အင္အားခဵိန္ခၾင္လ႖ာ အလႁပ္အယမ္း

အင္အားခဵိန္ခၾင္လ႖ာ အလႁပ္အယမ္း

ေကဵာ္ဝင္း

၁၉၉၁ ခုႎႀစ္ ပင္လယ္ေကၾႚ စစ္ပဲၾကာလအတၾင္း ေ႟ႀႚေရာက္လာေသာ စကားလုံး တလုံး႟ႀိပၝသည္။ ‘ႎုိင္ငံတကာ ဆက္ဆံေရးပုံစံသစ္’ (The New World Order) ဟု ဆုိပၝ၏။ အဆုိပၝ စကားတန္ဆာကုိ ဂုဏ္ယူဝင့္႔ကားစၾာ ေဖာ္ထုတ္ခဲ့သူမႀာ ထုိစဥ္က အေမရိကန္ သမၳတ ေဂဵာ့ဘု႟ႀ္ဴဖစ္သည္။ ဘု႟ႀ္၏ အလုိအရ ‘ပင္လယ္ေကၾႚ စစ္ပၾဲမႀာ ကုလသမၳက အလံေတာ္ေအာက္တၾင္ ကမႝာ့ႎုိင္ငံေပၝင္း စုံညီညၾတ္မႁ အင္အားဴဖင့္ ကဵႃးေကဵာ္သူကုိ ဆုံးမဴခင္း’ ဟု အဓိပၯာယ္ဖၾင့္ပၝသည္။ ဤအဴပႂအမူသည္ ကူဝိတ္ဆုိေသာ ႎုိင္ငံေလးတခု၏ ကိစၤမ႖မဟုတ္။ စစ္ေအးလၾန္ ကမႝာ႒ကီးအတၾက္ ဆက္ဆံေရး အသစ္တရပ္ ေမၾးဖၾားေပး လုိက္ဴခင္းဴဖစ္သည္' ဟူ၍လည္း ခပ္႔ကား႔ကား ေဴပာလုိက္ေသးသည္။

ကဵန္ကမႝာ့ႎုိင္ငံအမဵားစုကမူ ဘု႟ႀ္၏ စကားကုိ ေထာက္ခံသည္လည္းမဟုတ္၊ ကန္ႚကၾက္သည္လည္းမဟုတ္။ ခပ္မဆိတ္ တုံႚဴပန္ဳကသည္။ စစ္ပၾဲ႓ပီးဆုံးခဵိန္တၾင္ကား ကုန္ကဵစရိတ္ႎႀင့္ ပတ္သက္႓ပီး မဟာမိတ္မဵားဳကား ဴငင္းဳက ခုံဳကသံကုိ ခပ္သဲ့သဲ့ ဳကားလုိက္ရသည္။ ေလ့လာ အကဲခတ္သူမဵားထံမႀလည္း ၁၉၅၀ အလၾန္ ကုိးရီးယားစစ္ပဲၾႎႀင့္ ဆက္စပ္သုံးသပ္ဳကသည္မဵားကုိ တစၾန္းတစ ဳကားလုိက္ရသည္။ ဘု႟ႀ္၏ ‘ဆက္ဆံေရးပုံစံသစ္’ ႎႀင့္ ပတ္သက္၍မူ မည္သည့္ေဝဖန္သံမ႖ မဳကားရ။ သုိႚႎႀင့္ ဆယ္စုတခုနီးပၝး ဳကာသၾားသည္။

၁၉၉၉ ခုႎႀစ္ ကုိဆုိဗုိစစ္ပဲၾတၾင္မူ အသံေတၾ ဴပန္ဳကားလာရသည္။ ထုိစဥ္က အေမရိကန္ သမၳတ ဘီလ္ကလင္တန္ကေတာ့ ဘာစကားအလႀမႀ မသုံး။ ကုလသမဂၢ အစည္းအေဝးခန္းကုိ ေကၾႚေ႟ႀာင္႓ပီး ေနတုိးအလံ လၿင့္သည္။ ႓ပီး ေဴခသၾက္လက္သၾက္ လႁပ္႟ႀားသည္။ တ႟ုတ္သံ႟ုံး အေဆာက္အအုံသည္ပင္ အဆစ္ပၝသၾားခဲ့သည္။ ႟ု႟ႀေရာ တ႟ုတ္ပၝ ေဒၝသတ႒ကီး တုႚံဴပန္ဳကသည္။ တ႟ုတ္၊ ဆုိဗီယက္ အဴငင္းပၾားစဥ္က ဳကားရ႓မဲဴဖစ္ေသာ ‘ဗုိလ္ကဵလၿမ္းမုိးေရး’ (Hegemony) ဆုိေသာ စၾပ္စၾဲသံကုိ ပီကင္းမႀ ကဵယ္ကဵယ္ေလာင္ေလာင္ ဳကားလုိက္ရသည္။

ႎုိင္ငံတကာေရးရာ က႗မ္းကဵင္သူ ပညာ႟ႀင္မဵား၏ ေကာက္ခဵက္အရ ဆုိခဲ့ပၝ စစ္ပဲၾႎႀစ္ပဲၾသည္ စစ္ေအးလၾန္ေခတ္၏ အဴခင္းအရာႎႀစ္ရပ္ကုိ ဖၾင္လႀစ္ဴပသရာ ေရာက္သည္ဟု ဆုိပၝသည္။ ပထမေကာက္ခဵက္မႀာ ‘ႎုိင္ငံ႒ကီးမဵား၏ ဆက္ဆံေရးသည္ အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံေရး (Power Politic) ေဘာင္ထဲမႀ မထၾက္ေသး’ ဟူ၍ဴဖစ္သည္။ ဒုတိယေကာက္ခဵက္မႀာ ‘ကမႝာ႒ကီးသည္ တည္႓ငိမ္ေသာ လမ္းေဳကာင္းတခုေပၞတၾင္ ဣေဴႎၬရရ မေလ႖ာက္လႀမ္းႎုိင္ေသး’ ဟူ၏။

သုိႚဴဖင့္ ႎုိင္ငံတကာ ဆက္ဆံေရး ပုံစံသစ္ကုိ ေမ႖ာ္ဳကည့္လာဳကသလုိ ပုံစံေဟာင္းကုိလည္း ဴပန္ဳကည့္လာဳကသည္။

သိဳက႓ပီးသည့္အတုိင္း စစ္ေအးေခတ္၏ ႎုိင္ငံတကာ ဆက္ဆံေရးမႀာ ‘အင္အားခဵိန္ခၾင္ လ႖ာညၟိေရး’ (Balance of Power) ေပၞ အေဴခခံသည္။ သုိႚႎႀင့္တုိင္ လက္ေတၾႚ အေကာင္အထည္ေဖာ္မႁႎႀင့္ ေပၞလစီ မိန္ႚခၾန္းမဵားတၾင္မူ ဂုိဏ္းႎႀစ္ဂုိဏ္း ကၾဲေနဟန္႟ႀိသည္။

ပထမဂုိဏ္းကုိ ကုိယ္စားဴပႂသူမဵားဟာ သမၳတနစ္ဆင္ႎႀင့္ ဟင္နရီကစ္ဆင္းဂဵားတုိႚ ဴဖစ္သည္။ ရည္မႀန္းခဵက္မႀာ အဓိက အင္အား႒ကီးႎုိင္ငံမဵားဳကား အင္အားခဵိန္ခၾင္လ႖ာ တည္႓ငိမ္ေရး၊ အဓိကအားဴပႂသည့္ နည္းလမ္းမႀာ လက္နက္ယႀဥ္႓ပႂိင္ေရး ဴဖစ္သည္။ မူလက ‘ကၾန္ဆားေဗးတစ္ဂုိဏ္း’ ဟု တၾင္ခဲ့႓ပီး၊ ေနာက္ပိုင္းတၾင္ ‘လက္ေတၾႚဝၝဒဂုိဏ္း’ ဟု ေဴပာင္းလဲသုံးစၾဲကာ အမႀတ္ေပးလာဳကသည္။ ဒုတိယဂုိဏ္းကုိ ကုိယ္စားဴပႂသူမဵားမႀာ သမၳတ ဝုဒ႟ုိးဝီလဆင္ ႎႀင့္ သမၳတ ဂဵင္မီကာတာတုိႚ ဴဖစ္သည္။ သူတုိႚ၏ အင္အားခဵိန္ခၾင္လၿာ ဖုိးကပ္စ္မႀာ ႎုိင္ငံမဵားသာမက လူထုဳကားအထိ ခဵိန္႟ၾယ္ထားသည္။ ႎုိင္ငံတကာဥပေဒႎႀင့္ လစ္ဘရယ္အေတၾးအေခၞ ပဵႚံႎႀံႚေရးကုိ ပုိမုိ အားဴပႂလုိဟန္႟ႀိသည္။ အစပုိင္းက 'လစ္ဘရယ္ဂုိဏ္း' အဴဖစ္ လူ႒ကိႂက္မဵားခဲ့သေယာင္႟ႀိေသာ္လည္း ေနာက္ပုိင္းတၾင္ 'စိတ္ကူးယဥ္ဂုိဏ္း' ဟု သေဘာယူကာ ဳသဇာကဵလာခဲ့သည္။ တ႟ုတ္ဴပည္ကဆုိလ႖င္ 'ေခတ္သစ္ ခဵိန္ဘာလိန္ဝၝဒ' ဟု အမည္ေပး႓ပီး တုိက္ခုိက္ဖူးသည္။ ဆုိဗီယက္ကုိ အေလ႖ာ့ေပးရေကာင္းလားဆုိ႓ပီး အားမရဟန္ ႟ႀိသည္။

စင္စစ္ ေဂဵာ့ဘု႟ႀ္၏နည္းမႀာ ကာတာ၏ ပၝးစပ္ကုိငႀား႓ပီး နစ္ဆင္လမ္းလုိက္ဴခင္းသာဴဖစ္သည္။ ကလင္တန္နည္းမႀာမူ နစ္ဆင္လမ္းကုိလုိက္႓ပီး ေရဂင္၏ ေဴခသၾက္လက္သၾက္ ေပၞလစီကို လက္ေတၾႚ အေကာင္အထည္ ေဖာ္လုိက္ဴခင္းဴဖစ္သည္။ သုိႚဴဖင့္ စစ္ေအးအလၾန္ အေမရိကန္ေပၞလစီမႀာ အေဴခခံအရ ဘာမႀမေဴပာင္းဟု ဆုိရမလုိ႟ႀိသည္။ ဤတၾင္ အေမရိကန္ ႎုိင္ငံဴခားေရးဝၝဒ၏ ဗီကာခၾက္အေပၞ တစုံတရာ ဳသဇာေညာင္းႎုိင္ေသာ ပညာ႟ႀင္မဵားအဳကား 'မဟာဗဵႃဟာ ဴငင္းခုံပဲၾမဵား' အေတာမသတ္ ေပၞထၾက္လာေတာ့သည္။ ႎုိင္ငံတကာဆက္ဆံေရး အစီအစဥ္သစ္ ဘာဴဖစ္မည္နည္း။

ေသခဵာသည္ကုိ ေဴပာရလ႖င္ စစ္ေအးလၾန္ေခတ္တၾင္ အေဴပာင္းအလဲမဵားမဵားလၾန္း၊ ဴမန္လၾန္းေနေသာ အခဵက္ ဴဖစ္ပၝလိမ့္မည္။ ဤအေဴခအေနတၾင္ အလႁပ္အရမ္းမဵားေနေသာ ဴဖစ္ေပၞေဴပာင္းလဲမႁမဵားႎႀင့္ အဟပ္ညီမည့္ ပုံစံမဵႂိး ႟ႀာေဖၾဖုိႚရန္မႀာ မလၾယ္လႀေအာင္ ဴဖစ္ေနဟန္တူသည္။ '႓ပိႂကဵသၾားေသာ စစ္ေအးေခတ္ ႎုိင္ငံတကာ ဆက္ဆံေရးပုံစံကုိ မည္သည့္ ပုံစံသစ္ႎႀင့္ အစားထုိးမည္နည္း။' ေမးခၾန္းမႀာ တခုတည္းဴဖစ္ေသာ္လည္း အေဴဖမဵာ (အနည္းဆုံး) ေလးခုမ႖ ႟ႀိေနသည္။ ဤေလးခုလုံးကုိ အကဵဥ္းမ႖ ေဖာ္ဴပဖုိႚ လုိမည္ထင္ပၝသည္။

၁။ တေကဵာႚဴပန္ ဝင္႟ုိးႎႀစ္ခုကမာၲ

Return to Bipolarity

ဆုိဗီယက္ယူနီယံ၏ ဳသဂုတ္လ အာဏာသိမ္းမႁမတုိင္ခင္ ေရးပန္းစားခဲ့ေသာ ပုံသၸာန္ ဴဖစ္ပၝသည္။ ကၾန္ဴမႃနစ္ ကၾန္ဆားေဗးတစ္မဵား၏ အင္အားကုိ ပုိတၾက္ခဵက္ဳကရာမႀ ေပၞထၾက္လာဴခင္းဟု ဆုိႎုိင္လိမ့္မည္ ထင္သည္။ ပညာ႟ႀင္အမဵားစုက လက္မခံဳကပၝ။ ဳသဂုတ္လအာဏာသိမ္းပဲၾ ေအာင္ဴမင္သည္ထား၊ လူထု၏ အႌၾတ္အႎူး ေထာက္ခံမႁကုိ ရဖုိႚမလၾယ္ဟု မႀန္းဆဳကသည္။ ဗဟုိခဵႂပ္ကုိင္မႁ ေဴပကဵသၾားဴခင္းသည္ ဆုိဗီယက္ယူနီယံ တႎုိင္ငံတည္းတၾင္သာ ကၾက္ဴဖစ္ေနသည္မဟုတ္။ အေ႟ႀႚဥေရာပ တခုလုံးသာမက လက္ကဵန္ လက္ဝဲႎုိင္ငံအားလုံးတၾင္ ဂယက္႟ုိက္ေနေသာ ဴဖစ္စဥ္႒ကီးဴဖစ္သည္။ သတင္းနည္းပညာ ေတာ္လႀန္႒ကီးက ေဆာင္ဳကဥ္းေပးလုိက္ေသာ လူထုလုိအပ္ခဵက္မဵားႎႀင့္ စတာလင္ပုံစံ ဗဟုိခဵႂပ္ကုိမႁတုိႚ အံဝင္ခၾင္ကဵ မဴဖစ္ႎုိင္ေတာ့ဟု သေဘာညီခဲ့သည္။ လက္ေတၾႚတၾင္လည္း ဳသဂုတ္အာဏာသိမ္းမႁက ယယ္လ္ဆင္ကုိသာ တင့္ကားေပၞ တင္ေပးႎုိင္ခဲ့ပၝသည္။ ဆုိဗီယူနီယံ ႓ပိႂကၾဲသၾားဴခင္းႎႀင့္အတူ 'ဝင္႟ုိးႎႀစ္ခု ကမႝာ ဴပန္ဴဖစ္လာလိမ့္မည္' ဆုိေသာ ေဟာကိန္းလည္း ပဵက္ဴပယ္သၾားခဲ့ပၝသည္။

သုိႚေသာ္ အ႓ပီးတုိင္ ပဵက္ဴပယ္သည့္ေတာ့ မဟုတ္၊ ကုိဆုိဗိုကိစၤတၾင္ တ႒ကိမ္၊ အေမရိကန္ ကင္းေထာက္ေလယာဥ္ႎႀင့္ တ႟ုတ္တုိက္ေလယာဥ္ကိစၤတၾင္ ေနာက္တ႒ကိမ္ ဒုတိယစစ္ေအး အေငၾႚအသက္မဵားကုိ ဴပန္ရလုိက္သည္။

၂။ ဝင္႟ုိးတခု ဗုိလ္ကဵလၿမ္းမုိးေရးကမႝာ

Unipolar Hegemony

'ႎႀစ္ထဲ တစ္ႎုတ္ တစ္ကဵန္' ဆုိေသာ အလၾယ္ေတၾး ယုတၩိေဗဒမႀ ထၾက္ေပၞလာဟန္ ႟ႀိပၝသည္။ ခံစစ္ပုိင္း ေရာက္သၾားသည့္ လက္ဝဲလက္ကဵန္မဵား၏ ဝၝဒဴဖန္ႚခိဵေရး ေ႔ကးေ႔ကာ္သံ ဴဖစ္ႎုိင္သည္ဆုိေသာ အေကာက္အယူမဵား လည္း႟ႀိသည္။ စစ္အင္အား မဵက္ႎႀာစာတခုတည္း ကၾက္ဳကည့္လ႖င္၊ အေမရိကန္မႀာ တခုတည္းေသာ လက္ကဵန္ ဆူပၝပၝဝၝဟု ဆုိႎုိင္ပၝသည္။ သုိႚႎႀင့္တုိင္ ဴမင္းတစီး၊ ဓားတလက္ႎႀင့္ ရမ္းႎုိင္သည့္ အေနအထားေတာ့ မဟုတ္။ ဆုိဗီယက္အ႓ပိႂတၾင္ ဴပန္ႚကဵဲသၾားေသာ ႎဵႃးကလီးယား လက္နက္မဵားႎႀင့္အတူ စစ္ပၾဲမဵား၏ အလားအလာမႀာ မေရရာသည္ႎႀင့္အမ႖ အႎၨရာယ္႒ကီးလာသည္။ ဤအေဴခအေနတၾင္ ပင္တဂၾန္အေနႎႀင့္ စစ္ေရးစၾန္ႚစားမႁမဵားလုပ္ဖုိႚ ေဴပာသေလာက္ မလၾယ္ႎုိင္ပၝ။ အနည္းဆုံး မဟာမိတ္မဵား၏ သေဘာတူညီမႁရဖုိႚေတာ့ လုိပၝလိမ့္မည္။

စီးပၾားေရး မဵက္ႎႀာစာတၾင္ေတာ့ ဝင္႟ုိးသုံးခု အ႓ပႂိင္ဴဖစ္ေနခဲ့သည္မႀာ ၁၉၇၀ အလၾန္ ႎႀစ္မဵားေလာက္ကတည္းက ဴဖစ္သည္။ ဥေရာပ၊ အေမရိကန္ႎႀင့္ ဂဵပန္တုိႚကုိ ဆုိလုိပၝသည္။ ေနာက္ထပ္အေရး႒ကီးသည့္ ဴဖစ္ထၾန္းမႁတခုမႀာ ကမႝာ့ႎုိင္ငံမဵားဳကား အဴပန္အလႀန္ အမႀီသဟဲ ဴပႂရမႁမဵား အဴပန္ႚကဵယ္လာသည့္ ကိစၤဴဖစ္သည္။ ကမႝာလုံးစီးပၾားေရး အသၾင္ ေဴပာင္းလဲလာသည္ႎႀင့္အမ႖ ပၝဝၝ၏ ေနရာမႀာ အမဵႂိးသား ႎုိင္ငံမဵားဆီမႀ 'ႎုိင္ငံစုံေကဵာ္ အဖၾဲႚအစည္း႒ကီးမဵား' (Transnational Bodies) ဆီသုိႚ ခၾဲဴဖန္ႚသည့္ သေဘာ႟ႀိသည္။ ဤေနာက္ခံကားတၾင္ အိမ္ဴဖႃေတာ္ ဘဲဥပုံ ႟ုံးခန္းသုိႚ တက္လာေသာ သမၳတတဦးဦးက 'အေမရိကန္ရာစု' ဟု ထေအာ္လ႖င္ မသိသား ဆုိးဝၝးရာသာမက ႟ူးမုိက္ရာပင္ ကဵပၝလိမ့္မည္။ ထုိႚထက္ အေမရိကန္အတၾက္ေရာ ကမႝာ႒ကီးတခုလုံးအတၾက္ပၝ အႎၨရာယ္႒ကီးႎုိင္ပၝသည္။

၃။ ဝင္႟ုိးအမဵားကမာၲ

Multipolarity

ပညာ႟ႀင္ေလာကထက္ မီဒီယာေလာကတၾင္ ပုိ၍ ေရပန္းစားေသာ ပုံစံဴဖစ္သည္။ အထူးသဴဖင့္ ၁၉ ရာစုႎႀစ္ အေဴခအေနႎႀင့္ ႎိႁင္းယႀဥ္ ေဴပာဆုိဳကသည္။ တကယ္ေတာ့ မတူပၝ။ ၁၉ ရာစုက အင္အား႒ကီး ေလးႎုိင္ငံမႀာ အင္းအားအရာတၾင္ မကၾာလႀ၊ အ႓ပိႂင္ အင္အား႒ကီးမဵားဴဖစ္သည္။ ယေနႚေဴပာေနဳကေသာ အင္အား႓ပိႂင္မဵားမႀာ ဤသေဘာမဵႂိး မ႟ႀိပၝ။ စီးပၾားေရး ဴပႂဴပင္ေဴပာင္းလဲမႁ ဴဖစ္စဥ္ထဲမႀ ႟ု႟ႀ၏ အနာဂတ္မႀာ မေရရာေသး။ တိကဵေသာ အေဴဖထုတ္ဖုိႚဆုိလ႖င္ ႎႀစ္အခဵႂိႚမဟုတ္၊ ဆယ္စုအခဵႂိႚပင္ ဳကာသၾားႎုိင္သည္။ တ႟ုတ္မႀာလည္း သူကုိယ္တုိင္ ေဖာ္ထုတ္လုိက္ေသာ 'ဆုိ႟ႀယ္လစ္ေစဵးကၾက္ စီးပၾားေရးစနစ္' ဆုိသည္၏ ဝိေရာဓိမဵားဳကားလ႖င္ လက္ပစ္ကူးေနရသည့္ သေဘာမဵႂိး႟ႀိသည္။ ဒုတိယ စီးပၾားေရး ဆူပၝပၝဝၝဆုိေသာ ဂဵပန္မႀာလည္း ႎုိင္ငံေရးအရ တတိယတန္းစား ေနရာမႀာပင္ ႟ႀိေနသည္။ ေပၝင္းစည္း႓ပီး ဥေရာပ၏ အနာဂတ္မႀာလည္း ယတိဴပတ္ေဴပာဖုိႚ ခက္ေနေသးသည္။ ဆုိခဲ့ပၝ ႎုိင္ငံမဵားႎႀင့္ အေမရိကန္တုိႚ၏ ဆက္ဆံေရးမႀာလည္း အခၝအားေလဵာ္စၾာ အကဵႂိးစီးပၾားခဵင္း ထိပ္တုိက္ေတၾႚဳကသည့္တုိင္ 'ဒစ္ပလုိေမစီ' နယ္ပယ္ထဲမႀာပင္ ႟ႀိေနေသးသည္ဟု ဆုိႎုိင္သည္။ ခဵႂပ္လုိက္လ႖င္ ၁၉ ရာစုႎႀစ္၏ အင္အားခဵိန္ခၾင္လ႖ာမဵႂိးႎႀင့္ မတူႎုိင္ပၝ။ ပုိ႟ႁပ္ေထၾးသည္ႎႀင့္အမ႖ ပုိသိမ္ေမၾႚဟန္႟ႀိသည္။

၄။ ဝင္႟ုိးသုံးခုကမာၲ

Tripolarity

စီးပၾားေရး မဵက္ႎႀာစာတခုတည္းကုိသာ ကၾက္စဥ္းစားေသာ ပုံစံဴဖစ္သည္။ အေမရိကန္၊ ဥေရာပႎႀင့္ အာ႟ႀ စီးပၾားေရးအုပ္စုမဵားကုိ ဆုိလုိပၝသည္။ အခဵႂိိႚကလည္း ပစိဖိတ္အုပ္စုႎႀင့္ ဥေရာပ အုပ္စုႎႀစ္ခုကုိ ရည္႟ၾယ္႓ပီး ဝင္႟ုိးႎႀစ္ခု ကမႝာအဴဖစ္ ဳကည့္ဴမင္ဳကသည္။ ကမႝာလုံး စီးပၾားေရးေခတ္တၾင္ တုိင္းဴပည္ နယ္နိမိတ္မဵားသာမက၊ ေဒသ နယ္နမိတ္မဵားပၝ မႁန္ဝၝးလာသည့္ သေဘာ႟ႀိရာ၊ လက္ေတၾႚဴဖစ္ေပၞမႁမဵားႎႀင့္ အံမဝင္လႀဟု ေဝဖန္ဳကပၝသည္။

ဆုိခဲ့ပၝ ပုံစံေလးရပ္လုံးတၾင္ တူညီခဵက္ တခုေတာ့႟ႀိသည္။ စစ္ေရးႎႀင့္ စီးပၾားေရး မဵက္ႎႀာစာမဵားတၾင္သာ ကန္ႚ႓ပီး အင္အားကုိ ခဵိန္ဆဳကဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ဟားဗက္ တကၺသုိလ္မႀ ႎုိင္ငံေရးသိပၯံ ပၝေမာကၡ 'ဂဵႂိးဇက္အက္စ္ႎုိင္း(အငယ္)' (Joseph S.Nye.Jr) ၏ အဆုိအရ သတင္းနည္းပညာ ေတာ္လႀန္ေရးေခတ္တၾင္ ပၝဝၝ၏ သေဘာမႀာ အေဴပာင္းအလဲ႟ႀိသည္ဟု ဆုိပၝသည္။ စစ္ေရး၊ စီးပၾားေရးစေသာ ‘ပၝဝၝ အမာမဵား’ (Tangible Power)မႀ ‘ပၝဝၝ အေပဵာႚမဵား’ (Intangible Power) သုိႚ ေ႟ၿႚလာေနသည္ဟု ဆုိသည္။ သူေဴပာေသာ ‘ပၝဝၝ အေပဵာ့မဵားမႀာ’ ပညာ၊ ယဥ္ေကဵးမႁ၊ ကဵင့္ဝတ္စေသာ အဴခင္းအရာမဵားကုိ ဆုိလုိဟန္႟ႀိသည္။ ဤပၝဝၝ အေ႟ၾႚအေပၞ အေဴခခံေသာ သူ၏ ‘ပဥၤမ ပုံစံ’ မႀာလည္း စိတ္ဝင္စားဖုိႚ ေကာင္းမည္ထင္ပၝသည္။

ပၝေမာကၡ 'ႎုိင္း' က သူ၏ အယူအဆကုိ ဝင္႟ုိးမဵားစၾာ အဴပန္အလႀန္ အမီႀသဟဲဴပႂမႁ (Multilevel Interdependence) ဟု ေဖာ္ဴပပၝသည္။ အင္အားခၾဲေဝမႁသည္ မဵက္ႎႀာစာ တခုတည္းတၾင္သာ ကၾက္ဴဖစ္သည္မဟုတ္။ အနည္းဆုံး မဵက္ႎႀာစာ သုံးခုဴဖင့္ ေဖာ္ဴပသင့္သည္ဟု ဆုိသည္။ ဤမဵက္ႎႀာစာမဵားမႀာ အလၿာလုိက္၊ အထပ္လုိက္ တည္႟ႀိေနဖုိႚမဵားသည္ဟုလည္း သ႟ုပ္ေဖာ္ပၝသည္။ ဥပမာေဴပာရလ႖င္ သုံးထပ္ကိတ္မုန္ႚႎႀင့္ တူလိမ့္မည္ဟု ဆုိသည္။

အေပၞဆုံးအလၿာမႀာ စစ္ေရးမဵက္ႎႀာစာ ဴဖစ္သည္။ ဝင္႟ုိးတခုသာ ႟ႀိမည္။ ဒုတိယအလၿာမႀာ စီးပၾားေရးမဵက္ႎႀာစာ၊ ဝင္႟ုိးသုံးခု ႟ႀိသည္။ အတၾင္းအကဵဆုံး အလၿာမႀာ ‘ပၝဝၝ အေပဵာႚမဵားႎႀင့္ဆုိင္ေသာ မဵက္ႎႀာစာ’ ဟု ဆုိပၝသည္။ ပၝဝၝမႀာ စုစည္းသည့္ သေဘာမ႟ႀိဘဲ ဴဖန္ႚခၾဲေနလိမ့္မည္။ ဝင္႟ုိးမဵားစၾာ အဴပန္အလႀန္ အမႀီသဟဲ ဴပႂေနသည့္ အလၿာဴဖစ္သည္။

ဆုိခဲ့ပၝ အဆင့္အလၿာမဵားမႀာ တသီးတသန္ႚစီ ရပ္တည္ေနဳကသည္မဟုတ္။ အမႀီခုိ ကင္းကင္းႎႀင့္ လၾတ္လပ္စၾာနဲႚ လႁပ္႟ႀားႎုိင္ဳကသည္လည္း မဟုတ္။ ဤအေနအထားတၾင္ အလၿာတခုခုကုိ အေလးေပးလုိက္ဴခင္းသည္ပင္ ေသၾဖယ္ေရးတခု ဴဖစ္သၾားစရာ႟ႀိသည္။ ေရ႟ႀည္သေဘာဳကည့္လ႖င္မူ အတၾင္းပုိင္းအကဵဆုံး ဝင္႟ုိးမဵားစၾာ အလၿာကသာ အဆုံးအဴဖတ္ေပးႎုိင္သည့္ ေနရာတၾင္ ႟ႀိလိမ့္မည္ဟု အကဲဴဖတ္ပၝသည္။

အလဵဥ္းသင့္၍ ေဴပာရလ႖င္ ပၝေမာကၡ 'ႎုိင္း' မႀာ ဖရန္ဆစ္ဖူကူယာမ၏ 'သမုိင္းနိဂုံး' အယူအဆကုိ လက္မခံသူ တဦးဴဖစ္သည္။ လစ္ဘရယ္ ဒီမုိကေရစီ၏ ႓ပိႂင္ဘက္မ႟ႀိ အေနအထားဆုိသည္ကုိ ဘဝင္ကဵသူ မဟုတ္ပၝ။ စိန္ေခၞလာႎုိင္ေသာ အုိင္ဒီအုိလုိဂဵီတခု အေနႎႀင့္ အမဵႂိးသားေရးဝၝဒ အလားအလာမဵားကုိ တၾက္ဆဴပသည္။ အေနာက္ဥေရာပတၾင္ ဘုံအကဵႂိးစီးပၾား တခုအဴဖင့္ အမဵႂိးသားေရးဝၝဒကုိ ယဥ္ပၝးေအာင္ ထိန္းထားႎုိင္ေသာ္လည္း အေ႟ႀႚဥေရာပတၾင္ ဤအေဴခအေနမဵႂိး မ႟ႀိ။ ဆုိဗီယက္အုပ္စုိးမႁ ကာလ႟ႀည္႒ကီးအတၾင္း ေဴခခဵစရာေနရာ မရႎုိင္ခဲ့ေသာ အမဵႂိးသားေရးဝၝဒ၏ 'ကိန္းဝပ္စၾမ္းအင္မဵား' (Potential Energy) ေပၝက္ကၾဲလာႎုိင္သည္ဟု သတိေပးသည္။ ကမႝာ႒ကီး၏ ကဵန္ေဒသမဵားမႀ အေနအထားအမဵႂိးမဵႂိးတၾင္ ပုံသၸာန္အမဵႂိးမဵႂိးဴဖင့္ တည္႟ႀိေနႎုိင္သည့္ အမဵႂိးသားေရး ေရခံေဴမခံမဵားကုိလည္း ေထာက္ဴပသည္။

သုိႚအတၾက္ေဳကာင့္ 'မာ႟ႀယ္မက္လူဟန္' (Marshall Mc Luhan) က ‘ကမႝာ့႟ၾာ’ အယူအဆကုိ ေဖာ္ထုတ္ေသာအခၝတၾင္ ပၝေမာကၡ 'ႎုိင္း' က ေခၝင္းယမ္းဴပခဲ့ဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ကမႝာ႒ကီးသည္ ႟ၾာ႒ကီးတခုမဟုတ္ေသး၊ ေကဵး႟ၾာအုပ္စု႒ကီးသာ ဴဖစ္ဖုိႚမဵားသည္ဟု ဆုိပၝသည္။ အဴပန္အလႀန္ အမီသဟဲ ဴပႂရမႁမဵား တုိးပၾားလာေနသည္ မႀန္ေသာ္လည္း မိမိတုိႚဆုိင္ရာ ဇာတိပုည အသီးသီးဴဖင့္ ရပ္တည္ေနဳကေသာ ေကဵး႟ၾာမဵား၏ အစုအေဝးသာ ဴဖစ္ႎုိင္သည္ဟု အကဲဴဖတ္ပၝသည္။

ဤေနာက္ခံကားတၾင္ ႎုိင္ငံတကာ ဆက္ဆံေရးမႀာ 'အင္အားခဵိန္ခၾင္လ႖ာ' အယူအဆႎႀင့္ ကင္းႎုိင္ဦးမည္ မဟုတ္။ တခုေတာ့ ႟ႀိသည္။ ယခင္ကလုိ 'ပၝဝၝအမာမဵား' အေပၞတၾင္သာ အင္အားကုိ တၾက္ဆလ႖င္ေတာ့ ေခတ္မမီႎုိင္ပၝဟု ေထာက္ဴပသည္။ သုိႚႎႀင့္တုိင္ 'ပၝဝၝအမာမဵားကို' အ႓ပီးတုိင္ စၾန္ႚလၿတ္လုိက္ဳကဖုိႚ အထိေတာ့ မေဴပာပၝ။ မုဆုိးရာသီ မကုန္တတ္ေသး၍ ေလးႎႀင့္ဴမားကုိ ဴပတုိက္ပုိႚဖုိႚ ေစာပၝလိမ့္မည္ဟု သတိေပးပၝသည္။