ခဵင္း အမဵႂိးသားေနႛ ေပၞေပၝက္လာဴခင္း အေဳကာင္း သိေကာင္း စရာ

ခဵင္း အမဵႂိးသားေနႛ ေပၞေပၝက္လာဴခင္း အေဳကာင္း သိေကာင္းစရာ

(၁၉၄၈) ခုႎႀစ္ ဇန္နဝၝရီလ (၄) ရက္ေနႛတၾင္ လၾတ္လပ္ေရး ေဳကညာ႓ပီး အေဴခခံ ဥပေဒလည္း ဴပဌာန္း ခဲ့သဴဖင့္ ယင္း ဥပေဒအရ ယခင္ ခဵင္း ေတာင္တန္း မဵားဟု နာမည္ ေပးထားေသာ ခဵင္းတိုႛ နယ္ေဴမ မဵားသည္ ခဵင္း ဝိေသသတိုင္း ဴဖစ္လာသည္။ ထုိနည္း တူစၾာ ခဵင္းေရးရာ ဝန္႒ကီး ဌာနလည္း ေပၞေပၝက္ လာပၝသည္။ သိုႛေသာ္ ယခင္ ခဵင္း အမဵႂိးသား မဵားအား ေကဵးက႗န္ သဖၾယ္ ဖိႎႀိပ္ အုပ္ခဵႂပ္ ထားခဲ့ေသာ ခဵင္း ေတာင္တန္းမဵား စည္းမဵဥ္း ဥပေဒ (Chin Hills Regulation Act)^၁ ကိုမူ မဖဵက္ ေသးဘဲ ရႀိေနသည္။ ထိုႛေဳကာင့္ ခဵင္းေရးရာ ဝန္႒ကီး ဌာနတၾင္ ရႀိသည့္ ခဵင္းတိုင္း ဴပည္သူႚ လၿတ္ေတာ္ ကိုယ္စားလႀယ္ (၁၄) ေယာက္က ယင္း ဥပေဒကို ပယ္ဖဵက္ ႎိုင္ရန္ အဓိက တာဝန္ တရပ္ အေနဴဖင့္ ေဆာင္႟ၾက္ ဳကသည္။ ၎အခဵိန္တၾင္ ခဵင္းေရးရာ ဝန္႒ကီးမႀာ မန္တုန္းႎုန္း ဴဖစ္သည္။ ကပၯတိန္ မန္တုန္းႎုန္းသည္ ႎိုင္ငံေတာ္ ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ ဦးႎု၏ အတၾင္းေရး အတၾင္းဝန္ (PA) လည္း ဴဖစ္သည္။ ၎အဴပင္ ဴမန္မာ ႎိုင္ငံ ေကာက္ပဲ သီးႎႀံ ေရာင္းဝယ္ေရး (SAMB) ဥကၠဌလည္း ဴဖစ္သည္။

ခဵင္း ဝိေသသတိုင္း အေဴခအေန စုံစမ္း စစ္ေဆးရန္ အတၾက္ ေကာ္မတီ တရပ္ ဖၾဲႚစည္းရန္ (၁၉၄၈) ခုႎႀစ္ ဇန္နဝၝရီလ (၂၂) ရက္ေနႛတၾင္ ကပၯတိန္ မန္တုန္းႎုန္းက ခဵင္းေရးရာ ဥကၠဌႎႀင့္ ေဆၾးေႎၾး တင္ဴပရာ အားလုံးက သေဘာ တူဳကသည္။ ေကာ္မတီိတၾင္ ရာထူး အရ ခဵင္းေရးရာ ဝန္႒ကီး ပူးဝမၳသူးေမာင္း ပၝဝင္႓ပီး ဝန္ထမ္းမဵား အနက္မႀ ခဵင္းဝိေသသတိုင္း၊ တိုင္းမင္း႒ကီး ဦးသိမ္းေမာင္ႎႀင့္ ပညာေရး ဌာနမႀ ဦးစိုးဝင္းတိုႛ ပၝဝင္သည္။ အမႀန္မႀာ ဦးဝမၳသူးေမာင္းမႀ ရာထူး အရသာ ပၝဝင္ဴခင္း ဴဖစ္႓ပီး ခဵင္း ေတာင္တန္း ဴပည္သူ လူထု အေပၞ အဆိုပၝ ခဵင္းေတာင္တန္းမဵား စည္းမဵဥ္း ဥပေဒ မည္ကဲ့သိုႛ ဖိႎႀိပ္ ခဲ့သည္ ဆိုသည္ကို သိရႀိ႓ပီး ဴဖစ္သည္။ အမႀန္တကယ္ စုံစမ္း စစ္ေဆး သူမႀာ ခဵင္းအမဵႂိးသား မဟုတ္သည့္ ဦးသိမ္းေမာင္ႎႀင့္ ဦးစိုးဝင္းတိုႛ ဴဖစ္ေန ဳကသည္။ ဤကဲ့သိုႛ ခဵင္းေရးရာ ေကာင္စီ သေဘာတူ ဆုံးဴဖတ္ ထားဴခင္းကို ႎိုင္ငံေတာ္ အစိုးရ ဝန္႒ကီး အဖၾဲႚသိုႛ တင္ဴပရန္ ဴဖစ္သဴဖင့္ ကပၯတိန္ မန္တုန္းႎုန္းက ဝန္႒ကီး အဖၾဲႚသိုႚ မတင္ဴပမီ ႎိုင္ငံေတာ္ ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ထံ အေဳကာင္းစုံ တင္ဴပ ခဲ့သည္။ ၎ေနာက္ (၁၉၄၈) ခုႎႀစ္ ေဖေဖာ္ဝၝရီလ (၅) ရက္ေနႛတၾင္ ဝန္႒ကီး အဖၾဲႚ၌ စုံစမ္းေရး ေကာ္မရႀင္ ေစလၿတ္ရန္ ဆုံးဴဖတ္ခဲ့သည္။ သုိႛေသာ္ ခဵင္း လၿတ္ေတာ္ ကိုယ္စားလႀယ္ မဵားက စုံစမ္း စစ္ေဆးေရး ေကာ္မရႀင္၏ ေတၾႚရႀိခဵက္ကို ေစာင့္မည္ ဆိုလဵင္ ဳကာမည္။ ၎ ေကာ္မရႀင္၏ ေတၾႚရႀိ ခဵက္သည္ ဥပေဒ ဴပဌာန္းသည့္ အခၝ ထည့္သၾင္း စဥ္းစား ထားမည္။ ခဵက္ခဵင္း လူထု အစည္းအေဝး႒ကီး ကဵင္းပ႓ပီး ခဵင္း ဴပည္နယ္ လူထု ဆႎၬကို ယူထားမည္ဟု သေဘာ တူဳက သဴဖင့္ (၁၉၄၈) ခု ေဖေဖာ္ဝၝရီလ (၁၈ - ၂၃) အတၾင္း ခဵင္း ဝိေသသ တိုင္း၏ ႓မိႂႚေတာ္ ဴဖစ္ေသာ ဖလမ္း ႓မိႂႚတၾင္ လူထုု အစည္းအေဝး ကဵင္းပရန္ သေဘာ တူညီ ဳကသည္။ ယင္း အစည္းအေဝး ႒ကီးသိုႛ တက္ရန္ ႎိုင္ငံေတာ္ သမၳတ႒ကီး စပ္ေ႟ၿသိုုက္ႎႀင့္ ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ ဦးႎု တိုႛကို ဖိတ္ဳကား ထားေသာ္လည္း သမၳတ႒ကီးသာ တက္ဴဖစ္ ခဲ့သည္။ လူထု (၅၀၀၀) ေကဵာ္ တက္ေရာက္ ခဲ့႓ပီး စုံစမ္း စစ္ေဆးေရး ေကာ္မတီ ဝင္မဵားလဲ စုံလင္စၾာ တက္ေရာက္ ဳကသည္။ အစည္းအေဝး ႒ကီးကို (၁၈- ၂၀) ထိသာ ပၝဝင္ တက္ေရာက္ ခဲ့ဳကသည္။

၁၉၄၈ ခု ေဖေဖာ္ဝၝရီလ (၂၀) ရက္ေနႛတၾင္ တီးတိန္ နယ္မႀ ဆူဗီဒၝရ္ ပူထန္ဇကိုင္ (Sub.Pu Thang Za Khai) မႀ နယ္ခဵဲႚ အဂႆလိပ္ ေခတ္ ပေဒသရာဇ္ သေဘာ အရ ခဵင္းဴပည္သူ လူထုအား ေကဵးက႗န္ သဖၾယ္ ဖိႎႀိပ္ အုပ္ခဵႂပ္ေသာ စနစ္၊ အခၾန္ေတာ္ အမဵႂိးမဵႂိး၊ ဆက္ေဳကး အမဵႂိးမဵႂိး တိုႛကို ေကာက္ယူဴခင္း စနစ္၊ ဴပည္သူ လူထု ထံမႀ မတရား လုပ္အား မဵႂိးစုံ၊ ေတာင္းယူဴခင္း မဵႂိးစုံ တိုႛကို ဖဵက္သိမ္းရန္၊ ပေဒသရာဇ္ ဥပေဒ အရ ခန္ႛအပ္ ထားေသာ တိုက္သူ႒ကီး၊ ႟ၾာသူ႒ကီး ရာထူးမဵား ဖဵက္သိမ္း ပစ္ရန္ႎႀင့္ ယင္းတိုႛ ေနရာတၾင္ ဴပည္သူ လူထု ေ႟ၾးခဵယ္ တင္ေဴမာက္ေသာ ေကဵး႟ၾာ ေကာင္စီ ဥကၠဌ၊ တို္က္နယ္ ေကာင္စီ ဥကၠဌ စသည္ဴဖင့္ ထားရႀိရန္ အဆို တင္သၾင္း ခဲ့သည္။ အစည္းအေဝး သဘာပတိ အဴဖစ္ ႎိုင္ငံေတာ္ သမၳတ႒ကီးက ေဆာင္႟ၾက္႓ပိီး အခမ္းအနားမႀႃး အဴဖစ္ ကပၯတိန္ မန္တုန္းႎုန္းမႀ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ အဆုိ မဵားကို ေထာက္ခံမဲ (၄၉၉၃) မဲ ရႀိ႓ပီး၊ ကန္ႛကၾက္ မဲ (၇) မဲသာ ရသဴဖင့္ အဆိုကို သဘာပတိမႀ အတည္ ဴပႂေဳကာင္း ေဳကညာသည္။ ထုိႛေဳကာင့္ (၂၀ -၂ - ၄၈) ေနႛသည္ ခဵင္းဴပည္သူ တရပ္လုံးက အသဲ ႎႀလုံးဳကားက ဆႎၬ ေဖာ္ထုတ္ ေသာေနႛ ဴဖစ္႓ပီး လူထု အေရး ေအာင္ဴမင္ေသာ ေနႚ၊ ခဵင္း တမဵႂိးသား လုံး၏ ရာဇဝင္ ေဴပာင္းလဲ ေစေသာ ေနႛထူး ေနႛဴမတ္ ဴဖစ္သည္။ တနည္း ေဴပာရလဵင္ နယ္ခဵဲႚ မဵား၏ ပေဒသရာဇ္ ဥပေဒ ဴဖစ္သည့္ ခဵင္း ေတာင္တန္းမဵား စည္းမဵဥ္း ဥပေဒ ကဵဆုံး ေသာေနႛ ဴဖစ္သည္။ ခဵင္း ေတာင္တန္းတၾင္ ဒီမိုကေရစီ ေအာင္ပၾဲ ေနႛလဲ ဴဖစ္သည္။ ထုိႛေဳကာင့္ ေဖေဖာ္ဝၝရီလ (၂၀) ရက္ေနႛကို ခဵင္း အမဵႂိးသားေနႛ အဴဖစ္ သတ္မႀတ္ ခဲ့ဳကသည္။

ႎိုင္ငံေတာ္ သမၳတ႒ကီး စပ္ေ႟ၿသိုက္သည္ ေစာ္ဘၾား တဦး ဴဖစ္ခဲ့ သည္ႎႀင့္ ပေဒသရာဇ္ ကဵဆုံး၍ တိုက္ သူ႒ကီး၊ ႟ၾာ သူ႒ကီး မဵား၏ အာဏာ ကဵဆုံးေသာ အခၝ ကိုယ္ခဵင္းစာ မိသဴဖင့္ ၎ အစည္းအေဝး မႀာပင္ တိုက္ သူ႒ကီး၊ ႟ၾာ သူ႒ကီးေဟာင္း မဵားအား ေလဵာ္ေဳကးမဵား သိန္းခဵီ၍ ေပးေဳကာင္း ထုတ္ဴပန္ ေဳကညာသည္။ ယင္း ေလဵာ္ေဳကး မဵားကို စုံစမ္းေရး ေကာ္မတီ ႓ပီးဆုံးေသာ ၁၉၄၈ စက္တင္ဘာလ (၉) ရက္ ေနာက္ပိုင္းတၾင္ အဆင့္လိုက္ ခၾဲတမ္းခဵ ေဝငႀ ခဲ့သည္။ ထိုႛေနာက္ ခဵင္း ေတာင္တန္း ဥပေဒကို တရားဝင္ ဖဵက္သိမ္းကာ ၁၉၄၈ ႎႀင့္ ခဵင္း ဝိေသသတိုင္း ဥပေဒ [Chin Special Division Act (1948)]ႎႀင့္ ခဵင္း ဝိေသသ တိုင္း (ဥပေဒ မဵားႎႀင့္ သက္ဆိုင္ဴခင္း) (Chin Special Division-Extention of Laws Act) တိုႛႎႀင့္ အစားထုိး ဴပဌာန္း ခဲ့သည္။

သိုႛေသာ္ ထိုအခဵိန္တၾင္ ဴပည္ေထာင္စု ဴမန္မာ ႎိုင္ငံတၾင္ အလၾန္ စိတ္ အေႎႀာက္အယႀက္ ဴဖစ္ဖၾယ္ရာ အခဵက္႒ကီး တခု ေပၞခဲ့သည္။ ခဵင္းေရးရာ ဝန္႒ကီး ဌာန အပၝအဝင္ ဴပည္ေထာင္စု အစိုးရသည္ 'ရန္ကုန္ အစုိးရ' ဟု အေခၞ ခံေန ရခဵိန္ ဴဖစ္သည္။ ေရာင္စုံ သူပုန္မဵား ေတာခို၊ သူပုန္ ထဳကသည္။ ကပၯတိန္ မန္တုန္းႎုန္းသည္ ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ ဦးႎု၏ အတၾင္းေရး အတၾင္းဝန္ ဴဖစ္သည့္ အဴပင္ ဴမန္မာ ႎိုင္ငံ ေကာက္ပဲ သီးႎႀံ ေရာင္းဝယ္ေရး ဘုတ္ အဖၾဲႚ (SAMB) ဥကၠဌလည္း ဴဖစ္ရာ အလၾန္ အလုပ္ မဵားသည္။ အစိုးရ လက္နက္ကိုင္ မရႀိ သေလာက္ ဴဖစ္သည္။ ထိုုအခဵိန္ ႎိုင္ငံဴခားေရး ဝန္႒ကီး အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္သူ ဦးေကဵာ္႓ငိမ္းက အဂႆလန္သိုႛ သၾားေရာက္ကာ လက္နက္ ေရာင္းခဵရန္ ေဴပာေသာ္လည္း အဂႆလိပ္ သူလ႖ႂိဟု ထင္ရသည့္ ကင္းဘဲလ္ (Campbell) အား ဴမန္မာ အစုိးရမႀ ဖမ္းဆီး ထားသည့္ အတၾက္ ႓ဗိတိသ႖ အစိုးရက လက္နက္ မေရာင္းသည့္ အဴပင္ ႒ကိမ္းေမာင္း ခဲ့သည္။ တဖန္ အေမရိကသိုႛ သၾားေရာက္ ကမ္းလႀမ္း ရာ၌လည္း ဴမန္မာ ႎိုင္ငံသည္ အဂႆလိပ္ႎႀင့္ လကႆဵာ - ဖရီးမင္း စာခဵႂပ္ ခဵႂပ္ဆို ထားသည္ ဴဖစ္၍ လက္နက္ ေရာင္းရန္ မဴဖစ္ေဳကာင္း ေဴပာသည္။

ထိုအခၝ ႎိုင္ငံေတာ္ ဝန္႒ကီးခဵႂပ္မႀ ကပၯတိန္ မန္တုန္းႎုန္းအား အိႎၬိယ ႎိုင္ငံ ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ ဂဵဟလာလ္ ပန္ဒစ္ ေန႟ူးထံ လက္နက္ ေရာင္းခဵ ေပးရန္ ေစလၿတ္၍ ေတာင္းဆို ခိုင္းသည္။ ကပၯတိန္ မန္တုန္းႎုန္းသည္ ဥပဓိ႟ုပ္ ေကာင္း၍ ခန္ႛညားသူ ဴဖစ္သည္။ အေနာက္တုိင္း ဝတ္စုံဴဖင့္ သပ္ရပ္စၾာ ေနတတ္႓ပီး ဟိႎၬႃ စတာနီ စကား က႗မ္းကဵင္သူ ဴဖစ္သဴဖင့္ အိႎၬိယ အစိုးရထံ အကူအညီ ေတာင္းရန္ အသင့္ ေတာ္ဆုံး ဴဖစ္သည္။ သိုႛဴဖင့္ လက္နက္မဵား တပ္ရင္း (၉) ရင္းစာ ရရႀိ လာခဲ့သည္။ သေဘႆာ ဝမ္းဗိုက္ ခန္း၌ လ႖ႂိႚဝႀက္စၾာ သယ္ေဆာင္ လာ႓ပီး ႎၾား အေကာင္ ႎႀစ္ဆယ္ပၝ ဴမန္မာဴပည္သိုႛ သယ္ေဆာင္ လာသည္။ ကဵန္ေငၾ ရႀစ္ရာကဵပ္ကို ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ထံ ဴပန္လည္ အပ္ႎႀံ ခဲ့သည္။ မသိသူ မဵားမႀာ ႎၾားေကဵာင္းသား ဟုပင္ ထင္မႀတ္ ခဲ့ဳကသည္။

ဤသိုႛေသာ ႟ႁပ္ေထၾးမႁ မဵားေဳကာင့္ ခဵင္းေရးရာ ကိစၤ မဵားသိုႛ အာ႟ုံ မစိုက္ အားေတာ့ သဴဖင့္ ၁၉၅၀ ေအာက္တိုဘာလ (၉)ရက္ေနႛ ခဵင္းေရးရာ အစည္းအေဝး ေကာင္စီ အစည္းအေဝး တၾင္မႀ ၁၉၄၈ ေဖေဖာ္ဝၝရီလ (၂၀) ရက္ေနႛကို ခဵင္း အမဵႂိးသားေနႛ အဴဖစ္ သတ္မႀတ္ရန္ ဆုံးဴဖတ္ ခဲ့ဳကသည္။ ထို အခဵိန္သည္ ခဵင္း ေရးရာ ကိစၤႎႀင့္ ပတ္သက္၍ ကပၯတိန္ မန္တုန္းႎုန္းႎႀင့္ ဦးဝမၳသူးေမာင္းတိုႛ ႓ပီးလဵင္ ႓ပီးသည့္ ေခတ္ ဴဖစ္ပၝသည္။ သိုႛေသာ္ ၎တိုႛက ႎိုင္ငံေတာ္ ႟ုံးပိတ္ရက္ (Gazetted Holiday) အဴဖစ္ ဆက္လက္ ထားရႀိ ရန္ကား သတိ မမူခဲ့ ဳကေပ။

၁၉၅၆ ခုႎႀစ္ ပူးဇဟရဲလဵန္ အစိုးရ တက္လာေသာ အခၝ ထို အမဵႂိးသား ေအာင္ပၾဲေနႛကို ဒီဇင္ဘာလ (၄) ရက္ေနႛ အဴဖစ္ ေဴပာင္းလဲ သတ္မႀတ္ရန္ ခဵင္းေရးရာ ေကာင္စီ အစိုးရမႀ ဆုံးဴဖတ္ ခဲ့သည္။ သိုႛေသာ္ အမဵား ဴပည္သူ၏ ေထာက္ခံမႁ မရ ခဲ့ေပ။ တဖန္ ေတာ္လႀန္ေရး ေကာင္စီ ေခတ္တၾင္ မဆလ ပၝတီမႀ မင္းတပ္ ပၝတီ ယူနစ္ စည္း႟ုံးေရးမႀႃး ဦးဴမင့္သိန္း (ဗုိလ္မႀႃး-႓ငိမ္း) က ၁၉၆၆ ခုႎႀစ္ ေဖေဖာ္ဝၝရီလ (၉) ရက္ေနႛကို ခဵင္း အမဵႂိးသားေနႛ အစား ခဵင္း ဝိေသသ တိုင္းေနႛ အဴဖစ္သိုႛ ေဴပာင္းလဲ ေခၞဆိုရန္ ေဴပာခဲ့သည္။ ထိုအခဵက္ကို ခဵင္း ဴပည္သူ လူထုက လက္မခံ ႎိုင္သဴဖင့္ ခဵင္း ဝိေသသ တိုင္းရႀိ ႓မိႂႚနယ္ မဵားမႀ ခဵင္းေရးရာ ဦးစီး အဖၾဲႚ႟ုံး၊ ဟားခၝး ႓မိႂႚသိုႛ မေကဵနပ္ ခဵက္မဵားဴဖင့္ ကဵႂိးေဳကာင္း စုံလင္စၾာ တင္ဴပ ခဲ့ဳကသည္။ ခဵင္းေရးရာ ဦးစီး အဖၾဲႚဝင္ ဒုဗိုလ္မႀႃး႒ကီး ေဟာင္း ဦးပၾတ္ပၝးမႀ ေတာ္လႀန္ေရး ေကာင္စီ ဥကၠဌ ႟ုံးသိုႛ တက္ေရာက္႓ပီး အကဵႂိးေဳကာင္း တင္ဴပေသာ အခၝ ဥကၠဌ ႟ုံးမႀ စာႎႀင့္ တင္ဴပရန္ ႌၿန္ဳကား ခဲ့သည္။ ခဵင္းေရးရာ ဦးစီး အဖၾဲႚ႟ုံးက (၁၁-၇- ၆၆) ရက္စၾဲပၝ စာအမႀတ္ သက - ၂၉/၀၄/(၁) ဴဖင့္ ေတာ္လႀန္ေရး ေကာင္စီ ဥကၠဌ ႟ုံးသိုႛ တင္ဴပ ခဲ့သည့္ အတၾက္ ခဵင္း အမဵႂိးသား ေအာင္ပၾဲ ေနႛကို ခဵင္း အမဵႂိးသားေနႛ အဴဖစ္ ဆက္လက္ ထားရႀိရန္ ေတာ္လႀန္ေရး ေကာင္စီ႟ုံး ဥကၠဌ ႟ုံးမႀ (၂၅-၁၁-၆၆) ရက္စၾဲပၝ စာ အမႀတ္ (၃ဆ/၁၅-ဗ/၆၆) ဴဖင့္ အေဳကာင္း ဴပန္ဳကား ခဲ့သည္။ ခဵင္းေရးရာ ဦးစီး ႟ုံးကလဲ ခဵင္း ဝိေသသ တိုင္းရႀိ ဌာန အားလုံး ထံသိုႛ ထို အခဵက္ကို ၁၉၆၇ ခုႎႀစ္ ဇန္နဝၝရီလ (၉) ရက္စၾဲပၝ စာအမႀတ္ ယက/၀၄(၂) ဴဖင့္ ဴပန္လည္ အေဳကာင္း ဳကားခဲ့သည္။ ေနာက္ တဖန္ ခဵင္းဴပည္နယ္ ေကာင္စီ ႟ုံးက ခဵင္းအမဵႂိးသား ေနႛကို ခဵင္း ဴပည္နယ္ေနႛ အဴဖစ္ ေဴပာင္းလဲ ေခၞဆိုရန္ အမိန္ႛ ထုတ္ဴပန္ ေသးသည္။ သိုႛေသာ္ ေအာင္ဴမင္မႁ မရရႀိ ခဲ့ေပ။

၁၉၄၈ ခုႎႀစ္မႀ စ၍ ယေနႛတိုင္ ခဵင္း အမဵႂိးသား မဵားသည္ မိမိ ေရာက္ရႀိသည့္ ေနရာ တုိင္းတၾင္ ခဵင္း အမဵႂိးသား ေနႛကို ေဖေဖာ္ဝၝရီလ (၂၀) ရက္ေနႛတၾင္ ကဵင္းပ႓မဲ ဴဖစ္သည္။ အေဳကာင္းမႀာ ခဵင္း အမဵႂိးသား ေနႛသည္ ခဵင္း အမဵႂိးသားထု တရပ္လုံးက အေသၾးသား ႎႀလုံးသားမႀ ဆႎၬမႀန္ကို ေဖာ္ထုတ္ ႎိုင္ခဲ့ေသာ ေနႛ၊ ခဵင္း အမဵႂိးသားက နယ္ခဵဲႚကို ေအာင္ႎိုင္ ေသာေနႛ၊ တနည္း ေဴပာလဵင္ ဒီမိုကေရစီ စနစ္က အာဏာရႀင္ စနစ္ အေပၞ ေအာင္ပၾဲ ခံေသာ ေနႛပင္ ဴဖစ္သည္။ ထိုႛေဳကာင့္ ဒီမိုကေရစီ လိုလား သူတိုင္းက ခဵင္း အမဵႂိးသား ေနႛကို ဴမတ္ႎိုး ဳကသည္။

ရည္ႌၾန္းခဵက္။

၁။ ၁၈၉၆ ခုႎႀစ္တၾင္ အဂႆလိပ္ အစိုးရက ခဵင္း ေတာင္တန္း အုပ္ခဵႂပ္ရန္ ခဵင္း ေတာင္တန္းမဵား စည္းမဵဥ္း ဥပေဒ (Chin Hill Regulation Act) ႓ဗိတိသ႖ ပၝလီမန္၌ ဴပႉာန္း ခဲ့သည္။ ယင္း ဥပေဒသည္ လူေရႀ ေတာင္တန္း (ယခု Mizoram, India)၊ နာဂ ေတာင္တန္း (Naga Hill)၊ ဆၾမ္ရာ ေတာင္တန္း (Somra Hill Tract, ယခု စစ္ကိုင္း တၾင္ပၝဝင္)၊ ရခုိင္ ေတာင္တန္း (ယခု ခဵင္းဴပည္နယ္ တၾင္ပၝဝင္) မဵားတၾင္ အကဵႂံး ဝင္သည္။ ခဵင္း ေတာင္တန္းမာဵး စည္းမဵဥ္း ဥပေဒသည္ အဂႆလိပ္ အစိုးရက ၎တိုႚ အုပ္ခဵႂပ္ေရး လၾယ္ကူရန္ အတၾက္ ပေဒသရာဇ္ စနစ္ (Feudalism) အေဴခခံ၍ ေရးဆၾဲ ထားေသာ ဥပေဒ ဴဖစ္သည့္ အားေလဵာ္စၾာ ခဵင္း ေတာင္တန္းတၾင္ ယင္း ဥပေဒ အရ တီးတိန္ နယ္တၾင္ ပူေဟာက္ကဵင့္ခုတ္ (Pu Hau Cin Khup)၊ လုမ္ဘန္း႟ၾာတၾင္ ပူလၿလ္မုန္ (Pu Hlur Hmung)၊ ဖလမ္းတၾင္ ပူထန္တင့္လဵန္ (Pu Thang Tin Lain)၊ ဟားခၝး နယ္တၾင္ ပူကီး အုိမန္ (Pu Kio Mang)ႎႀင့္ တိုက္ခ႗န္ ႟ၾာတၾင္ ပူ႔ကန္ႚဘိခ္ အား အ႒ကီးဆံုး အဴဖစ္ သေဘာ ထားကာ ၎၏႟ၾာ တုိင္ခ႗န္ အနီးတၾင္ ဖလမ္း ႓မိႂႚကို တည္ေထာင္ ေပးဴခင္း ဴဖစ္သည္။ ထုိႚေဳကာင့္ ခဵင္း ေတာင္တန္း၏ ႓မိႂႚေတာ္ အဴဖစ္ ဖလမ္း ႓မိႂႚကို သတ္မႀတ္႓ပီး၊ ဖလမ္း ႓မိႂႚတၾင္ မ႓ပီး ဴပတ္ႎိုင္ေသာ အမႁ ကိစၤ မဵားကို မေကၾး ႓မိႂႚသိုႚ အေရး ဆုိရန္ သတ္မႀတ္ ခဲ့သည္။