾင္ လက္ေရး ဳကမ္းဳကမ္းဴဖင့္ ေရးထားေသာ ပိုစတာ တခု ေပၞလာသည္။ ‘အုိင္ဒီယာသိုႚ ပၝဝၝ အပ္ေလာ့’ (All Power to Idea) ဟု ဆုိသည္။ ဤ ေ႔ကးေဳကာ္သံဴဖင့္ ထိုစဥ္က အ႓ပိႂင္ ဴဖစ္ေနေသာ မဟာ အိုင္ဒီယာ႒ကီး ႎႀစ္ခုကို မႀတ္ေကဵာက္ တင္လိုက္ရာ အေဴဖ တခု ထၾက္လာသည္။ ‘မည္သည့္ မဟာ အိုင္ဒီယာမႀ ႓ပီးဴပည္စံုေသာ အမႀန္တရား မဟုတ္’ ဆုိေသာ ေကာက္ခဵက္ ဴဖစ္ပၝသည္။ သိုႚဴဖင့္ မဟာ အုိင္ဒီယာ ကၾက္လပ္႒ကီး တခု ေပၞလာ သလုိ အိုင္ဒီယာ သစ္မဵား အတၾက္ တံခၝး ကဵယ္ကဵယ္ ဖၾင့္လိုက္ သလိုလည္း ရႀိေတာ့သည္။ ဤသည္ပင္ အိုင္ဒီယာ ေခတ္တခု မီး႟ႀႃး သန္ႚစင္ လုိက္သည့္ အဖၾင့္ ဴပကၾက္ ဴဖစ္ပၝသည္။

ဤသိုႚ ဴပည္ဖံုး ကား႒ကီး ဖၾင့္လိုက္ သည္ႎႀင့္ တ႓ပိႂင္နက္ ႟ုတ္တရက္ အေဴဖေပးဖုိႚ မလၾယ္သည့္ ေမးခၾန္း မဵားလည္း လ႖ံကဵ လာသည္။ အုိင္ဒီယာ၏ မူလ အစသည္ ဘာလဲ။ အုိင္ဒီယာ ေကာင္းေတၾ ဘယ္က လာသလဲ။ ပိုေကာင္းတဲ့ အိုင္ဒီယာ ေတၾရဖုိႚ ဘယ္လုိ ဖန္တီး ဳကမလဲ။ ႎႀစ္ေပၝင္း ၃၀ ေကဵာ္ လာသည့္တုိင္ တိတိပပ အေဴဖ မေပး ႎိုင္ေသးသည့္ ပုစာၥမဵား ဴဖစ္ပၝသည္။

‘အိုင္ဒီယာသည္ ဦးေႎႀာက္၏ ထၾက္ကုန္’ ဟု အဳကမ္း အားဴဖင့္ ယူဆ ႎိုင္သည္ ဴဖစ္ရာ ပထမဆံုး အေဴဖ ရႀာဳက သူမဵား ထဲတၾင္ ‘ဦးေႎႀာက္ႎႀင့္ အာ႟ံုေဳကာ ပၝရဂူမဵား’ (Neurologists) မဵားပၝ ဝင္လာ ပၝသည္။ ကာလီ ဖိုးနီးယား တကၠသိုလ္မႀ ပၝေမာကၡ ‘ဗီၾအက္(စ္)ရမ္ အခဵန္ဒရန္’ ၏ အလိုအရ အိုင္ဒီယာ ဖန္တီးေရးသည္ Synesthesia ဆုိေသာ အဴခင္းအရာႎႀင့္ ဆက္စပ္ ေနသည္ဟု ဆုိပၝသည္။ လူတၾင္ ရႀိေသာ အာ႟ံုခံ ကိရိယာ မဵားကို အေဴပာင္းအလဲ လုပ္ဳကည့္ဴခင္းဟု နားလည္ ရပၝသည္။ ဥပမာ - ရနံႚႎႀင့္ ဆိုင္ေသာ လံႁႚေဆာ္မႁ တခုကို ဂႎၭာ႟ံုႎႀင့္ မခဵည္း ကပ္ဘဲ ႟ူပၝ႟ံုႎႀင့္ ခံစား ဳကည့္ဴခင္းမဵႂိး ဴဖစ္သည္။ ပန္းတပၾင့္ ေမၿး မေမၿးကို နမ္းမဳကည့္ဘဲ အေရာင္အေသၾးကို ဳကည့္႓ပီး အကဲ ဴဖတ္သည့္ သေဘာ ဴဖစ္ပၝ လိမ့္မည္။ ဤ အေတၾႚအ႒ကံႂ မဵႂိးကို ပန္းခဵီ ဆရာမဵား၊ ဂီတ ဆရာ မဵားႎႀင့္ ကဗဵာ ဆရာ မဵားက သာမန္လူထက္ ၆ ဆမႀ ၇ ဆထိ ပိုစၾမ္း သည္ဟု ဆုိသည္။

ဤ ေတၾႚရႀိခဵက္ မႀစ၍ အုိင္ဒီယာ၏ ေမၾး သမိခင္ဟု ဆုိႎိုင္ေသာ ‘တီထၾင္ ဖန္တီးမႁ’ (Creativity) ကို ဤသိုႚ အဓိပၯာယ္ ဖၾင့္လိုက္သည္။ ‘အဆက္အစပ္ မရႀိဟု ယူဆ ရေသာ အရာ မဵားကို ဆက္စပ္ ေပးလုိက္ဴခင္း သည္ပင္ တီထၾင္ ဖန္တီးမႁ ဴဖစ္၏’ (Linking Seemingly Unreleated Things) ဟု ဆိုပၝသည္။ ဤ ေနရာတၾင္ ‘ေတၾႚရႀိခဵက္’ ကို အေဴခခံေသာ သိပၯံ သမား မဵားထက္ ‘စိတ္ကူး’ ကို အာ႟ံု ႌၾတ္တတ္ေသာ အႎုပညာ သမားကို ပို အမႀတ္ ေပးထားသည္။ ထက္သန္ေသာ စိတ္ကူးက ‘ဦးေႎႀာက္ အကန္ႚမဵား’ (Brain’s lobs) ကို လမ္းေဖာက္ ဆက္သၾယ္ ေပးႎိုင္ သည္ဟု ေဟာပၝသည္။ အဆုိပၝ ဦးေႎႀာက္ အကန္ႚမဵား အဳကားမႀ ‘မီးပိၾႂင့္’ မဵားက အခဵက္အလက္ကို ‘အနီ’ ဴပ႓ပီး စိတ္ကူးကို ‘အစိမ္း’ ဴပသည္ဟု ဆုိသည္။ အခဵက္အလက္ မဵားက ကန္ႚသတ္ စဥ္းစား တတ္႓ပီး စိတ္ကူးက စီးေမဵာ တတ္သည့္ သေဘာဝ ရႀိသည္ဟု ဆုိလို ခဵင္ဟန္ ရႀိပၝသည္။

သိုႚဴဖင့္ အုိင္ဒီယာ ထုတ္လုပ္ေရး အတၾက္ ပထမ လိုအပ္ခဵက္ကို ရရႀိ လိုက္သည္။ ‘စိတ္ကူးကို လၿတ္ထားလိုက္’ (Free The Fancy) ဟူ၏။

အိုင္ဒီယာ ရႀာပံုေတာ္၏ ဤအဆင့္တၾင္ ပၝဝင္ လာသူမႀာ ႟ူပေဗဒ ပညာရႀင္ (Physicist) တဦး ဴဖစ္ေသာ ‘ပၝသာမီထရာ’ ဆုိသူ ဴဖစ္သည္။ ႟ူပေဗဒ သမား ဆုိေသာ္လည္း မီထရာမႀာ ႟ုပ္ အစၾဲ႒ကီးသူ မဟုတ္ပၝ။ အဳကမ္းထည္ ႟ုပ္မဵားက တိကဵ ေသာ္လည္း ေရရႀည္ မခံသည့္ အမႀန္ ကိုသာ ေပးစၾမ္းသည္။ ဖမ္းဆုပ္ဖုိႚ ခက္ႎိုင္ ေသာ္ဴငား ေရရႀည္ အသံုးတည့္ ႎိုင္မည့္ ‘စီးေမဵာ အမႀန္’ (Floating Truth) အတၾက္ ဆုိလ႖င္ ႟ုပ္ႎု ႟ုပ္ဳကည္မဵား ကိုသာ အားကိုး ရလိမ့္မည္ဟု ဆိုသည္။ သူေဴပာေသာ ႟ုပ္ႎု ႟ုပ္ဳကည္မႀာ ‘ဦးေႎႀာက္ လႁိင္းမဵား’ (Brain Waves) ဴဖစ္ပၝသည္။

ဆက္လက္႓ပီး ဦးေႎႀာက္ လိႁင္းမဵား၏ သဘာဝကို အဓိပၯာယ္ ဖၾင့္ဴပန္ရာ ႟ူပေဗဒ ဆရာ၏ ႟ုပ္ မဆန္ေသာ ကဗဵာ အေတၾးမဵားကို ရရႀိ လိုက္သည္။ ဦးေႎႀာက္ လႁိင္းမဵားကို အမိန္ႚေပး ေစခိုင္း၍ မရပၝ။ သူတုိႚႛက ဖိစီးမႁကို မုန္းသည္။ လၾတ္လပ္ ေပၝ့ပၝးေသာ စိတ္ႎႀင့္မႀ သၾက္သၾက္လက္လက္ ကစား ခဵင္တတ္သည္။ ထိုႚထက္ တိကဵမႁ ႎႀင့္လည္း သဟဇာတ မဴဖစ္ဟု ဆုိပၝ ေသးသည္။ တိကဵမႁက လိႁင္း အလဵားကို တံုးတိတိ ဴဖတ္ပစ္သည္။ စိတ္ရႀိ လက္ရႀိ ကၾန္ႚဴမႃးခၾင့္ မရ။ မေရရာမႁ ကသာ လႁိင္း အလဵားကို ဆန္ႚထုတ္ ႎိုင္သည္။ လႁိင္းအလဵား ရႀည္ေလ၊ စိတ္ကူးခၾင္ ကဵယ္ေလ၊ အုိင္ဒီယာ ထၾက္ေလဟု ဆုိပၝသည္။ “က႗န္ေတာ္ ဦးေႎႀာက္ေတၾ ဝန္ပိသလို ဴဖစ္လာရင္ က႗န္ေတာ္ေတာ့ ႟ုပ္ရႀင္ တကား ဳကည့္ပစ္ လိုက္တယ္။ ဒၝမဟုတ္ သီခဵင္း တပုဒ္ ေအာ္ဆုိ လိုက္တယ္။ ဒၝမႀမဟုတ္ ကဗဵာ တပုဒ္ ေကာက္ဖတ္တယ္။ ဘာရယ္ မဟုတ္ပၝဘူး။ အဖိခံ ထားရတဲ့ ဦးေႎႀာက္ကို ‘ဆၾ’ လိုက္တာပၝ။” မီထရာ၏ အလိုအရ အေကာင္းဆံုး ဦးေႎႀာက္ ဆၾနည္းမႀာ အယူအဆ မတူသူ မဵားႎႀင့္ စကားစဴမည္ ေဴပာဴခင္းဟု ဆုိသည္။ “ကိုယ့္ဖာသာ ေသခဵာ ေန႟ံုနဲႚ ဘာလုပ္ မလဲဗဵာ။ ပဵင္းစရာ႒ကီးပၝ။ ဴငင္းေဖာ္ ဴငင္းဖက္ကို ရန္သူ လိုေတာ့ မဴမင္လိုက္နဲႚ။ သူငယ္ခဵင္းလို သေဘာထား၊ ေမတၩာနဲႚ ဆက္ဆံ ေပၝ့ဗဵာ …” ေဴပာရင္းမႀ သူက ဥပမာ တခု ေပးပၝသည္။ Jam Session ဟု ဆုိသည္။ ‘ဂဵပ္(စ္) ဂီတ သမားမဵား အလၾတ္ ဇာတ္တိုက္ ဳကသလုိ’ ဟု အဓိပၯၝယ္ ရသည္။ ဂဵပ္ (စ္) ဂီတ ဴဖစ္၍ လၾတ္လပ္သည္။ အလၾတ္ ဇာတ္တိုက္ဴခင္း ဴဖစ္၍ မႀားမႀာ ေဳကာက္စရာ မလို …။ ရည္႟ၾယ္ခဵက္က ပိုလႀေသာ သံစဥ္ရႀာေရး …။

သိုႚဴဖင့္ ဒုတိယ လိုအပ္ခဵက္ကို ရလိုက္သည္။ ‘ေမတၩာဴဖင့္ ဒိုင္ယာေလာ့ပၝ’ (Dialogue with love) ဟူ၏။

အုိင္ဒီယာဴဖင့္ လက္ေတၾႚ အလုပ္ လုပ္ေန ဳကရေသာ ‘ဘိဇနက္ သမားမဵား’ Business Men လည္း စကားဝိုင္းထဲ ဝင္လာရာ ပၾဲမႀာ ပိုစည္ လာေတာ့သည္။ Honeywell International Inc မႀ ဥကၠႉေဟာင္း ဴဖစ္သူ ‘ေလာရင့္ေဘာ့စီဒီ’က အုိင္ဒီယာေကာင္း ဖန္တီးေရး အတၾက္ လိုအပ္ခဵက္ တခုကို ဤသိုႚ ဴဖည့္စၾက္ ေဴပာသည္။ သူ ဴဖည့္စၾက္ လိုက္သည္က ‘ေထာ္ေလာ္ကန္ႚလန္ႚ ေတၾးတတ္ဴခင္း’ (Rebel Thinking) ဟု ဆုိသည္။ “ကဵႂပ္တုိႚ ဘိဇနက္ ေလာကက ေထာ္ေလာ္ကန္ႚလန္ႚ ေတၾးတတ္တဲ့ လူမဵႂိးကို မ႒ကိႂက္ဘူးဗဵ။ အဲဒၝ မႀားတယ္။ မေရရာမႁနဲႚ နပမ္း လံုးေန ရတဲ့ ခုလို ကာလ မဵႂိးမႀာ ေထာ္ေလာ္ကန္ႚလန္ႚ ေတၾးပၝမႀ တန္ရာ ကဵမယ္”။

သူက တဟုန္ထိုး ေအာင္ဴမင္မႁ ရလာသည့္ သုေတသန အဖၾဲႚေလး တခု အေဳကာင္းကို သာဓက တင္ဴပသည္။ ‘မိုးေသာက္ဳကယ္’ (Morning Star) ဆုိေသာ ရင္းႎႀီး ဴမၟႂပ္ႎႀံႚမႁ ဆိုင္ရာ သုေတသန အဖၾဲႚေလး ဴဖစ္ပၝသည္။ ဤ အဖၾဲႚေလးကို ၁၉၈၄ ခုႎႀစ္က ခဵီကာဂို ႓မိႂႚရႀိ တိုက္ခန္း ကဵဥ္းေလး ထဲမႀ စတင္ ခဲ့သည္။ အဖၾဲႚဝင္ ဆုိ၍ စတင္ ထူေထာင္သူ ‘ဂဵႂိးဇက္ မန္ဆူတုိ’ အပၝအဝင္ ႎႀစ္ေယာက္ သံုးေယာက္ မ႖သာ ရႀိသည္။ ယခုေတာ့ ဝန္ထမ္း အင္အား ၈၀၀ မ႖ ပၝဝင္႓ပီး ႎိုင္ငံေပၝင္း ၁၇ ႎိုင္ငံတၾင္ လႁပ္ရႀား ေနသည့္ ‘သုခမိန္ အဖၾဲႚ႒ကီး’ (Think Tank) ဴဖစ္ေန ပၝ႓ပီ။ ဤ အဖၾဲႚ႒ကီး၏ ဝန္ထမ္း သစ္မဵား ေခၞသည့္ ေဳကာ္ဴငာမႀာ သူမဵားႎႀင့္ မတူ။ တမူ ထူးသည္။ ‘အေဴဖာင့္ စဥ္းစားသူမဵား ေလ႖ာက္ထားရန္ မလို၊ ေကၾႚေကၾႚေကာက္ေကာက္ စဥ္းစား တတ္သူ မဵားသာ အလို ရႀိသည္’ ဟူ၏။ (No Linear Thinkers, Just Non-Linear Thinkers) ဟု ေဳကာ္ဴငာသည္။

အဆုိပၝ အဖၾဲႚ၏ ဥကၠႉ ဴဖစ္သူ ဂဵိႂးဇက္ မန္ဆူတုိ၏ စကား တၾင္လည္း စဥ္းစားဖၾယ္ရာမဵား ပၝလိမ့္မည္ ထင္သည္။ သူက စီအီးအုိ အစည္းအေဝး မဵားႎႀင့္ ပတ္သက္ေသာ သူႚအဴမင္ကို ဤသိုႚ ေဴပာပၝသည္။ “အစည္းအေဝး ေတၾမႀာ က႗န္ေတာ္ အေဳကာက္ဆံုးက လက္ခုပ္သံ ပဲဗဵ။ က႗န္ေတာ္လည္း မိန္ႚခၾန္း ေ႕ခ႓ပီးေရာ လက္ခုပ္ေတၾ တေဴဖာင္းေဴဖာင္း တီး႓ပီ ဆုိရင္ သၾား႓ပီ။ ဒီ လက္ခုပ္ သံက က႗န္ေတာ္တုိႚ အဖၾဲႚ နိဂံုး ခဵႂပ္ေတာ့မယ့္ မရဏ ေမာင္းသံပဲ။ က႗န္ေတာ္ ေမ႖ာ္လင့္တာက က႗န္ေတာ္ မိန္ႚခၾန္းကို ကန္ႚကၾက္ ႟ႁံခဵမယ့္ ေဝဖန္သံ ေလဗဵာ။ ဒၝမဵႂိး တုန္ႚဴပန္မႀ က႗န္ေတာ္ လိုခဵင္တဲ့ စုေပၝင္း အုိင္ဒီယာကို ရမႀာေပၝ့။ လက္ခုပ္ တီးဖိုႚ အတၾက္ေတာ့ က႗န္ေတာ္ သူတုိႚကို လခ ေပးမထား ႎိုင္ဘူး” ဟူ သတတ္။

သိုႚဴဖင့္ အုိင္ဒီယာ ဖန္တီးေရး အတၾက္ ေနာက္ထပ္ ဴဖည့္စၾက္ခဵက္ တခု ရလာ ခဲ့ပၝသည္။ ‘ေဖာက္ထၾက္ စဥ္းစား’ (Break through Thinking) ဟူ၍ ဴဖစ္ပၝ၏။

ဘိဇနက္ ေလာကကို ေကဵာ္၍ ေရပန္း စားလာေသာ ေဝၝဟာရ တခု ရႀိပၝသည္။ Brainstorming ဟူ၍ ဴဖစ္သည္။ အစည္းအေဝး တက္ေရာက္ သူမဵား ထံမႀ အိုင္ဒီယာ သစ္မဵား ထၾက္လာရန္ ဖန္တီးသည့္ နည္းလမ္း ဴဖစ္ပၝသည္။ ဆန္ႚကဵင္ဘက္ အိုင္ဒီယာ သစ္မဵား ထၾက္လာရန္ ဖန္တီးသည့္ နည္းလမ္း ဴဖစ္ပၝသည္။ ဆန္ႚကဵင္ဘက္ အုိင္ဒီယာ မဵားကို ထိပ္တုိက္ ေတၾႚေစဴခင္းဟု နားလည္ ရသည္။ ဦးေႎႀာက္ မုန္တိုင္း ဆင္ဴခင္းဟု တုိက္႟ိုက္ ဴပန္ဆုိ ႎိုင္ပၝလိမ့္မည္။ ‘မုန္တိုင္းဆင္’ ဆုိ၍ စကားလံုးက ဳကမ္းသေယာက္ေယာင္ ရႀိခဵင္ ရႀိမည္။ စင္စစ္ မဳကမ္းပၝ။ တကယ့္ အႎုပညာ စစ္စစ္ ဴဖစ္ပၝသည္။ ေပၝင္မုန္ႚကို ဓားထက္ထက္ဴဖင့္ လႀီးသည့္တိုင္ အားလံုး ခၾဲေဝ စားဖုိႚ ဴဖစ္သည္။ အစဥ္အလာကို ေဖာက္ထၾက္ စဥ္းစား သည့္တုိင္ ပိုေကာင္းေသာ အစဥ္အလာသစ္ တခု ဖန္တီးဖိုႚ ဴဖစ္သည္။ တဦးႎႀင့္ တဦး အေရခၾံ ခၾာဳက သည့္တုိင္ ေမတၨာ မပဵက္ ဆက္ဆံေရး ဴဖစ္သည္။ ဤသိုႚ ဆန္ႚကဵင္ ဘက္မဵား ဴပည့္လ႖မ္း ေနသည္ ဴဖစ္၍ ဟဲဗီးဝိတ္ လက္ေဝႀႚ ခဵန္ပီယံေဟာင္း ‘မိုဟာမက္ အလီ’ ၏ စကား တခၾန္းကို အမႀတ္ရ စရာ ဴဖစ္လာသည္။ ‘အလီ’ က သူ၏ ဗဵႃဟာကို ‘လိပ္ဴပာေလး လိုဝဲ၊ ပိတုန္းေလးလို တုပ္’ ဟု ဖၾင့္သည္။

ဦးေႎႀာက္ မုန္တုိင္း ဆင္ဴခင္း ကလည္း လိပ္ဴပာေလးလို ဝဲပၝသည္။ ပိတုန္းေလး လိုလည္း တုပ္တတ္ ပၝသည္။ တခုပဲ ကၾာသည္။ ‘အလီ’ ၏ ရည္႟ၾယ္ခဵက္က ႓ပိႂင္ဘက္ကို ေနာက္ေကာက္ ခဵဖိုႚ ဦးေႎႀာက္ မုန္တိုင္း ဆင္ရာတၾင္ ႓ပိႂင္ဘက္ မရႀိပၝ။ လုပ္ေဖာ္ ကိုင္ဖက္သာ ရႀိပၝသည္။ သိုႚဴဖင့္ ပိတုန္းေလးလို တုပ္ရ မည္မႀာ မိမိ၏ လုပ္ေဖာ္ ကိုက္ဖက္ကို မဟုတ္။ အုိင္ဒီယာ ေဟာင္းကို ေနာက္ေကာက္ ခဵဖုိႚသာ ဴဖစ္ပၝသည္။

စာႌၿန္း

The Art of Brainstorming by Robert Barker

(၇) ရက္၊ သတင္းဂဵာနယ္။

၇၊ ႎိုဝင္ဘာ၊ ၂၀၀၂။