ဖၾႚဲစည္း အုပ္ခဵႂပ္ပုံ အေဴခခံဥပေဒ ဴပင္ဆင္ေရး စာတမ္း (ဖက္ဒရယ္မူ)

လက္ရႀိ ဴပည္ေထာင္စုဴမန္မာႎုိင္ငံ၏ ဖၾဲႚစည္းအုပ္ခဵႂပ္ပုံ အေဴခခံဥပေဒတၾင္ ဴပည္နယ္ႎႀင့္ လူမဵႂိးစုတုိင္း တန္းတူ ညီမ႖မႁအတၾက္ လုံေလာက္စၾာ ဴပႉာန္းထားဴခင္း မရႀိေဳကာင္း။

ထုိႚေဳကာင့္ ဴပည္နယ္ႎႀင့္ လူမဵႂိးစုတုိင္း တန္းတူညီမ႖ ေစရန္အတၾက္ အေဴခခံဥပေဒအား ဴပည္ေထာင္စုစစ္စစ္မူဴဖင့္ ဴပန္လည္ ဴပႂဴပင္ေရးဆၾဲရန္ ဤ႒ကိႂးကုိင္ ေကာ္မတီက သေဘာတူညီဳကေဳကာင္း။

ယင္းကဲ့သုိႚ အေဴခခံ ဥပေဒအား ဴပည္ေထာင္စု စစ္စစ္မူဴဖင့္ ဴပႂဴပင္ ေရးဆဲၾသည့္အခၝ ေအာက္ပၝ တန္းတူညီမ႖မႁ၏ အေဴခခံ အေဳကာင္းရင္းမဵားကုိ ထည့္သၾင္း ေရးဆၾဲရန္ ဆုံးဴဖတ္ဳကေဳကာင္း။

(၁) ဗမာဴပည္နယ္ ဖၾဲႚစည္းေရး။

(၂) ဴပည္ေထာင္စု ပၝလီမန္ လၿတ္ေတာ္ႎႀစ္ရပ္အား အာဏာတူေပးေရး။

(၃) လူမဵႂိးစု လၿတ္ေတာ္သုိႛ ဴပည္နယ္တုိင္း ညီမ႖ေသာ ကုိယ္စားလႀယ္ ေစလၿတ္ေရး။

(၄) ဗဟုိ ဴပည္ေထာင္စုအား ေအာက္ပၝ ဌာနမဵား လၿဲအပ္႓ပီး ကဵန္ရႀိေသာ အာဏာမဵားႎႀင့္ အခၾင့္အေရးမဵားကုိ ဴပည္နယ္မဵားသုိႛ လၿဲအပ္ရန္။

(က) ႎုိင္ငံဴခား ဆက္သၾယ္ေရး။

(ခ) ဴပည္ေထာင္စု ကာကၾယ္ေရး။

(ဂ) ဴပည္ေထာင္စု ဘၸာေရး။

(ဃ) ေငၾဒဂႆၝးႎႀင့္ ေငၾစကၠႃ ထုတ္လုပ္ေရး။

(င) စာတုိက္ႎႀင့္ ေဳကးနန္း ဆက္သၾယ္ေရး။

(စ) မီးရထား၊ ေလေဳကာင္း၊ ေရေဳကာင္း ဆက္သၾယ္ေရး။

(ဆ) ဴပည္ေထာင္စု တရားစီရင္ေရး။

(စဵ) ပင္လယ္ဆိပ္ကမ္းခၾန္ ေကာက္ေရး။

(ည) ဴပည္ေထာင္စု ဘၸာေတာ္ မ႖တစၾာ ခၾဲေဝေရး။

အထက္ပၝ အဆုိကုိ အားလုံး တညီတႌၾတ္တည္း ၁၃၂၂ ခုႎႀစ္၊ တပုိႛတၾဲလဆန္း ၉ ရက္၊ အဂႆၝေနႚ (၁၉၆၁ ခု၊ ဇန္နဝၝရီ ၂၄ ရက္) တၾင္ သေဘာတူ ဆုံးဴဖတ္ အတည္ဴပႂဳကသည္။

ဴပည္ေထာင္စု ဴမန္မာႎုိင္ငံသည္ အကဵယ္အဝန္းအားဴဖင့္ စတုရန္းမုိင္ေပၝင္း ၂၆,၂၀၀ မ႖ရႀိေပသည္။ ဴပည္နယ္မဵား အနက္ အ႒ကီးဆုံးဴဖစ္၍ လူဦးေရ ၂ သန္းမ႖ ရႀိေသာ ရႀမ္းဴပည္နယ္မႀာ အကဵယ္အဝန္း အားဴဖင့္ စတုရန္းမုိင္ေပၝင္း ၆၀,၄၁၆ ရႀိရာ ဴပည္ေထာင္စု ဴမန္မာႎုိင္ငံ၏ ေလးပုံ တပုံနီးပၝးမ႖ ကဵယ္ဝန္းေပသည္။ ရႀမ္းဴပည္နယ္မႀာ ဴမန္မာ၏ အေရႀႚဘက္အပိုင္းတၾင္ တည္ရႀိ႓ပီး ထုိမႀ ေဴမာက္သုိႛလားေသာ္ ကခဵင္ဴပည္နယ္ႎႀင့္ တ႟ုတ္ဴပည္သူႛ သမၳတ ႎုိင္ငံေတာ္။ အေရႀႚဘက္သုိႛလားေသာ္ လာအုိႎုိင္ငံေတာ္ႎႀင့္ ယုိးဒယားႎုိင္ငံေတာ္။ ေတာင္ဘက္သုိႛလားေသာ ကယားဴပည္နယ္၊ အေနာက္ဘက္သုိႛလားေသာ္ ရမည္းသင္း၊ မႎၩေလးႎႀင့္ ေ႟ၿဘုိခ႟ုိင္တုိႛ၏ နယ္နိမိတ္တုိႛႎႀင့္ ဆက္စပ္လဵက္ ရႀိသည္။ ရႀမ္းဴပည္နယ္ တနယ္လုံးမႀာ ပဵမ္းမ႖ဴခင္း အားဴဖင့္ ေပ ၂,၀၀၀ မႀ ၃,၀၀၀ အထိဴမင့္ေသာ ေတာေတာင္ ထူထပ္သည့္ ကုန္းဴမင့္ ေဴမဴပင္ ဴဖစ္ေသာ္လည္း အခဵႂိႚ အရပ္ေဒသမဵားမႀာ သမုဒၬရာ ပင္လယ္ဴပင္ထက္ ေပ ၈၀၀ ခန္ႛေလာက္သာ ဴမင့္ေပသည္။

ရႀမ္းဴပည္ရာသီဥတုမႀာ အလၾန္ပင္ သင့္ဴမတ္လႀသည့္အေလဵာက္ ရႀမ္းဴပည္တဝႀန္းလုံးတၾင္ ဆန္ေရစပၝးမႀစ၍ ေကာက္ပဲသီးႎႀံမဵား ေနရာအႎႀႚံမဵာ ေနရာအႎႀံႚဴဖစ္ထၾန္းေသာ္လည္း လူဦးေရနည္းပၝးမႁႎႀင့္ လမ္းပန္းဆက္သၾယ္ေရး ညံ့ဖဵင္းမႁေဳကာင့္ စပၝးဆန္ေရမႀာ တုိးပၾားသင့္သေလာက္ မတုိးပၾားခဲ့ေပ။ သုိႚပင္ ဴဖစ္လင့္ကစားဥယဵာဥ္ထၾက္ အဖုိးတန္ သစ္သီးဝလံမဵားမႀာ ရႀမ္းဴပည္တၾင္ စားသုံး၍မကုန္ေအာင္ ပုိလ႖ံေနသည့္ အေလဵာက္ ႎႀစ္စဥ္ႎႀစ္တုိင္း ဴမန္မာဴပည္သုိႚ အႎႀံႚအဴပားဴဖန္ႚဴဖႃးေရာင္းခဵႎုိင္ခဲ့ေပသည္။ ထုိမႀတပၝး ရႀမ္းဴပည္ အရပ္ရပ္၌ ေဴမေပၞေဴမေအာက္ပၝ ေနရာေပၝင္းမဵားစၾာတၾင္ သဘာဝ ဝတၪႂ ပစၤည္းအမဵႂိးမဵႂိးကုိလည္း ေတၾႚရႀိထား႓ပီးဴဖစ္ပၝသည္။ သဘာဝ ဝတၪႂပစၤည္း အရပ္ရပ္တုိႚအနက္ အဖုိးတန္သတၨႂမဵားဴဖစ္ေသာ (သံ၊ သၾပ္၊ ခဲမဴဖႃ၊ ေဘာ္၊ ဝုဖရမ္း) စသည့္ သတၨႂတုိႚကုိ ေခတ္မႀီ စနစ္တကဵတူးေဖာ္လုပ္ကုိင္ႎုိင္ပၝက ရႀမ္းဴပည္၏ စီးပၾားေရးမႀာ ေနႚခဵင္းညခဵင္းပင္ သိသိသာသာ ထူးထူးဴခားဴခား တုိးတက္ဴမင့္မားလာရန္ အေဳကာင္းရႀိပၝသည္။ ယခုပင္လ႖င္ နမၳတူေဘာ္တၾင္းရႀိ သတၨႂတၾင္း႒ကီးမႀာ ဴပည္ေထာင္စုတဝႀန္းလုံးတၾင္ အ႒ကီးဆုံးေသာ သတၨႂတၾင္း႒ကီး ဴဖစ္ေပသည္။ ထုိသတၨႂတၾင္းမႀ ႎႀစ္စဥ္ႎႀစ္တုိင္း ရရႀိသည့္ အခၾန္ဘၸာေတာ္မဵားကုိ ရႀမ္းဴပည္မႀရရႀိပၝက ရႀမ္းဴပည္နယ္အဘုိႚ ႎႀစ္စဥ္သုံးေငၾမဵားအတၾက္ အကူအညီ အေထာက္အပံ့ ရရႀိႎုိင္ေပလိမ့္မည္။ ထုိႚအဴပင္ ရႀမ္းဴပည္၏ ႓မိႂႚေတာ္ေတာင္႒ကီးအနီးရႀိ ပင္ငုိ၊ သံေတာင္ႎႀင့္ မုိင္းပၾန္နယ္အတၾင္းရႀိ၊ သၾပ္၊ သတၨႂတၾင္းမဵားကုိ စနစ္တကဵတူးေဖာ္ရယူႎုိင္ပၝက ဴပည္ေထာင္စု ဴမန္မာႎုိင္ငံေတာ္ တၾင္သာမက အေရႀႚေတာင္အာရႀေဒသတခုလုံးတၾင္ ႒ကီးကဵယ္ထင္ရႀားေသာ သတၨႂတၾင္းမဵားဴဖစ္ေပၞလာႎုိင္ခဲ့ေသာ္ ရႀမ္းဴပည္ရႀိ ဴပည္သူလူထုတရပ္လုံးအဖုိႚ စီးပၾားေရး ေရေသာက္ဴမစ္႒ကီးသဖၾယ္ ေပၞေပၝက္လာႎုိင္ေပလိမ့္မည္။ ရႀမ္းဴပည္တၾင္ သဘာဝေရတံခၾန္ အမဵားအဴပား ရႀိသည္ဴဖစ္၍ ေရအားကုိ အသုံးဴပႂဴခင္းဴဖင့္ အကဵႂိးမဵားစၾာ ဴဖစ္ထၾန္းေစႎုိင္ပၝသည္။

ခရစ္သကၠရာဇ္ မစမီ ႎႀစ္ေပၝင္း ၆၅၀ ခန္ႛက တ႟ုတ္ဴပည္ ယန္စီကဵိန္ဴမစ္၏ ေတာင္ဘက္တၾင္ မႀီတင္းေနထုိင္ခဲ့သည့္ လၾတ္လပ္ေသာ (ထုိင္း) ရႀမ္းအမဵႂိးသား႒ကီးမဵား ရႀိခဲ့သည္ဟု ဆုိေလသည္။ ထုိ (ထုိင္း) ရႀမ္း အမဵႂိးသား႒ကီးမဵားမႀ ဆင္းသက္လာသည့္ လူမဵႂိး တစိတ္တေဒသမႀာ ဴပည္မာဴပည္ႎႀင့္ ရႀမ္းဴပည္ေဒသဘက္သုိႚ လာေရာက္ေနထုိင္ခ့ဲဳကေပသည္။ ၎တုိႚ၏ ေရႀးကေသၾးခဵင္းသားခဵင္းတုိႚမႀာ ယခုအခၝ အေရႀႚေဴမာက္ အာသံဴပည္၊ ယူနံဴပည္၊ လာအုိဴပည္၊ ကေမာၲဇဴပည္ႎႀင့္ ယုိးဒယားဴပည္တုိႚတၾင္ ေနထုိင္လဵက္ ရႀိဳကေပသည္။ ထုိ (ထုိင္း) ရႀမ္းလူမဵႂိး႒ကီးစုသည္ ခရစ္သကၠရာဇ္ အစေလာက္တၾင္ (တာတာ) ေခၞ တ႟ုတ္လူမဵႂိးတုိႚ ေတာင္ဘက္ေဒသသုိႛ တေ႟ၾႚေ႟ၾႚ ေ႟ၾႚေလဵာ ဆင္းသက္လာမႁေဳကာင့္ အင္အားမမ႖တသဴဖင့္ ေတာင္ဘက္သုိႛ တဴဖည္းဴဖည္းဆုတ္ခၾာလာခဲ့ရေပသည္။ ထုိသုိႚ ဆုတ္ခၾာရာမႀ ခရစ္သကၠရာဇ္ ၆၅၀ ခုႎႀစ္ေလာက္တၾင္ တ႒ကိမ္တခၝက အထူးထင္ရႀားေကဵာ္ေဇာခဲ့ေသာ (ထုိင္း) ရႀမ္းလူမဵႂိးမဵား ေနထုိင္ေသာ တုိင္းဴပည္၏ ႓မိႂႚေတာ္ဴဖစ္သည့္ နန္ေခဵာင္႓မိႂႚေတာ္တၾင္ ထီးနန္း စုိက္ထူခဲ့ဳကေပသည္။ ခရစ္သကၠရာဇ္ ၇၅၄ ခုႎႀစ္မဵားအတၾင္း နန္ေခဵာင္ (ထုိင္း) ရႀမ္းသည္ အထက္ဧရာဝတီ ဴမစ္ဝႀမ္းတေလဵာက္လုံးကုိ သိမ္းပိုက္အုပ္ခဵႂပ္ စုိးမုိးခဲ့ရာ အထက္ဴမန္မာဴပည္ ေဴမဴပင္တၾင္ အုပ္စုိးလဵက္ရႀိသည့္ (ဴပႃ) လူမဵႂိးမဵားႎႀင့္ အဆက္အသၾယ္ ဴဖစ္ခဲ့ဳကေလသည္။ ၎တုိႚမႀတဆင့္ နန္ေခဵာင္ႎႀင့္၎၊ တ႟ုတ္ဴပည္႒ကီးႎႀင့္၎ ကူးသန္းေရာင္းဝယ္ေရး၊ ဴပည္တၾင္း ဴပည္ပ ဆက္ဆံေရးမဵား ဴဖစ္ေပၞလာခဲ့ေလသည္။ ထုိစဥ္အခၝကပင္ အခဵႂိႚရႀမ္းမဵားသည္ အထက္ဴမန္မာဴပည္အဴပင္ ေအာက္ဴမန္မာဴပည္သုိႛပၝ လာေရာက္ ေနထုိင္ခဲ့ဳက႓ပီး ေအာက္ဴမန္ဴပည္တၾင္ မၾန္လူမဵႂိးမဵားႎႀင့္ပၝ ေရာ႕ပမ္း ေနထုိင္ခဲ့ဳကေဳကာင္းဴဖင့္ ရာဇဝင္တၾင္ ေဖာ္ဴပထားေလသည္။

နန္ေခဵာင္ဴပည္႒ကီး မပဵက္စီးမီအခဵိန္ကပင္လ႖င္ ရႀမ္းအမဵႂိးသားတုိႚသည္ ဴမန္မာဴပည္ ေဴမာက္ပုိင္းကုိ ဴဖတ္႓ပီးဝင္ေရာက္ကာ တခဵိန္ တန္ခုိးအင္အား႒ကီးမားခဲ့သည္ ‘အဟုန္’ ထီးနန္းကုိ စုိက္ထူခဲ့ဳကေလသည္။

အေနာ္ရထာမင္း ထီးနန္းမသိမ္းပုိက္မီ အခၝကပင္ ရႀမ္းအမဵုိးသားအခဵႂိႚတုိႚသည္ ယခုလက္ရႀိ ရႀမ္းဴပည္သုိႚ ဆင္းသက္လာက္ေရာက္ဳက႓ပီး အေဴခစုိက္ ေနထုိင္ဳကေလသည္။

(ထုိင္း) ရႀမ္းအမဵႂိးသားတုိႚသည္ နန္ေခဵာင္႓မိႂႚေတာ္ႎႀင့္ နန္ေခဵာင္ဴပည္႒ကီးကုိ တ႟ုတ္ရန္မႀ တတ္အားသေရၾႚ ခုခံကာကၾယ္ဳကေသာ္လည္း ေနာက္ဆုံး သကၠရာဇ္ ၁၂၅၃ ခုႎႀစ္တၾင္ နန္ေခဵာင္ဴပည္႒ကီးမႀာ ရန္သူ တရုတ္တုိႚ၏ လက္သုိႛ ကဵဆုံးပဵက္စီးခဲ့ရေလရာ ရႀမ္းအမဵႂိးသားတုိႚမႀာ တုိင္းတပၝးသားတုိႚ၏ စုိးမုိးအုပ္ခဵႂပ္ဴခင္းကုိ ခံယူလုိေသာ ဆႎၬမရႀိ။ လၾတ္လပ္စၾာေနထုိင္လုိေသာ အာသာဆႎၬဴပင္းလႀသည့္အတုိင္း ေတာင္ဘက္ေဒသ ဌာနမဵားသုိႚ အလုံးအရင္းဴဖင့္ ဆင္းသက္ကာ ထုိေဒသရႀိ ရႀမ္းမဵားႎႀင့္ ပူးေပၝင္းလဵက္ ခရစ္သကၠရာဇ္ ၁၂၆၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ဇင္း႟ုိင္းဴပည္ကုိေသာ္၎၊ ၁၂၉၆ ခုႎႀစ္တၾင္ ဇင္းမင္းမယ္ဴပည္ကုိေသာ္၎၊ ၁၃၅၁ ခုႎႀစ္တၾင္ အယုဒၭယဴပည္ကုိေသာ္၎ သိမ္းပုိက္ကာ ထီးနန္း စုိက္ထူခဲ့ဳကေပသည္။ ယခင္ေဖာ္ဴပသည့္ အထက္ဴမန္မာဴပည္ မုိးေကာင္းႎႀင့္ မုိးညၟင္းေဒသမဵား အဴပင္ ေ႟ၿလီဴမစ္ဝႀမ္းေဴခ အထိ ေမာဴပည္ ထီးနန္းကုိ စုိက္ထူခဲ့ဳကေလသည္။ ဴမန္မာရာဇဝင္ကုိ ပုဂံမင္းဆက္ မစမီ ကာလအဖုိႚတၾင္ အကဵဥ္းခဵႂပ္ ေဖာ္ဴပရမည္ ဆုိေသာ္ ဴမန္မာဴပည္ ေတာင္ပုိင္း၌ မၾန္အမဵႂိးသားတိုႚသည္ သုဝဏၧဘုမၳိ ေခၞ သထုံဴပည္၊ သေရေခတၨရာ ေခၞ ဴပည္႓မိႂႚႎႀင့္ ဥႍပဲခူးတုိင္းတိုႚတၾင္ ထီးနန္း စုိက္ထူခဲ့႓ပီး အေရႀႚအိႎၬိယ ကလိကႆဴပည္ႎႀင့္ မေရႀးမေႎႀာင္းမႀာပင္ ဴမန္မာဴပည္ ေဴမဴပန္ႚမဵားသုိႚ ဆင္းသက္လာေရာက္ ေနထုိင္ခဲ့ဳကသည္။ ခရစ္သရာဇ္ ၈၃၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ဴပႃဴပည္ကုိ နန္ေခဵာင္ဴပည္က သိမ္းပုိက္သည္အထိ ၎ဴပႃလူမဵႂိးတုိႚသည္ မၾန္လူမဵႂိးမဵား အနည္းငယ္ေနထုိင္သည့္ ေကဵာက္ဆည္နယ္ကုိ ဝင္ေရာက္သိမ္းပုိက္႓ပီး ဧရာဝတီဴမစ္ဝႀမ္းေဴခ ခဵင္းဴပည္ႎႀင့္ ရခုိင္ဴပည္၊ စစ္ေတၾေဒသမဵားသုိႚ ဴပန္ႚပၾားသၾားဳကေလသည္။ အခဵႂိႚဴပႃမဵားမႀာ၊ ဴပည္၊ေတာင္တၾင္း႒ကီး၊ ခဵင္းတၾင္း၊ ေ႟ၿဘုိ စသည့္ ေဒသမဵားသုိႚ ဴပန္ႚပၾား႓ပီး ထုိေဒသမဵားရႀိ လူမဵႂိးမဵားႎႀင့္ ပူးေပၝင္းကာ ေရာ႕ပမ္းေနထုိင္လဵက္ရႀိ႓ပီး ခရာဇ္သကၠရာဇ္ ၁၀၅၀ ခုႎႀစ္ေလာက္တၾင္ ဴမန္မာဟူေသာ လူမဵႂိး႒ကီးတမဵႂိး ေပၞေပၝက္လာခဲ့ေလသည္။ ဴမန္မာစာေပ သမုိင္းအရ ပုဂံဴပည္ကုိ ခရစ္သကၠရာဇ္ ၁၀၈ ခုႎႀစ္တၾင္ နန္းစုိက္ခဲ့႓ပီးေသာ မင္းဆက္ေပၝင္း ၄၀ မ႖ရႀိသည္ဟု ဆုိထားေသာ္လည္း ထုိမင္းတိုႛ၏ ဘၾဲႚမည္မဵားႎႀင့္ နန္းသက္မဵားကုိ မသိရႀိရေပ။

ခရစ္ သကၠရာဇ္ ၁၀၄၄ ခုႎႀစ္တၾင္ အေနာ္ရထာဘုရင္မင္းဴမတ္ နန္းတက္လာ႓ပီး ၎၏နန္းသက္ ၄၃ ႎႀစ္အတၾင္းဝယ္ ရာဇဝင္တၾင္ ပထမအ႒ကိမ္ ဴမန္မာႎုိင္ငံ႒ကီးကုိ စတင္ တည္ေထာင္ႎုိင္ခဲ့ေလသည္။ ထုိအခဵိန္ အတၾင္း၌ပင္လ႖င္ အေနာ္ရထာ ဘုရင္မင္းဴမတ္သည္ ဴမန္မာဴပည္၏ လုံဴခံႂေရးအတၾက္ ရႀမ္းဴပည္သုိႚ စစ္တပ္မဵားဴဖင့္ ဝင္ေရာက္ခဲ့ေသာ္လည္း ရႀမ္းဴပည္ကုိ သိမ္းပုိက္အုပ္စုိးရန္ ရည္႟ၾယ္ခဵက္ မရႀိေပ။ ရႀမ္းအမဵႂိးသားတိုႚက ဴမန္မာဴပည္မ ေဴမဴပင္ေဒသမဵားသုိႚ ဝင္ေရာက္ တိုက္ခုိက္ဴခင္းကုိ ကာကၾယ္ရန္သာလ႖င္ ေတာင္ေဴခေဒသ တေလဵာက္လုံး၌ ကင္း႓မိႂႚမဵားကုိ တည္ေထာင္ ထားခဲ့ေလသည္။

အေလာင္းစည္သူ မင္း႒ကီး လက္ထက္တၾင္ ရႀမ္းႎႀင့္ ဴမန္မာတုိႛ ပုိမုိ ရင္းႎႀီး လာဳကေပသည္။ ၁၂၈၇ ခုႎႀစ္တၾင္ တ႟ုတ္မဵား၏ တုိက္ခုိက္မႁေဳကာင့္ ပုဂံဴပည္႒ကီး ႓ပိႂပဵက္႓ပီးေနာက္ ၁၃၁၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ရႀမ္းအမဵႂိးသား မင္းသားတဦးသည္ သီဟသူဘၾဲႚခံ၍ ပင္းယ႓မိႂႚတၾင္ ထီးနန္းစုိက္ကာ စုိးစံေနခဲ့ေလသည္။

ထုိအခဵိန္အတၾင္း မုိးညၟင္းမုိးေကာင္းႎႀင့္ ေ႟ၿလီေဒသမဵားကုိ ထီးနန္းစုိက္လဵက္ရႀိသည့္ ေမာရႀမ္းတိုႚသည္ ပင္းယႎႀင့္ စစ္ကုိင္းဴပည္မဵားကုိ ၁၃၆၄ ခုႎႀစ္တၾင္ ဝင္ေရာက္၍ သိမ္းပိုက္ခဲ့ဳကသည္။ ၎တုိႚ ထၾက္ခၾာသၾား႓ပီးေနာက္ အင္းဝ႓မိႂႚတၾင္ သတုိးမင္းဖဵားဘၾဲႚခံ ရႀမ္းမင္းသားတဦးသည္ ပင္းယႎႀင့္ စစ္ကုိင္းဴပည္မဵားကုိ ပူးေပၝင္း႓ပီး ထီးနန္း စုိက္ထူခဲ့ေလသည္။ ရႀမ္းအမဵႂိးသားမဵားသည္ အထက္ဴမန္မာဴပည္ကုိ ၁၂၈၇ ခုႎႀစ္မႀ စ၍ ၁၅၃၁ ခုႎႀစ္ အထိ အုပ္စုိးခဲ့ရာ သကၠရာဇ္ ၁၅၂၇ ခုႎႀစ္တၾင္ မုိးညၟင္းေစာ္ဘၾားသည္ အင္းဝဴပည္သုိႛ လာေရာက္ တုိက္ခုိက္သည့္အတၾက္ ရႀမ္း ဴမန္မာ လူမဵႂိးတုိႛသည္ မိမိတုိႛ မူရင္းေနရာမႀ ေတာင္ငူဘက္သုိႛ ေ႟ၿႚေဴပာင္း ဆင္းသက္ကာ ေတာင္ငူတၾင္ ထီးနန္း စုိက္ထူလဵက္ တုိင္းသစ္ ဴပည္သစ္ ထူေထာင္ခဲ့ဳကေလသည္။ မုိးညၟင္း ေစာ္ဘၾား၏ သားေတာ္ သုိဟန္ဘၾားမႀာ အင္းဝဘုရင္ အဴဖစ္ အုပ္စုိးခဲ့ရာ အုပ္ခဵႂပ္ေရး မက႗မ္းကဵင္မႁေဳကာင့္ လုပ္ဳကံခံရ႓ပီး ၁၅၄၃ ခုႎႀစ္တၾင္ အုန္းေတာင္ခၾန္မုိင္း႒ကီးအား ထီးနန္း အပ္ခဲ့ဳကရေလသည္။

သုိႚရာတၾင္ ၁၅၅၅ ခုႎႀစ္တၾင္ ဘုရင့္ေနာင္ မင္းတရားသည္ ဴမန္မာဴပည္ တဝႀန္းလုံးႎႀင့္ ရႀမ္းဴပည္ကုိ ဒုတိယအ႒ကိမ္ အားဴဖင့္ ဴပန္လည္ သိမ္းပုိက္ခဲ့ေလသည္။ ေရႀးဴမန္မာမင္းမဵား၏ ထုံးတမ္းစဥ္လာအရ ဴမန္မာဘုရင္မဵား၏ အုပ္ခဵႂပ္ပုံမႀာ ဴမန္မာဘုရင္ထံမႀ သစၤာေတာ္ ခံယူဳကသူ ေစာ္ဘၾားမဵားသည္ မိမိတိုႚနယ္မဵားကုိ ကုိယ္ပုိင္ အုပ္ခဵႂပ္ရန္ အာဏာမဵားဴဖင့္ အုပ္ခဵႂပ္ခဲ့ရေလသည္။ ထုိသုိႚအားဴဖင့္ တဦးႎႀင့္ တဦး ေမတၨာ ေစတနာ အရင္းခံေသာ အေလးဂရုဴပႂမႁကုိသာ ပဓာနထားသည့္ အတုိင္း ရႀမ္းဴပည္ႎႀင့္ ဴမန္မာဴပည္တုိႚမႀာ လယ္ပၾန္းတတီး ရင္းႎႀီးလာခဲ့ဳကရာ ဴမန္မာဴပည္ စစ္ေရးစစ္ရာမဵား၌ ရႀမ္းအမဵႂိးသား စစ္တပ္မဵားကုိပင္ ထားရႀိခဲ့ေလသည္။ ရႀမ္းအမဵႂိးသား စစ္တပ္မဵားကလည္း သစၤာကုိ ေစာင့္သိ ႟ုိေသဴခင္း၊ အသက္ကုိမ႖ ပမာဏ မထားဘဲ ဴမန္မာဘုရင္မဵား၏ အကဵႂိးေတာ္ကုိ စၾန္ႚစၾန္ႚစားစား ေဆာင္႟ၾက္ခဲ့ဳကေလသည္။

ထုိႚေဳကာင့္ပင္ သကၠရာဇ္ ၁၈၈၆ ခုႎႀစ္တၾင္ အထက္ဴမန္မာဴပည္႒ကီး ကဵဆုံးသၾားရသည့္ အခဵိန္အထိ ဴမန္မာႎႀင့္ ရႀမ္းတုိႚမႀာ ရင္းရင္းႎႀီးႎႀီးဆက္ဆံကာ ညီရင္းအကုိသဖၾယ္ ေနထုိင္လာခဲ့ဳကေပသည္။

ထုိသုိႛ ရင္းႎႀီးစၾာ ေနထုိင္ခဲ့ဳကသည့္အတုိင္း အထက္ဴမန္မာဴပည္ ကဵဆုံး႓ပီးေနာက္ ရႀမ္းေစာ္ဘၾားမဵားတိုႚသည္ ဴမန္မာဴပည္႒ကီးႎႀင့္ ရႀမ္းဴပည္တုိႚ၏ လၾတ္လပ္ေရးကုိ ကာကၾယ္ရန္ ရည္စူး႓ပီး လင္းပင္ႎႀင့္ ေစာရန္ႎုိင္မင္းသား႒ကီးမဵားကုိ အမႀႃးဴပႂလဵက္ ႓ဗိတိသ႖ လူမဵႂိးမဵားအား ဴပန္လည္ တၾန္းလႀန္ တုိက္ခုိက္ဳကေပသည္။ သုိႚရာတၾင္ အေဳကာင္းအမဵႂိးမဵႂိးေဳကာင့္ ဤမၾန္ဴမတ္ေသာ ရည္႟ၾယ္ခဵက္မႀာ အထမေဴမာက္ဘဲ ၁၈၉၃ ခုႎႀစ္တၾင္ လက္ရႀိရႀမ္းဴပည္နယ္ နိမိတ္သစ္ကုိ နယ္ခဵဲႚမဵားက မိမိတုိႛ၏ အကဵႂိးကုိ အဓိကထား႓ပီး ခၾဲေဝသတ္မႀတ္ကာ အဂႆလိပ္ လက္တၾင္းသုိႛ သၾတ္သင္းဴခင္း ခံရေလသည္။

၁၈၈၆ ခုႎႀစ္မႀ ၁၈၉၃ ခုႎႀစ္အထိ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရသည္ ဴမန္မာဘုရင္မဵား ရႀိစဥ္အခၝက အုပ္ခဵႂပ္သည့္နည္းတူ ရႀမ္းဴပည္ရႀိ ေစာ္ဘၾားမဵားကုိ စာခ႗န္မဵား (Sanad) မဵားဴဖင့္ အသိအမႀတ္ဴပႂ႓ပီး ရႀမ္းဴပည္နယ္ ဓေလ့ထုံးစံအရ အုပ္ခဵႂပ္ေစခဲ့သည္။ အေရးပၝ အရာေရာက္ေသာ ႓ဗိတိသ႖ နယ္ဴခားဝန္ေထာက္မဵား ခန္ႛထားခဲ့သည္။

၁၈၉၇ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၂၂ ခုႎႀစ္အတၾင္း ဴမန္မာဴပည္သုိႚ ကုိယ္ပုိင္အုပ္ခဵႂပ္ေရး တစတစသၾတ္သၾင္း ငလရာ ထုိစဥ္အခၝက ဘုရင္ခံ၏ အတုိင္ပင္ခံ ေကာင္စီတၾင္ ရႀမ္းဴပည္၏ ကိစၤရပ္မဵားကုိ ေဆၾးေႎၾးတုိင္ပင္ႎုိင္ရန္ ရႀမ္းအမဵႂိးသား ကုိယ္စားလႀယ္ အဴဖစ္ဴဖင့္ ရႀမ္းေစာ္ဘၾား တဦးကုိ ခန္ႛထားခဲ့ေလသည္။

ထုိႛေနာက္ ၁၉၂၂ ခုႎႀစ္မႀ ၁၉၃၅ ခုႎႀစ္အတၾင္း ဴမန္မာဴပည္တၾင္ ဒိုင္အာခီအစုိးရ ေပၞေပၝက္ လာခဲ့ေလသည္။ ထုိအခဵိန္တၾင္ ရႀမ္းဴပည္နယ္ ပေဒသရာဇ္ ရႀမ္းဴပည္ေထာင္စု ဴဖစ္လာခဲ့သည္။ ထုိပေဒသရာဇ္ ေကာင္စီတၾင္ ႓ဗိတိသ႖ တုိင္းမင္း႒ကီးက ဥကၠႉ အဴဖစ္ဴဖင့္ ေဆာင္ရၾက္႓ပီး နယ္ရႀင္ ေစာ္ဘၾားမဵားက ပေဒသရာဇ္ အုပ္ခဵႂပ္ေရးႎႀင့္ ဘၸာေရး အဴပင္ အေရး႒ကီးေသာ အရပ္ရပ္ စီမံအုပ္ခဵႂပ္မႁတုိႚကုိ ေဆၾးေႎၾးတုိင္ပင္ကာ အ႒ကံေပးခၾင့္ရရႀိေလသည္။ ထုိစဥ္အခၝကပင္ ရႀမ္းဴပည္နယ္၌ ဴပည္သူလူထု ကုိယ္စားလႀယ္မဵား ပၝဝင္သည့္ ေကာင္စီတခု တီထၾင္ရန္ အဳကံဉာဏ္မဵား ေပၞေပၝက္ လာခဲ့ေလသည္။

၁၉၃၅ ခုႎႀစ္တၾင္ ဴမန္မာဴပည္မ၌ ၉၁ ဌာန အစုိးရ တီထၾင္လာသည့္အခၝ ရႀမ္းေစာ္ဘၾားမဵားတိုႚ၏ ႒ကိႂးစားမႁေဳကာင့္ ရႀမ္းဴပည္၌ ပေဒသရာဇ္ေကာင္စီမႀ ေရၾးခဵယ္ခန္ႚအပ္သည့္ အ႓မဲတမ္း အမႁေဆာင္အဖၾဲႚ ေပၝက္လာခဲ့သည္။ ထုိအမႁေဆာင္အဖၾဲႚသည္ ဘုရင္ခံႎႀင့္ မဳကာခဏ ေတၾႚဆုံ႓ပီး အရပ္ရပ္ စီမံအုပ္ခဵႂပ္ေရး ကိစၤမဵားကုိ ေဆၾးေႎၾးတုိင္ပင္ခဲ့ဳကသည္။ ထုိမႀစ၍ ပေဒသရာဇ္ အုပ္ခဵႂပ္ေရးမႀာ ပေဒသရာဇ္ ေကာင္စီ၏ အာဏာစက္အတၾင္းသုိႚ သက္ဆင္းလာခဲ့ရေလသည္။ ၁၉၃၅ ခုႎႀစ္ ဴမန္မာဴပည္ အက္ဥပေဒအရ ရႀမ္းဴပည္အား ဒုတိယအုပ္ခဵႂပ္ေရး အပုိင္းတၾင္ တခန္းဖၾင့္ကာ ဴမန္မာဴပည္မ အုပ္ခဵိႂပ္ေရးမႀ ခၾဲဴခားထားေသာ္လည္း ရႀမ္းဴပည္ႎႀင့္ ဴမန္မာဴပည္မတုိႚ၏ ပကတိပင္ကုိ ဇာတိေသၾး ဇာတိမာန္က ႎႁိးဆၾမႁေဳကာင့္၎၊ ရႀမ္းဴပည္ႎႀင့္ ဴမန္မာဴပည္အဳကား ေနႚေရာညပၝ ကူးသန္းသၾားလာမႁေဳကာင့္၎ အစဥ္ထာဝရ ေတၾႚဴမင္ေနရသည့္အတၾက္ ဴမန္မာဴပည္ႎႀင့္ ရႀမ္းဴပည္မႀာ ႎုိင္ငံေရးအရ ဆက္ဆံမႁ အဝဝတၾင္ တဦးႎႀင့္တဦး ပုိမုိရင္းႎႀီးလာခဲ့ဳကသည္။

ဒုတိယ ကမာၲစစ္႒ကီး ဴဖစ္ပၾားလဵက္ရႀိသည့္အခဵိန္ကာလ ၁၉၄၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ဂဵပန္စစ္သည္တုိႚက ရႀမ္းဴပည္ႎႀင့္ ဴမန္မာဴပည္ တဝႀန္းလုံးကုိ သိမ္းပိုက္႓ပီးလ႖င္ အုပ္ခဵႂပ္ေရးအရ ရႀမ္းဴပည္ကုိ ဴမန္မာႎႀင့္ ပူးေပၝင္းခဲ့ေလသည္။ ထုိစဥ္ သံလၾင္ဴမစ္ အေရႀႚဘက္ရႀိ ရႀမ္းဴပည္အေရႀႚပုိင္းမႀ ကဵႂိးတုံနယ္ႎႀင့္ မုိင္းပန္နယ္မဵားကုိ ဂဵပန္တုိႚသေဘာအတုိင္း ယုိဒ႔ားဘက္သုိႚ အတင္းလၿဲေဴပာင္းေပးဴခင္းခံရေလသည္။ ဂဵပန္ (နစ္ပၾန္) မဵား၏ ဖိႎႀိပ္မႁမဵားေဳကာင့္ ဴမန္မာဴပည္တၾင္မက ရႀမ္းဴပည္ရႀိလူထုတုိႚမႀာ အမဵုိးသား စိတ္ဓာန္မဵား ထ႔ကလႁပ္ရႀားကာ လၾတ္လပ္ေရး ရယူလုိသည့္ ဆႎၬမဵား ပုိမုိဴပင္းထန္ လာခဲ့ဳကသည္။

ထုိႚေဳကာင့္ ရႀမ္းဴပည္ တုိင္းရင္းသား အေပၝင္းတိုႛသည္ တခဲနက္ အုံ႔ကကာ ဖက္ဆစ္ ဂဵပန္မဵားတုိႛကုိ ေအာင္ဴမင္စၾာ ေတာ္လႀန္ ခဲ့ဳကေလသည္။

ဒုတိယ ကမာၲစစ္႒ကီး ႓ပီးဆုံးသၾား႓ပီးေနာက္ ႓ဗိတိသ႖စစ္တပ္မာဵးသည္ ဗမာဴပည္အား ဴပန္လည္ သိမ္းပိုက္ဳကသည္။ စစ္႒ကီးအတၾင္းက အိႎၬိယဴပည္ ဆင္းမလား႓မိႂႚသုိႛ တမ္းေရႀာင္ေနေသာ ဗမာဴပည္ စစ္ေဴပးအစုိးရ ဴပန္၍ မေ႟ၿႚေဴပာင္းမီ အဳကား ရႀမ္းဴပည္ အပၝအဝင္ ဗမာဴပည္တဝႀန္းလုံးအား စစ္အုပ္ခဵႂပ္ေရးဴဖင့္ အုပ္ခဵႂပ္ခဲ့ေလသည္။

စစ္အုပ္ခဵႂပ္ေရး၏ လက္ေအာက္တၾင္ ႓မိႂႚဴပေရးရာ ကိစၤမဵားကုိ စစ္ဘက္အရာရႀိမဵား ဦးစီးေသာ (ကက္-စ-ဘီ C.A.S (B)) ေခၞ ဗမာဴပည္ ႓မိႂႚဴပေရးရာ အမႁထမ္းအဖၾဲႚက အုပ္ခဵႂပ္သည္။ ထုိကာလကုိ သာမန္အားဴဖင့္ (ကက္-စ-ဘီ) ေခတ္ဟု ေခၞဳကသည္။ (ကက္-စ-ဘီ) ၏ အဓိက လုပ္ငန္းမႀာ စစ္ေဘးစစ္ဒဏ္ေဳကာင့္ အတိဒုကၡ အမဵႂိးမဵႂိးေရာက္ေနေသာ ဴပည္သူလူထုအား ကယ္ဆယ္ရန္ႎႀင့္ ဴပာပုံဘဝသုိႚ ကဵေရာက္ေနေသာ စီးပၾားေရးမဵားအား ဴပန္လည္ ထူေထာင္ေပးရန္ ဴဖစ္သည္။

ရႀမ္းဴပည္ေစာ္ဘၾားမဵား၊ လူထုေခၝင္းေဆာင္မဵားႎႀင့္ ဴပည္သူလူထုသည္ စစ္ေဘး စစ္ဒဏ္ကုိ အလူးအလႀိမ့္ ခံစားခဲ့ရသည့္ အဳကားမႀာပင္ ႎုိင္ငံေရးအရ တုိးတက္ႎုိးဳကားလာခဲ့သည္။ စစ္႒ကီးအတၾင္းက ကမာၲႚေခၝင္းေဆာင္မဵား ထုတ္ဴပန္ ေကဵညာခဲ့ေသာ အတၨလန္တိတ္ဴခာတာ ေတဟီရန္ ေကဵညာစာတမ္းႎႀင့္ ကုလသမဂၢ ပဋိညာဥ္စာခဵႂပ္မဵားတၾင္ ပၝရႀိေသာ အခဵက္အလက္မဵားသည္ ရႀမ္းဴပည္ ေခၝင္းေဆာင္မဵားအား အလင္းေရာင္ေပးခဲ့သည္။ လူမဵႂိးတိုင္း ကုိယ့္ဳကမၳာ ကုိယ္ဖန္တီးခၾင့္ကုိ လက္ေတၾႚခံစား လုိဳကသည္။ ဖက္ဆစ္ ေတာ္လႀန္ေရးက ထုိအသိကုိပုိ၍ ခုိင္မာေစခဲ့သည္။

ဗမာဴပည္ ဘုရင္ခံ ေဒၞမန္စမစ္ ေခၝင္းေဆာင္ေသာ ဗမာဴပည္ စစ္ေဴပးအစုိးရသည္ မဳကာမီဗမာဴပည္သုိႚ ဴပန္လည္ေရာက္ရႀိလာသည္။ စစ္႓ပီးေခတ္ တုိးတက္ေဴပာင္းလဲေနေသာ ဴပည္သူလူထု၏ စိတ္ဓာတ္ႎႀင့္ အေဴခအေနကုိ သိနားလည္ဟန္ မတူေသာ ဆာေဒၞမန္စမစ္သည္ နယ္ခဵဲႚ အုပ္ခဵႂပ္ေရးကုိ ဴပန္လည္ အသက္သၾင္းရန္ ဆင္းမလား႓မိႂႚတၾင္ ေရးဆၾဲခဲ့ေသာ စီမံကိန္းတေပၾႚ တပုိက္႒ကီး ယူေဆာင္ လာေလသည္။ ထုိစီမံကိန္းမဵား အနက္ ရႀမ္းဴပည္ႎႀင့္ တုိက္႟ုိက္ သက္ဆုိင္ေနေသာ စီမံကိန္း တခုမႀာ (Frontier Areas Administration) ေခၞ နယ္စပ္ေဒသ အုပ္ခဵႂပ္ေရး စနစ္ပင္ ဴဖစ္သည္။

ဒုတိယ ကမာၲစစ္႒ကီး မဴဖစ္ပၾားမီ အခဵိန္အထိ ရခုိင္ ေတာင္တန္းေဒသ၊ ခဵင္းေတာင္တန္း၊ နာဂေတာင္တန္း၊ ကခဵင္ေတာင္တန္း၊ ရႀမ္းကုန္းဴပင္ဴမင့္၊ သံလၾင္ ဒီစ႒တိတ္ အစရႀိသည့္ နယ္စပ္ေဒသမဵားကုိ ႕ခင္းခဵန္ထားေသာ ေဒသမဵားအဴဖစ္ သတ္မႀတ္ကာ ဘုရင္ခံက တုိက္႟ုိက္ အုပ္ခဵႂပ္ခဲ့သည္။ သက္ဆုိင္ရာ ေဒသ၏ တုိးတက္မႁေပၞ အေဴခတည္၍ အုပ္ခဵႂပ္ေရး အမဵႂိးမဵႂိးဴဖင့္ အုပ္ခဵႂပ္ခဲ့သည္။ သုိႚရာတၾင္ ဆာေဒၞမန္စမစ္ႎႀင့္အတူ ယူေဆာင္လာေသာ နယ္စပ္ေဒသ အုပ္ခဵႂပ္ေရး စနစ္သည္ ယင္းသုိႛ အမဵႂိးမဵႂိး ခဲၾဴခားအုပ္ခဵႂပ္ခဲ့ေသာ နယ္စပ္ေဒသမဵားအား ပုံစံ တမဵႂိးတစားတည္း အုပ္ခဵႂပ္ရန္ စီမံထားေလသည္။ ယခင္ ကခဵင္ေတာင္အုပ္၊ ကခဵင္ဒူးဝၝး၊ ရႀမ္းေစာ္ဘၾား၊ ကရင္ေစာ္ကဲ အစရႀိသည့္ လူမဵႂိးစု အ႒ကီးအကဲမဵား၏ အုပ္ခဵႂပ္ေရးကုိ ဒီမုိကေရစီႎႀင့္ နီးကပ္လာေစရန္ ဟူေသာ အေဳကာင္းဴပခဵက္ဴဖင့္ ေ႟ၾးခဵယ္ ခန္ႛထားေသာ အတုိင္ပင္ခံ ေကာင္စီ အဆင့္ဆင့္ဴဖင့္ အုပ္ခဵႂပ္ရန္ စီမံထားသည္။

ထုိနယ္စပ္ေဒသ အုပ္ခဵႂပ္ေရးစနစ္သည္ အေပၞအားဴဖင့္ဳကည့္လ႖င္ တဆင့္တုိးတက္ ဴမင့္မားလာသေယာင္ ဴမင္ရေသာ္လည္း အမႀန္စင္စစ္ ထုိစနစ္သည္ နယ္ခဵဲႚအုပ္ခဵႂပ္ေရး ေဴခကုတ္႓မဲေစရန္ စီမံ ဖန္တီးဴခင္းသာ ဴဖစ္ေပသည္။

ဖက္ဆစ္ ေတာ္လႀန္ေရး အ႓ပီး အလၾန္တက္႔က ႎုိးဳကားေနေသာ ဗမာဴပည္မအား အေႎႀးႎႀင့္ အဴမန္ လၾတ္လပ္ေရး ေပးရေမမည္။ ထုိအခၝ နယ္စပ္ေဒသအား စုစည္း၍ ခဵန္လႀပ္ထားရန္မႀာ နယ္စပ္အုပ္ခဵႂပ္ေရး ေဒသနစ္၏ အတၾင္းသေဘာပင္ ဴဖစ္သည္။

နယ္စပ္ေဒသ အုပ္ခဵႂပ္ေရး စနစ္အရ ယခင္႟ုိးရာ ဓေလ့ထုံးစံအလုိက္ စုိးမုိးအုပ္ခဵႂပ္လာေသာ ေစာ္ဘၾား၊ ဒူးဝၝး၊ ေတာင္အုပ္မဵားသည္ အဆင့္ဆင့္အတိုင္ပင္ခံ ေကာင္စီမဵားႎႀင့္ တၾဲဖက္အုပ္ခဵႂပ္ရမည္ဴဖစ္ရာ ယခင္ စစ္မဴဖစ္မီကကဲ့သုိႚ တန္းခုိးဳသဇာ မရႀိေတာ့သည္လည္း တေဳကာင္း၊ အုပ္ခဵႂပ္မႁ အ႒ကီးအကဲ အဆင့္မႀ အခၾန္ေတာ္ ေကာက္ခံေရး တာဝန္ခံ အဆင့္သုိႚ ကဵေရာက္ကုန္သည္လည္း တေဳကာင္း ထုိအေဳကာင္းမဵားေဳကာင့္ ေစာ္ဘၾား၊ ဒူးဝၝးႎႀင့္ ေတာင္အုပ္မဵား နယ္စပ္ေဒသ အုပ္ခဵႂပ္ေရး စည္းမဵဥ္းကုိ လက္ခံရန္ ဴငင္းပယ္ဳကသည္။

ဗမာဴပည္မသည္ အမႀန္မုခဵ လၾတ္လပ္ေရးရမည္ဟု နားလည္ဳကသည္။ သုိႚေသာ္ ရႀမ္းဴပည္ အပၝအဝင္ နယ္စပ္ေဒသမဵား၏ အနာဂတ္အေရးႎႀင့္ ပတ္သက္၍ ဗမာဴပည္ဘုရင္ခံ အုပ္ခဵႂပ္ေရးအဖၾဲႚသည္၎၊ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရသည္၎ တိတိကဵကဵ တစုံတရာ ေဖာ္ထုတ္ ေဴပာဳကားဴခင္း မရႀိခဲ့ေပ။

ဗမာဴပည္မအား လၾတ္လပ္ေရး ေပးရသည့္အခၝ နယ္စပ္ေဒသမဵားအား ခဵန္လႀပ္ထားခဲ့ရန္ နည္းမဵႂိးစုံဴဖင့္ ႒ကိႂးပမ္းခဲ့သည္။

အေႎႀးႎႀင့္အဴမန္ လၾတ္လပ္ေရး ရေတာ့မည္ဴဖစ္ေသာ ဗမာဴပည္မႎႀင့္ အတူ နယ္စပ္ေဒသမဵားအား လၾတ္လပ္ေရး ေတာင္းဆုိရန္ နယ္စပ္ေဒသရႀိ ေခၝင္းေဆာင္မဵားက စီစဥ္ဳကသည္။

ဗမာဴပည္မႎႀင့္ နယ္စပ္ေဒသအား ႎုိင္ငံေရးအရ ဆက္သၾယ္ဴခင္း၊ ေပၝင္းစည္းဴခင္း မရႀိႎုိင္ရန္ နယ္ခဵဲႚအစုိးရသည္ အစၾမ္းကုန္ေဆာင္ရၾက္သည္။ နယ္စပ္ေဒသလူမဵႂိးမဵားႎႀင့္ ဗမာလူမဵႂိးမဵား ေသၾးကၾဲေစရန္ နည္းမဵႂိးစုံဴဖင့္ ေဴခထုိးခဲ့သည္။

အေဴမာ္အဴမင္႒ကီးေသာ ရႀမ္းဴပည္ေစာ္ဘၾားမဵားသည္ နယ္စပ္ေဒသေခၝင္းေဆာင္မဵားႎႀင့္ ဗမာဴပည္မ ေခၝင္းေဆာင္မဵား ရႀမ္းဴပည္တေနရာတၾင္ ဆုံးစည္း၍ ႎႀီးေႎႀာဖလႀယ္ရန္ စီမံခဲ့သည္။ ၁၉၄၇ ခုႎႀစ္၊ ပထမ ပင္လုံညီလာခံ႒ကီး ေပၝက္ဖၾားလာသည္။

ပထမ ပင္လုံညီလာခံသုိႚ တက္ေရာက္ရန္ ဗုိလ္ခဵႂပ္ဦးေအာင္ဆန္း အမႀႃးဴပႂေသာ ဗမာေခၝင္းေဆာင္မဵားအား ဖိတ္ဳကားဴခင္းကုိ ရႀမ္းဴပည္ရႀိ မဵက္ႎႀာဴဖႃအရာရႀိမဵားက တားဆီးပိတ္ပင္ရန္ ႒ကိႂးစားဳကေသးသည္။

ပထမ ပင္လုံညီလာခံမႀအစဴပႂ၍ ဴပည္ေထာင္စုစိတ္ဓာတ္ႎႀင့္ သေဘာတရားမာဵး စတင္အဴမစ္တၾယ္လာခဲ့သည္။ နယ္စပ္ေဒသ ေခၝင္းေဆာင္မဵား ညီညၝတ္စၾာ ေပၝင္းစည္းမိဳကသည္။ ေနာင္ႎႀစ္တၾင္ ဒုတိယ အ႒ကိမ္ေဴမာက္ ပင္လုံညီလာခံ ကဵင္းပရန္ ဆုံးဴဖတ္ဳကသည္။

ဗမာဴပည္မတၾင္ လုံးဝလၾတ္လပ္ေရးတုိက္ပၾဲအရႀိန္ ဴပင္းထန္လာက ဗမာဴပည္ဳကားဴဖတ္အစုိးရ ဖၾဲႚစည္းေရးႎႀင့္ တုိင္းဴပည္ဴပႂ လၿတ္ေတာ္ ေခၞယူေရးကိစၤတုိႚအတၾက္ ေအာင္ဆန္း အက္တလီစာခဵႂပ္ေပၞ ေပၝက္လာသည္။ ထုိစာခဵႂပ္အပုိဒ္ (ဂ) တၾင္ နယ္စပ္ေဒသအေရးႎႀင့္ ပတ္သက္၍ ေအာက္ပၝအတုိင္း ေဖာ္ဴပထားသည္။

နယ္စပ္ေဒသႎႀင့္ပတ္သက္၍ လန္ဒန္႓မိႂႚ ႓ဗိတိသ႖အစုိးရႎႀင့္ ဴမန္မာဴပည္ဘုရင္ခံ၏ အမႁေဆာင္ေကာင္စီက ေစလၿတ္သည့္အဖၾဲႚတိုႚ ေဆၾးေႎၾးရာ၌ ေပၞေပၝက္လာေသာ သေဘာတူညီခဵက္မဵား

နယ္စပ္ေဒသမဵားတၾင္ ေနထုိင္ေသာ ဴပည္သူလူထု၏ သေဘာတူညီခဵက္ ရယူ႓ပီး ထုိေဒသမဵားကုိ ဴမန္မာဴပည္မႎႀင့္ အဴမန္ဆုံး ပူးေပၝင္းေပးရန္ လုိအပ္သည္ဟု ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရႎႀင့္ ဴမန္မာ ကုိယ္စားလႀယ္က သေဘာတူညီဳကေဳကာင္း။

ထုိကဲ့သုိႚ ပူးေပၝင္းေရး မတည္ေထာင္မီ အခဵိန္ကာလအတၾင္း နယ္စပ္ေဒသႎႀင့္ ဴမန္မာဴပည္မတုိႚ ႎႀစ္ဦး ႎႀစ္ဘက္ အကဵႂိးသက္ေရာက္လာေသာ ေဆာင္႟ၾက္ဖၾယ္ကိစၤ ရပ္မဵားကုိ ႎႀစ္ဦး ႎႀစ္ဘက္လုံးက လက္ခံႎုိင္ေသာ နည္းလမ္းဴဖင့္ ပူးေပၝင္း ေဆာင္႟ၾက္သင့္သည္။ ထုိကဲ့သုိႛ ေဆာင္႟ၾက္ႎုိင္ရန္ ေဆာက္ပၝအတုိင္း သေဘာတူဳကသည္။

(က) နယ္စပ္ေဒသတၾင္ ေနထုိင္ဳကသူမဵားႎႀင့္ ဴမန္မာဴပည္မတၾင္ ေနထုိင္ဳကသူမဵား အခဵႂပ္အခဵာမရႀိ လၾတ္လပ္စၾာ ဝင္ေရာက္ သၾားလာခၾင့္ ရႀိေစရမည္။

(ခ) ပင္လုံညီလာခံ၌ ဴဖစ္ေစ၊ အထူးဖိတ္ေခၞေသာ ညီလာခံ၌ ဴဖစ္ေစ၊ နယ္စပ္ေဒသ၏ ေခၝင္းေဆာင္မဵားႎႀင့္ ကုိယ္စားလႀယ္မဵားအား ဳကားဴဖတ္ကာလ အတၾင္း ေအာက္ပၝ မူသုံးခုအနက္ ၎တုိႛ လက္ခံႎုိင္ေသာ ပူးေပၝင္းေရး မူကုိ တင္ဴပေစရမည္။

၁။ ဘုရင္ခံကုိ နယ္စပ္ေဒသကိစၤႎႀင့္ပတ္သက္၍ အ႒ကံဉာဏ္ေပးရန္ နယ္စပ္ေဒမႀ အဖၾဲႚငယ္တဖၾဲႚ ခန္ႚအပ္၍ ဘုရင္ခံ၏ အမႁေဆာင္ေကာင္စီႎႀင့္ ရင္းရင္းႎႀီးႎႀီး ပူးတၾဲေဆာင္ရၾက္ရန္။

သုိႚမဟုတ္

၂။ နယ္စပ္ေဒသ ကုိယ္စားလႀယ္တဦးကုိ နယ္စပ္ေဒသမဵား ကိစၤႎႀင့္ပတ္သက္၍ ေဆာင္ရၾတ္ရန္အတၾက္ ဘုရင္ခံ၏ အတုိင္ပင္ခံ ပုဂၢႂိလ္အဴဖစ္ ခန္ႚထားရန္။

သုိႚမဟုတ္

၃။ အဴခားေသာ နည္းဴဖင့္ ေဆာင္႟ၾက္ရန္။

(ဂ) ပင္လုံညီလာခံ၊ သုိႚမဟုတ္ အထူး ညီလာခံအ႓ပီးတၾင္ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရႎႀင့္ ဴမန္မာအစုးိရတုိႚသည္ သေဘာတူညီထားေသာ ရည္႟ၾယ္ခဵက္မဵားကုိ နယ္စပ္ေဒသ ဴပည္သူ ဴပည္သားတုိႚ၏ ထုတ္ေဖာ္ေဴပာဆုိေသာ လုိလားခဵက္ႎႀင့္အညီ ဴဖစ္ေဴမာက္ေအာင္ဴမင္ေစရန္ အေကာင္းဆုံးနည္းလမ္းကုိ အတူတကၾ ရႀာေဖၾ ေဆာင္႟ၾက္ရသည္။

(ဃ) ဴမန္မာဴပည္မအတၾက္ အေဴခခံ ဥပေဒသစ္ ေရးဆၾဲရာ၌ နယ္စပ္ေဒသ တုိင္းရင္းသားမဵားသည္ ပၝဝင္ပူးတၾဲ လုပ္ေဆာင္ႎုိင္ရန္ အေကာင္းဆုံးနည္းလမ္း ရႀာေဖၾဘုိႚ စုံစမ္းေရး ေကာ္မီတီတခုကုိ ခဵက္ခဵင္း ဖၾဲႚစည္း တည္ေထာင္ရမည္။

ထုိေကာ္မီတီတၾင္ ဴမန္မာဴပည္မႎႀင့္ နယ္စပ္ေဒသမဵားမႀ ကုိယ္စားလႀယ္ ဦးေရ အညီအမ႖ ပၝဝင္ရမည္။ ဴမန္မာဴပည္မမႀ ကုိယ္စားလႀယ္မဵားကုိ ဘုရင္ခံ၏ အမႁေဆာင္ေကာင္စီက ခန္ႚအပ္၍ နယ္စပ္ေဒသ ကုိယ္စားလႀယ္မဵားကုိ နယ္စပ္ေဒသ ေခၝင္းေဆာင္မဵားႎႀင့္ တုိင္ပင္၍ ဘုရင္ခံက ခန္ႚအပ္ရမည္။

ေကာ္မီတီ ဥကၠႉ အဴဖစ္ ႎႀစ္ဦးႎႀစ္ဘက္ သေဘာတူေသာ ဴမန္မာဴပည္ဴပင္ပမႀ ဳကားေနပုဂၢႂိလ္တဦးကုိ ခန္ႚထားရမည္။

တုိင္းဴပႂဴပည္ဴပႂလၿတ္ေတာ္ မဆင့္ေခၞမီ ထုိေကာ္မီတီသည္ ဴမန္မာဴပည္ အစုိးရႎႀင့္ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရတုိႚထံသုိႛ အစီရင္ခံစာ တင္သၾင္းရမည္။

အထက္ပၝ ေအာင္ဆန္း အက္တလီ သေဘာတူစာခဵႂပ္ အရ ရႀမ္းဴပည္ႎႀင့္ ဗမာဴပည္ ပူးေပၝင္းေရး ဴပႍနာသည္ အလၾန္အေရး႒ကီးလာသည္။ ရႀမ္းဴပည္ႎႀင့္ ဗမာဴပည္ ဘယ္ပုံဘယ္နည္းဴဖင့္ ပူးေပၝင္းမည္နည္း။ မဳကာမီ ေခၞယူကဵင္းပမည့္ တုိင္းဴပႂဴပည္ဴပႂလၿတ္ေတာ္သုိႛ ရႀမ္းဴပည္က ပၝဝင္မည္လား စသည့္ ဴပႍနာမဵားမႀာ ရႀမ္းဴပည္ရႀိ ေစာ္ဘၾားမဵားႎႀင့္ ေခၝင္းေဆာင္မဵား အပူတဴပင္း အေဴဖေပးရမည့္ ဴပႍနာမဵား ဴဖစ္လာေပသည္။

ဒုတိယ ပင္လုံညီလာခံ

၁၉၄၇ ခုႎႀစ္ ေဖေဖာ္ဝၝရီလ ၆ ရက္ေနႚမႀ ၁၂ ရက္ေနႛတၾင္ ကဵင္းပေသာ ဒုတိယ ပင္လုံညီလာခံတၾင္ နယ္စပ္ေဒသ ေခၝင္းေဆာင္မဵားသည္ အနာဂတ္ ဴပည္ေထာင္စု ဖၾဲႚစည္းေရးႎႀင့္ ပတ္သက္၍ တုိင္းဴပည္ဴပႂလၿတ္ေတာ္သုိႛ တက္ေရာက္ရန္ တညီတႌၾတ္တည္း သေဘာတူဳကသည္။

အနာဂတ္ ဴပည္ေထာင္စု မဖၾဲႚစည္းမီ ဳကားဴဖတ္ကာလအတၾက္ ဗမာဴပည္မႎႀင့္ ဘယ္ပုံဘယ္နည္း ပူးေပၝင္းဆက္သၾယ္မည္ကုိ ၁၉၄၇ ခုႎႀစ္၊ ေဖေဖာ္ဝၝရီလ ၆ ရက္ေနႚ ပင္လုံတၾင္ ကဵင္းပေသာ ရႀမ္းေစာ္ဘၾားမဵား ကုိယ္စားလႀယ္မဵား၊ ရႀမ္းလူထု ကုိယ္စားလႀယ္မဵား၊ ကခဵင္ေခၝင္းေဆာင္မဵား ပၝဝင္ေသာ အစည္းအေဝးက ေအာက္ပၝအတုိင္း ဆုံးဴဖတ္ဳကသည္။

၁၉၄၇ ခုႎႀစ္၊ ေဖေဖာ္ဝၝရီလ ၆ ရက္ေနႛ မၾန္းလၾဲ ၂ နာရီခၾဲအခဵိန္တၾင္ ပင္လုံ႓မိႂႚ၌ ကဵင္းပေသာ ရႀမ္းႎႀင့္ ကခဵင္ ေကာ္မီတီ အစည္းအေဝး၏ ဆုံးဴဖတ္ခဵက္

ရႀမ္းႎႀင့္ ကခဵင္တုိႛသည္ ဴမန္မာတုိႛႎႀင့္ ပူးေပၝင္း ေဆာင႟ရၾက္ဴခင္းအားဴဖင့္ လၾတ္လပ္ေရးကုိ ပုိမုိေဆာလဵင္စၾာ ရရႀိလိမ့္မည္ဟု ေကာ္မီတီက ထင္ဴမင္ယူဆသည္။ ယင္းသုိႛ ထင္ဴမင္ယူဆသည့္ အေလဵာက္ အကူးအေဴပာင္း ကာလအတၾင္းတၾင္ ဴမန္မာဴပည္ အစုိးရ အမႁေဆာင္ ေကာင္စီတၾင္ ပၝဝင္ ေဆာင္႟ၾက္ရန္ မိမိတိုႛ လူမဵႂိး အသီးသီး၏ ကုိယ္စားလႀယ္မဵားကုိ ေအာက္ပၝ ေဖာ္ဴပပၝ အခဵက္အလက္မဵားအရ ပုိႚလၿတ္မည္။

(၁) ဴမန္မာတုိႚႎႀင့္ အဆင့္အတန္းတူ၊ အခၾင့္အလမ္းတူ၊ ရပုိင္ခၾင့္တူ ဒီမုိကေရစီကဵခံစား ခၾင့္ရႀိရမည္။

(၂) အမႁေဆာင္ေကာင္စီတၾင္ပၝဝင္ေဆာင္ရၾက္ဳကေသာ ရႀမ္းကုိယ္စားလႀယ္ႎႀင့္ ကခဵင္ကုိယ္စားလႀယ္တုိႚသည္ မိမိတိုႚ လူမဵႂိးအသီးသီး၏ ဴပည္တၾင္းေရးရာ အားလုံးအတၾက္ တာဝန္ယူ ေဆာင္ရၾက္ဳကရမည္။ ထုိႚဴပင္ ကာကၾယ္ေရး၊ ႎုိင္ငံဴခားေရး၊ မီးရထား အေကာက္ေတာ္ အစရႀိေသာ အားလုံးႎႀင့္ဆုိင္သည့္ ကိစၤမဵားအတၾက္ အားလုံး စုေပၝင္းတာဝန္ယူ ေဆာင္ရၾက္ဳကရမည္။

(၃) ကခဵင္တုိႛက ကခဵင္ဴပည္နယ္ အလုိရႀိေဳကာင္း ေတာင္းဆုိခဵက္ကုိ ဤေကာ္မီတီက ေထာက္ခံသည္။

(၄) ဴမန္မာ ကုိယ္စားလႀယ္ေတာ္မဵားႎႀင့္ ဘုရင္ ဧကရာဇ္ အစုိးရ၏ သေဘာတူညီခဵက္မဵားသည္ ရႀမ္း ကခဵင္တုိႛႎႀင့္ ပတ္သက္ဴခင္း မရႀိေစရ။

(၅) လၾတ္လပ္ေရး ရရႀိ႓ပီးသည့္ေနာက္ ဴမန္မာဴပည္ေထာင္စု မႀ က႗ႎု္ပ္တုိႛ ခၾဲထၾက္လုိလ႖င္ က႗ႎု္ပ္တုိႛ သေဘာကဵသည့္ အခဵိန္ ခၾဲထၾက္ႎုိင္ခၾင့္ ရႀိေစရမည္။

ရႀမ္းေကာ္မီတီ

(ပုံ) ခၾန္ပန္းစိန္၊ ေတာင္ပုိင္း စပ္ဖလုံ။

(ပုံ) စပ္ေ႟ၿသုိက္၊ ေညာင္ေ႟ၿစပ္ဖလုံ။

(ပုံ) စပ္ဟုမ္ဖ၊ ေဴမာက္သိႎၮီ စပ္ဖလုံ။

(ပုံ) စပ္ႎၾံ၊ လဲခဵား စပ္ဖလုံ။

(ပုံ) စပ္စံထၾန္း၊ မုိင္းပၾန္ စပ္ဖလုံ။

(ပုံ) စပ္ထၾန္းဧ၊ သာမခန္း စပ္ဖလုံ။

(ပုံ) ခၾန္ဖုံး

(ပုံ) ဦးတင္ဧ

(ပုံ) ဦးထၾန္းဴမင့္

(ပုံ) ဦးဳကာပု

(ပုံ) ခၾန္ေစာ

(ပုံ) စပ္ရစ္ဖ

(ပုံ) ခၾန္ထီး

ကခဵင္ေကာ္မီတီ

(ပုံ) ဆင္ဝၝေနာင္၊ ဴမစ္႒ကီးနား။

(ပုံ) ေဇာ္ရစ္၊ ဴမစ္႒ကီးနား။

(ပုံ) ဒင္ရာတန္၊ ဴမစ္႒ကီးနား။

(ပုံ) ေဇာ္လ၊ ဗန္းေမာ္။

(ပုံ) ေဇာ္လၾန္း၊ ဗန္းေမာ္။

(ပုံ) လဖန္းဂေရာင္း၊ ဗန္းေမာ္။

ထုိဆုံးဴဖတ္ခဵက္ကုိ ေနာက္တေနႚ ၇၊ ၂၊ ၄၇ တၾင္ ထပ္မံ ေရာက္ရႀိလာေသာ ခဵင္းကုိယ္စားလႀယ္မဵား ပၝဝင္သည့္ နယ္စပ္ေဒသ ကုိယ္စားလႀယ္ စုံညီ အစည္းအေဝးမႀ ေအာက္ပၝအတုိင္း ထပ္မံ အတည္ဴပႂသည္။

၁၉၄၇ ၊ ခုႎႀစ္ ေဖေဖာ္ဝၝရီလ ၇ ရက္ေနႚနံနက္ ၉ နာရီအခဵိန္တၾင္ ပင္လုံ႓မိႂႚ၌ ကဵင္းပေသာ ခဵင္း၊ ကခဵင္၊ ရႀမ္း ပူးတၾဲေကာ္မတီ၏ ဆုံးဴဖတ္ခဵက္။

ခဵင္းကုိယ္စားလႀယ္ အဖၾဲႚသည္ ၁၉၄၇ ခုႎႀစ္၊ ေဖေဖာ္ဝၝရီလ ၆ ရက္၊ ညတၾင္ ေရာက္ရႀိလာရာ ၎တုိႚအား ညီလာခံက လႁိက္လဲႀစၾာ ႒ကိႂဆုိဳကေလသည္။ ထုိခဵင္းကုိယ္စားလႀယ္ အဖၾဲႚတၾင္

(၁) ဦးလၿာမႁန္း၊ ေအတီအမ္၊ အုိင္ဒီအက္စ္အမ္၊ ဘီအီးအမ္၊ ဖလမ္း၊ ခဵင္းေတာင္တန္း။

(၂) ဦးေသာင္ဇင္ခပ္၊ ေအတီအမ္၊ ကစ္ဒင္၊ ခဵင္းေတာင္တန္း။

(၃) ဦးကၾယ္မန္း၊ ေအတီအမ္၊ ဟာကာ၊ ခဵင္းေတာင္တန္း ၏တုိႛ ပၝဝင္ဳကသည္။

(၁) ယမန္ေနႚ မၾန္းလၾဲ ၂ နာရီခၾဲအခဵိန္တၾင္ ကဵင္းပသည့္ ရႀမ္းႎႀင့္ ကခဵင္ ကုိယ္စားလႀယ္ အဖၾဲႚတုိႛကုိ ဆုံးဴဖတ္ခဵက္တုိႛကုိ ဖတ္ဳကား ရႀင္းလင္းဴပရာ ခဵင္းကုိယ္စားလႀယ္ အဖၾဲႚက ေအာက္ပၝ အခဵက္မဵားကုိ ဴဖည့္စၾက္၍ ေထာက္ခံဳကသဴဖင့္ အားလုံး သေဘာတူ လက္ခံဳကေလသည္။

(က) ဗဟုိ အခၾန္ေတာ္ေငၾႎႀင့္ စပ္လဵဥ္း၍ ရႀမ္းတိုႛ ခံစားရေသာ အခၾင့္အေရးႎႀင့္ ရပုိင္ခၾင့္ အားလုံးတုိႚအတိုင္း ခဵင္းႎႀင့္ ကခဵင္တုိႛကလည္း လူဦးေရအလုိက္ ခံစားခၾင့္ ရရႀိေစရမည္။