ကင္းဝန္ မင္း႒ကီး ဦးေကာင္း

တခၝတုန္းက ဘုရင္ ပၝေတာ္မူတဲ့ အခၝ၊ ဘယ္သူႚ လက္ခဵက္လဲလိုႚ စစ္ေဆး ဳကတယ္။ အဂၢမဟာ ေသနပတိ ဝန္ရႀင္ေတာ္ လယ္ကိုင္း ႓မိႂႚစား၊ ေသနတ္ဝန္ ကင္းဝန္ မင္း႒ကီး သတိုး သုဓမၳ မဟာ သက္ေတာ္ရႀည္ (ဦးေကာင္း) ကို ေဴပာလာ ဳကပၝတယ္။ အဲဒီအခၝ စစ္ေဆးဳကပံုကို အကဵဥ္း ေဴပာဴပ ခဵင္ပၝတယ္။

ဗနံ (အလံု) ႓မိႂႚနယ္ ေတာင္ဘက္ ကုခန္း (ပခန္း) ေလး ရာဴပႂ႓မိႂႚ၊ အေနာက္မႀာ ထီးလင္း၊ ေဴမာက္မႀာ ဗန္ႚကဵီတိုက္ ဝိုင္းထားတဲ့ ဆင္ရႀင္ ႓မိႂႚနယ္ မုန္တိုင္ပင္ ႟ၾာမႀာ၊ ေနာင္ ကင္းဝန္ မင္း႒ကီး ဴဖစ္မယ့္ ေမာင္ေကာင္းကို ၁၁၈၃ တပိုႚတၾဲလဆန္း ၁၂ ရက္၊ တနဂႆေႎၾေနႚ (၃ ေဖေဖာ္ဝၝရီ ၁၈၂၂) မႀာ၊ ေမၾးဖၾား ပၝတယ္။ အဲဒီ အခၝက၊ မုန္တိုင္ပင္ ႟ၾာမႀာ အိမ္ေဴခ ခုနစ္အိမ္ပဲ ရႀိတယ္။ ရက္ကန္း ရက္တဲ့ အခၝ သံုးတဲ့ ယင္သၾား လုပ္သူ ဦးမိႁ၊ ဇနီး မယ္စီ တိုႚက၊ ေနာင္ ကင္းဝန္ ဴဖစ္မယ့္ ေမာင္ခဵင္းကို ေမၾးပၝတယ္။ အသက္ ခုနစ္ႎႀစ္မႀာ မုန္တိုင္ပင္ ႟ၾာေဴမာက္ (ႎႀစ္မိုင္ေလာက္ ေဝးတဲ့) ငႀက္ေပဵာေတာ႟ၾာ ဘုန္းေတာ္႒ကီး ဦးဆန္း ဆီမႀာ အပ္ႎႀံ႓ပီး ပညာ သင္ေစတယ္။ သင္ပုန္း႒ကီးနဲႚ ဇာတ္႒ကီး ဆယ္ဘၾဲႚကို သင္ရတယ္။ အသက္ ၁၀ ႎႀစ္မႀာ သာမေဏ ဴပႂလုပ္ ေပးတယ္။ ဆရာေတာ္ ဦးဆန္းက ' အာသဘ' လိုႚ ဘၾဲႚ အမည္ ေပးတယ္။ အသက္ ၁၅ ႎႀစ္မႀာ ငႀက္ေပဵာေတာ ေကဵာင္းက စစ္ကဲကုန္း ႟ၾာေကဵာင္း ဦးအာသဘ ဆီကို ပညာသင္ လၿတ္ဴပန္တယ္။ အဲဒီကေန ပဒူး ႟ၾာေကဵာင္း ဦးဥတၨမ ဆီကို ေရာက္တယ္။ အဲဒီမႀာ ဦးဝိသုႎၬ (ဦးရန္ေဝး) နဲႚ ေတၾႚ႓ပီး၊ ဆရာ တပည့္ ဴဖစ္လာ ဳကတယ္။ ေကဵာင္းဘုန္း႒ကီး ဦးဥတၨမက၊ ဦးရန္ေဝးရဲႚ ဦးရီး ဴဖစ္ပၝတယ္။ အဲဒီက တခၝ၊ ပခန္း ႓မိႂႚနယ္ အေရႀႚဘက္ ငၝးရံႚအို ဴမစ္စုတ္႟ၾာ ဘုန္းေတာ္႒ကီး ဦးေကဵာင္ေခၝင္ ဆီကို ပညာသင္ ေရာက္ဴပန္တယ္။ အသက္ ၂၀ အ႟ၾယ္မႀာ၊ ငယ္ဆရာ ဘုန္း႒ကီး ဦးဆန္းထံ ဴပန္လာ႓ပီး ရဟန္း ခံဖိုႚ စီစဥ္တဲ့ အခၝ၊ ရဟန္း ဒကာ ဴဖစ္လိုတဲ့ လူေတၾ မဵားလၾန္းလိုႚ ေခၞသႎီၩ သူ႒ကီး ဦးေကဵာ္က ေခၝင္းေဆာင္႓ပီး၊ အစုစပ္ ဒကာ ခံ႓ပီး ေပးလိုက္ ဳကပၝတယ္။ ရဟန္း ငၝးဝၝ၊ အသက္ ၂၅ ႎႀစ္ ေရာက္တဲ့ အခၝ အမရပူရ မင္းေနဴပည္ကို ေရာက္လာ ပၝတယ္။ မဟာဝိဇ ယာရာမ၊ ဗားကရာ တိုက္ကို ဝင္တဲ့ အခၝ၊ အရင္က ေတၾႚခဲ့ ဖူးတဲ့ ဦးဝိသုႎၬ (ဦးရန္ေဝး) က၊ ေကဵာင္း တေကဵာင္းမႀာ ေကဵာင္းထိုင္ ဴဖစ္ေနတာ ေတၾႚလိုႚ ဦးဝိသုႎၬ ဆီမႀာပဲ ပညာ ဆက္သင္ ပၝတယ္။ ဦးဝိသုႎၬက မင္းတုန္းမင္းနဲႚ အဆက္အသၾယ္ ရ႓ပီး၊ မင္းတုန္းမင္း ဆီကို သီတင္း ေနႚတိုင္း သၾား႓ပီး ဥပုသ္ သီတင္း ေဆာက္တည္ဖိုႚ သီလ ေပးရတယ္။ ေနာင္ေတာ့ လူထၾက္႓ပီး မင္းတုန္းမင္း ထံမႀာ ခစားတယ္။ အာသဘလည္း ဒီလိုပဲ မင္းတုန္းမင္း အမႁ ထမ္းတယ္။ ေမာင္ခဵင္းလိုႚ ေခၞတယ္။ ကဗဵာ လကႆာ စီကံုး ေရးသားတဲ့ အခၝ လဵင္ဴမန္ ေကာင္းမၾန္လိုႚ ေကဵနပ္႓ပီး နာမည္ ေမာင္းခဵင္းကို၊ ေမာင္ေကာင္းလိုႚ ဴပင္ေစတယ္။ ေမာင္ေကာင္း အသက္ ၂၈ ႎႀစ္ ရႀိပၝ႓ပီ။ ေနာက္တႎႀစ္မႀာ ေနမဵႂိး နရာစည္သူဘၾဲႚ ရတယ္။ ဘၸာ စာေရး ခန္ႚတယ္။ ေနာက္ တႎႀစ္မႀာ အသက္ ၃၀ သာ ရႀိေသးတဲ့ ေမာင္ေကာင္းနဲႚ အသက္ ၅၉ ႎႀစ္ ရႀိတဲ့ မုဆိုးမ ဆင္ဳကန္ သခင္နဲႚ ဝန္မင္း တိုႚက ေပးစားတယ္။

မင္းတုန္းမင္း ရႀင္ဘုရင္ ဴဖစ္တဲ့ အခၝ ေမာင္ေကာင္းကို မင္းလႀ သိခႆသူဘၾဲႚ ေပးတယ္။ စကိုင္း ႓မိႂႚနယ္ ႟ၾာသစ္႒ကီး ႟ၾာကို အပိုင္စား ေပးတယ္။ ေ႟ၿတိုက္စိုး ခန္ႚတယ္။ တိဏၧႂက ဇာတ္ကို ပဵႂိႚေရး႓ပီး ဆက္လိုႚ ေကဵနပ္တဲ့ အတၾက္၊ လၿတ္ေတာ္ အမႀာေတာ္ေရး ခန္ႚတယ္။ ပခန္း႒ကီး႓မိႂႚ စီရင္စု သေဴပငၝး ႟ၾာကို စားရတယ္။ မႎၩေလး ဴပန္တည္ဖိုႚ ရႀင္ဘုရင္ စိတ္ဆႎၬ ရႀိေနလိုႚ ဴမေတာင္ ဓားေသနတ္ဝန္ မင္း႒ကီးမႀာ အထူး တာဝန္၊ ေမာင္ေကာင္းမႀာ ဴမေတာင္စား ခိုင္းသမ႖ လုပ္ေဆာင္ ရတယ္။ ၁၈၂၇ မႀာ လၿတ္ေတာ္ စာေရး႒ကီး ဴဖစ္လာတယ္။ ၁၈၅၈ မႀာ ေနမိရကန္ကို ေရးသား ဆက္သၾင္းတဲ့ အခၝ ေနမိ မင္းကို နတ္ဴပည္ နတ္႟ၾာက ပင့္ေခၞဖိုႚ ရထား အေရာက္မႀာ၊ နန္းတၾင္းသူေတၾ ထိတ္လန္ႚ ေဳကာက္႟ၾႚံ ပံုကို ေရးတဲ့ ေနရာမႀာ ေတာ္လၾန္းလိုႚ ခဵီးမၾမ္း ဳကတယ္။ ေနာက္ မႎၩေလး နန္းေတာ္ တည္ေဆာက္တဲ့ ႓မိႂႚတည္ စာတမ္း အခဵီး နိဒၝန္း ေရးသၾင္းတဲ့ အခၝ၊ အထူး ေကဵနပ္လိုႚ အဴခား စာေရးေတာ္႒ကီးေတၾ ရ႓မဲ ဴဖစ္တဲ့ ဘၾဲႚထက္ 'မဟာ' တိုး႓ပီး၊ 'မဟာ မင္းေကဵာ္စည္သူ' လိုႚ ဘၾဲႚသစ္ ရတယ္။ ကတၨီပၝ ေဗာင္းနဲႚ ေ႟ၿစလၾယ္ ကိုးသၾယ္လည္း ရတယ္။ ၁၈၆၀ ဴပည့္မႀာ စိတၨႂပတၨိေလသ စာတမ္းကို ေရးသၾင္းတယ္။ အဲဒီ စာတမ္းရဲႚ အဆက္ ဓေမၳာဇ ေမာ္ကၾန္းကို ေရးသၾင္းတယ္။ ေနာက္ ၁၈၆၁ မႀာ၊ အလံု ႓မိႂႚဝန္ အရာ ခန္ႚထားတယ္။ ဒၝကို အမဵား႒ကီး ေကဵနပ္႓ပီး၊ ေ႟ၿထီး သနားေတာ္ဴမတ္ ခံရခဵင္ ပၝတယ္လိုႚ ေလ႖ာက္ထား မိတဲ့ အတၾက္ ေပးတာယူ၊ မေတာင္း ရဘူးလိုႚ အေဴပာ ခံရတယ္။ ခင္ပၾန္းတု တဆယ့္ ေဴခာက္ေယာက္ အေဳကာင္း ရတု ေရးရ ဴပန္တယ္။

ဦးေကာင္းက အလံု ႓မိႂႚဝန္ အဴဖစ္နဲႚ အလံုကို သၾား႓ပီး ေနရခိုက္၊ အလံု႓မိႂႚ သူ႒ကီး ႎႀမ အသက္ ၂၈ ႎႀစ္ ရႀိသူ၊ မေ႟ၿမယ္နဲႚ အေဳကာင္း ပၝလိုႚ ဝန္ကေတာ္ တေယာက္ တိုးလာတယ္။ ၁၈၆၅ မႀာ ေတာင္ငူ၊ ရမည္းသင္း သစ္ေတာက အလုပ္အေဆာင္ ညံ့လိုႚ ဘၸာေတာ္ ယုတ္ေလဵာ့တဲ့ အတၾက္ ေတာင္ငူ၊ ရမည္းသင္း ႎႀစ္႓မိႂႚဝန္ ဴဖစ္လာတယ္။ ၁၈၆၆ ဴမင္ကၾန္း၊ ဴမင္းခံုတိုင္၊ ပန္းတိမ္ မင္းသားတိုႚ ပုန္ကန္ ဳကတဲ့ အေရးမႀာ၊ ေနႚည မဴပတ္ မင္း႒ကီး မဟာစည္သူ ဘၾဲႚနဲႚ ႒ကီးဳကပ္ အုပ္ထိန္း ရတဲ့ အတၾက္၊ အမႁ ထမ္းေကာင္း အဴဖစ္ မင္း႒ကီး မဟာ စည္သူ ဘဲၾႚနဲႚ ဝန္ေထာက္ ရာထူး တိုးဴမၟင့္ ခန္ႚထား တာကို ခံရတယ္။ အေရးေတာ္ ႓ပီးတဲ့ အခၝ ေကဵာက္တလံုးကင္း၊ မင္းကၾန္းကင္း၊ စမၯာယ္နဂိုရ္ကင္း စတဲ့ ေရကင္း ေတၾရယ္၊ ဆင္ဳကန္ကင္း၊ ေဴမာက္ဦးကင္း၊ ေလသာကင္း၊ ဴပင္းထိပ္ကင္း၊ နတ္ထိပ္ကင္း၊ ေရႀာင္ကေဗၾကင္း ဆိုတဲ့ ဳကည္းကင္းေတၾ ကိုပၝ ထိန္းရတဲ့ ကင္းဝန္ အရာေတာ္ ခန္ႚထား ခံရတယ္။ အသက္ ၇၀ ေကဵာ္တဲ့ ဆင္ဳကန္ သခင္ ကၾယ္လၾန္တဲ့ အခၝ၊ အလံု ႓မိႂႚသူ မေ႟ၿမယ္က လက္ဆံု စားပၾဲတက္ မယား ဴဖစ္လာ ပၝတယ္။

၁၈၆၈ မႀာ အဥၤသံခိပ္ ဓမၳသတ္ လကႆာ ၇၂ ပုဒ္ကို ေရးတယ္။ အဂႆလိပ္ပိုင္ ေအာက္ဴမန္မာ ႎိုင္ငံနဲႚ အစပ္ မင္းလႀ ႓မိႂႚမႀာ သၾားေရာက္ ေနထိုင္႓ပီး၊ ေအာက္ဴမစ္စဥ္ဝန္ ဴဖစ္လာတယ္။ ၁၈၇၁ မႀာ ဝန္႒ကီး အရာ တိုး႓ပီး အဂႆလန္ကို သံအဴဖစ္ ေစလၿတ္ဴခင္း ခံရတယ္။ ေရႀး အထက္ထက္က ဒီလုိ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ဴခင္း မရႀိ ဘူးေသးလိုႚ ထူးဴခား ႒ကီးမားတဲ့ တာဝန္ကို ယူရတာ ဴဖစ္တယ္။ 'အဂၢ မဟာ ေသနာပတိ ဝန္ရႀင္ေတာ္ မင္း႒ကီး' လိုႚ ေကဵာ္ေစာ ထင္ရႀား လာတယ္။ ဇာတိ ရပ္႟ၾာ ဴဖစ္တဲ့ မုန္တိုင္ပင္ ႟ၾာကို 'မင္းတိုင္ပင္' ႟ၾာလိုႚ ေဴပာင္းလဲ ေခၞေဝၞ ဳကတယ္။ သံ႒ကီး အဴဖစ္ အဂႆလန္၊ ဴပင္သစ္၊ အီတလီ ႎိုင္ငံ ေတၾကို ေရာက္ခဲ့ ႓ပီးေနာက္၊ ၁၈၇၃ မႀာ ႎိုင္ငံကို ဴပန္ေရာက္တဲ့ အခၝ 'သတိုး မင္း႒ကီး မဟာ စည္သူ' လိုႚ ဘၾဲႚ တံဆိပ္ တိုးတက္ လာပၝတယ္။ သံ႒ကီး အဴဖစ္ ဴပင္သစ္ကို ေစလၿတ္ဴခင္း ခံရ ပၝေသးတယ္။ ဴပန္လာတဲ့ အခၝ၊ ကုန္းေဳကာင္း စစ္အမႁထမ္း ဴဖစ္တဲ့ ေဴမာက္ဒဝယ္၊ ေတာင္ဒဝယ္၊ ေဴမာက္တရာ့ ငၝးဆယ္၊ ေတာင္တရာ ့ငၝးဆယ္၊ ေဴမာက္ မာရဘင္၊ ေ႟ၿဴပည္ မႀန္ကင္း စတဲ့ အတၾင္း ေဴခာက္စုနဲႚ ေသနတ္ အစု တပ္ေပၝင္း ၂၂၊ စစ္သည္ သူရဲ ငၝးေသာင္း ေကဵာ္ကို ႒ကီးမႀႃး ရတဲ့၊ ေသနတ္ဝန္ အရာ ခန္ႚထား ခံရတယ္။ ၁၈၇၅မႀာ လယ္ကိုင္း ႓မိႂႚကို စားရတယ္။ အဲဒီ ႎႀစ္မႀာပဲ၊ အဂႆလိပ္ အိမ္ေရႀႚ မင္းသား အိႎၬိယ အလည္ ေရာက္လိုႚ၊ သၾားေရာက္ ႎႁတ္ဆက္ရ ဴပန္တယ္။ အိႎၬိယဴပည္ ေရာက္ခိုက္ ဗုဒၭဂယာ၊ မဟာ ေဗာဓိကို သၾား႓ပီး အုတ္စီ ဇရပ္ ေဆာက္ခဲ့တယ္။ ၁၈၇၆ မႀာ၊ မင္းတိုင္ပင္ ႟ၾာက အမဵိႂးေတၾ လိုက္လာ႓ပီး၊ သူတိုႚကို နတ္ရႀင့္ေ႟ၾး ေသနတ္ အစုက ကင္းလၾတ္ခၾင့္ ေတာင္းဳကတယ္။ မဴငင္းသာလိုႚ ေ႟ၿနားေတာ္ ဳကားေလ႖ာက္ ထားတဲ့ အခၝ၊ အဴပစ္တင္ ခံရတယ္။ ရတု ပိုဒ္စံု ေရး႓ပီး ဆက္သတဲ့ အခၝ ဘုရင္က ေနာက္ထပ္ အဴပစ္ မတင္ ေတာ့ပၝ။ ပဥၤမ သဂႆၝယနာတင္ မင္းတရား႒ကီး (မင္းတုန္းမင္း) နတ္႟ၾာ စံတဲ့ အခၝ သားေတာ္ သီေပၝ မင္းဴဖစ္ လာတယ္။ သီေပၝမင္းက ဦးေကာင္းကို 'မင္းသတိုး သုဓမၳ မဟာ သက္ေတာ္ရႀည္' ဆိုတဲ့ ဘၾဲႚကို ေပးတယ္။ အလံု ႓မိႂႚသူ မေ႟ၿမယ္ကို ၂၃ ႎိုဝင္ဘာ ၁၈၇၉ မႀာ အေမးေတာ္ခံ ကေတာ္႒ကီး ေနရာ ေနေစလိုႚ၊ သနားေတာ္ဴမတ္ ခံရတယ္။ အေနာက္ ပၾဲတက္ ကန္ေတာ့ခံ တက္ရတဲ့ ကေတာ္ဘၾဲႚ ရသူ ၁၆ ေယာက္မႀာ မေ႟ၿမယ္က နံပၝတ္ ၁ ဴဖစ္လာတယ္။ ကသာ႓မိႂႚ ကိုလည္း စားရတယ္။

ကိုယ္တိုင္ ေရးသား စီကံုး ခဲ့ဖူးတဲ့၊ အဥၤသံခိပ္ ဓမၳသတ္ လကႆာကို အကဵယ္ ခဵဲႚ႓ပီး၊ အဥၤသံေခပဝဏၧနာ ဓမၳသတ္လိုႚ ေရးဴပန္တယ္။ ၁၉ ဧ႓ပီ ၁၈၈၄ မႀာ ကင္းဝန္ မင္း႒ကီး ကေတာ္ ကသာ ႓မိႂႚစား ကၾယ္လၾန္တယ္။ ကင္းဝန္ မင္း႒ကီးကို အဂႆလိပ္ အစိုးရက၊ ဆက္႓ပီး အုပ္ခဵႂပ္ေရးမႀာ အတိုင္ပင္ခံ သေဘာမဵိႂး ခန္ႚထားတယ္။ စီအက္ (စ) အိုင္ ဘၾဲႚတံဆိပ္ အပ္ႎႀင္းတယ္။ ၁၈၈၈ ေရာက္တဲ့ အခၝ အ႓ငိမ္းစား လစာ ေပး႓ပီး အနားယူ ေစတယ္။ ၁၈၉၃ မႀာ ကင္းဝန္ မင္း႒ကီးကို မင္း႒ကီး ဘာဂဵက္ (Burgest) က ေတာင္းပန္လိုႚ၊ ဓမၳသတ္ ၃၆ ေစာင္တၾဲကို ေရးသား ေပးတယ္။

႒ကီးကဵယ္တဲ့ ပုဂၢိႂလ္ ဴဖစ္ေပမယ့္ ေသဴခင္း တရားကို မလၾန္ဆန္ ႎိုင္ပၝ။ ၃၀ ဇၾန္ ၁၉၀၇၊ အသက္ ၈၆ ႎႀစ္ ၄ လ ၂၁ ရက္မႀာ ကၾယ္လၾန္တယ္။

ေဒၝက္တာသန္းထၾန္း