သခင္ ကုိယ္ေတာ္မႁိင္း (၁၈၇၆ - ၁၉၆၄)

၁။ အမည္ရင္း - ေမာင္လၾမ္းေမာင္

၂။ မိဘအမည္ - ဦးစံဒၾန္း + ေဒၞအုန္း

၃။ ေမၾးသကၺရာဇ္ - ၁၈၇၆ ခု၊ မတ္လ ၂၃ ရက္၊ ဴမန္မာ သကၠရာဇ္ ၁၂၃၇ တေပၝင္းလဴပည့္ေကဵာ္ ၁၄ ရက္ ဳကာသပေတးေနႚ

၄။ ေမၾးဖၾားရာေဒသ - ေ႟ၿေတာင္႓မိႂႚနယ္၊ ဝၝးလယ္႟ၾာ

၅။ ကေလာင္ အမည္ခၾဲမဵား - ေ႟ၿေတာင္ ေမာင္လၾန္း၊ မစၤတာ ေမာင္မႁိင္း၊ ပၸိေလး၊ ေမာင္သမာဓိ၊ မေစာႌၾန္ႚ

၆။ ေမၾးခဵင္း - ေမၾးခဵင္း ၅ ေယာက္အနက္ ဒုတိယေဴမာက္

၁၈၈၃၊ ခုႎႀစ္သား အ႟ၾယ္တၾင္ ဦးေလး ေတာ္စပ္သူ ဦးပဥၤင္း ဦးသီရိႎႀင့္ အတူ မႎၩေလး႓မိႂႚသုိႚ လိုက္ပၝ လာ႓ပီး ဴမေတာင္ ေကဵာင္းတုိက္ ဴမေတာင္ ဆရာေတာ္ ဘုရား႒ကီး၊ ကဵီးသဲ ေလးထပ္ ပထမ ဆရာေတာ္႒ကီး (ဴပန္ဳကားေရးႎႀင့္ ဴပည္သူႚ ဆက္ဆံေရး ဦးစီး ဌာန - ႟ံုးခဵႂပ္၊ စာတည္း အဖၾဲႚက စုေဆာင္း ဴပႂစုတဲ့ ႎႀစ္ဆယ္ ရာစု ဴမန္မာ စာေရး ဆရာ မဵားႎႀင့္ စာစု စာရင္း၊ ပအ႒ကိမ္ထုတ္ ၂၀၀၃၊ ဧ႓ပီ) ထံတၾင္ ကိုရင္ဝတ္ဴဖင့္ ပညာ သင္ယူ ခဲ့သည္။ ရႀင္အမည္ ပၸိတ။

၁၈၈၅ ႎိုဝင္ဘာ ၂၉ (၁၂၄၇ တန္ေဆာင္မုး လဆုတ္ ၈ ရက္) တၾင္ သီေပၝ ဘုရင္ႎႀင့္ မိဖုရား ပၝေတာ္မူသည့္ အနႉာ႟ံု ဴမင္ကၾင္းကို 'စာေတာ္ဝန္ ဦးခဲ' ေကဵာင္း လက္ရန္း ေပၞမႀ ဴမင္ေတၾခဲ့၊ ေဳကကၾဲ မဵက္ရည္ ကဵခဲ့သည္။ ထုိေနႚမႀာပင္ စိတ္ပဵက္႓ပီး သပိတ္ တလံုး သကႆန္း တထည္ႎႀင့္ စစ္ကိုင္းဘက္ ေတာထၾက္ခဲ့သည္။ စစ္ကုိင္း၊ မုံ႟ၾာ၊ အလုံ၊ ေဳကးမုံ၊ ေခဵာင္းဦး၊ ေမာင္းေထာင္၊ ဘုတလင္၊ ကနီ ေဒသ မဵားသုိႚ ေဴခာက္ႎႀစ္ခန္ႚ လႀည့္လည္ စာသင္ခဲ့သည္။ အဂၢိရတ္ ဖိုထိုးဴခင္း ဝၝသနာ ပၝသည္။

၁၈၉၄ မႀာ ဖခင္ ဦးစံဒၾန္း ကၾယ္လၾန္ ခဲ့႓ပီး၊ အသက္ (၁၉) ႎႀစ္ အ႟ၾယ္တၾင္ ရဟန္း ဘဝမႀ လူဝတ္ လဲခဲ့သည္။ ၁၈၉၇ အသက္ ၂၂ အ႟ၾယ္မႀာ အစိုးရစစ္ ၇ တန္း စာေမးပၾဲကို မံု႟ၾာ႓မိႂႚ အလၾတ္ ပညာ သင္ေကဵာင္းမႀ ရဟန္း အမည္ ပၸိတဴဖင့္ ဝင္ေရာက္ ေဴဖဆုိ ေအာင္ဴမင္ ခဲ့သည္။

၁၈၉၈ မႀာ ေမာ္လ႓မိႂင္သိုႚ ေရာက္႓ပီး၊ 'ဴမန္မာတိုင္း' သတင္းစာတၾင္ ပၸိေလး ကေလာင္ အမည္ဴဖင့္ ကဗဵာမဵား၊ စာမဵား ေရးခဲ့သည္။ ၁၉၀၀ မႀာ ရန္ကုန္သိုႚ ေရာက္လာ႓ပီး ဆူးေလ ဘုရားလမ္းရႀိ 'ဇမၱႃ ကဵက္သေရ စာပံုႎႀိပ္တုိက္' တၾင္ စာစီ အဴဖစ္ ဝင္လုပ္သည္။ ၁၉၀၃ ခုမႀာ ရန္ကုန္ ဳကည့္ဴမင္တုိင္ ငၝးေဳကာ္ဖုိရပ္ေန ဆန္ စပၝး ပၾဲစား ဦးႎု၊ ေဒၞႎႀင္း တုိႚ၏ သမီး ေဒၞရႀင္ႎႀင့္ လက္ထပ္သည္။ ဇမၱႃ ကဵက္သေရ စာပံုႎႀိပ္တုိက္မႀ တဆင့္ 'ရန္ကုန္တိုင္း သတင္းစာတုိက္' သိုႚ ေဴပာင္းေ႟ၿႚ လုပ္ကိုင္ကာ ဇတ္စာမဵား ေရးသား ခဲ့သည္။ ၎ သတင္းစာ တိုက္မႀ တဆင့္ ေမာ္လ႓မိႂင္႓မိႂႚ 'ဴမန္မာတိုင္း' သတင္းစာတၾင္ အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ ဝင္ေရာက္ လုပ္ကိုင္ ဴပန္႓ပီး၊ ပၸိေလး၊ ေမာင္သမာဓိ ကေလာင္ အမည္မဵားဴဖင့္ ေဆာင္းပၝးမဵား ေရးသား ခဲ့သည္။ ေမာ္လ႓မိႂင္ ရာဇဝင္ ဝတၪႂကုိ ေ႟ၿေတာင္ ေမာင္လၾန္း အမည္ဴဖင့္ ၁၉၀၅ ခုႎႀစ္တၾင္ စတင္ ေရးသား ခဲ့သည္။ ၁၉၀၇ တၾင္ 'ေမာ္လ႓မိႂင္ နတ္လမ္းႌၿန္' ကို မေစာႌၾန္ႚ ဟူေသာ ကေလာင္ အမည္ဴဖင့္ ေရးသား ခဲ့သည္။

၁၉၀၇ ခုမႀာ ဴမန္မာတိုင္း သတင္းစာ ရပ္နား ခဲ့သဴဖင့္၊ ဟသႆာတ႓မိႂႚ 'အမရဝတီ ပံုႎႀိပ္တိုက္' သိုႚ စာဴပႂ၊ စာဴပင္ အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ ေခတၨ ဝင္လုပ္ခဲ့ ေသးသည္။ ၁၉၁၁ ခု သူရိယ သတင္းစာ စတင္ ထုတ္ေဝ သည္ႎႀင့္ အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ တာဝန္ ယူ႓ပီး၊ ေခၝင္း႒ကီးႎႀင့္ ဘုန္း႒ကီးပဵံ ဒီပနီကို ေရးသား ခဲ့သည္။

နယ္ခဵဲႚ ဆန္ႚကဵင္ေရး စိတ္ဓာတ္၊ အမဵႂိးသား စိတ္ဓာတ္ ဴပင္းထန္ေသာ ဆရာ႒ကီးသည္ အမည္ ေရႀႚတၾင္ မစၤတာ ထည့္ေခၞသည္ကုိ မႎႀစ္႓မိႂႚ ႟ႁတ္ခဵ လုိသည္။ ထုိႚေဳကာင့္ ၁၉၁၂ တၾင္ 'သူရိယ သတင္းစာ' တၾင္ ရက္ဴခား ေရးသားေသာ ဳကာဋီကာ ေဆာင္းပၝးမဵား မႀစ၍၊ မစၤတာ အမည္တပ္ ဴမန္မာ မဵားကုိ သိကၡာ ခဵေသာ အားဴဖင့္ ရာဇဝင္လာ အမည္ဆုိး တခု ဴဖစ္ေသာ ဦး႒ကီး၏ ခဵဥ္ေပၝင္ ႟ၾက္သည္ ေမာင္မႁိင္း ဝတၪႂတၾင္ လူ႟ႁပ္ လူေပၾ လူယုတ္မာ အဴဖစ္ ပၝဝင္ေသာ ေမာင္မႁိင္း၏ အမည္ ေရႀႚတၾင္ မစၤတာ တပ္၍ မိမိ ကေလာင္ အမည္ကုိ မစၤတာ မႁိင္းဟု စတင္ သုံးစဲၾ ခဲ့သည္။

၁၉၁၄ မႀာ ဇနီး ေဒၞရႀင္ ကၾယ္လၾန္ခဲ့၊ သား သမီး ေလးဦး ကဵန္ရစ္ခဲ့သည္။

၁၉၁၉ ခု၊ ဇူလိုင္လ ဝိုင္အမ္ဘီေအ အသင္းခဵႂပ္႒ကီးက ႒ကီးမႀႃး၍ ဦးပု၊ ဦးဘေဘႎႀင့္ ဦးထၾန္းရႀိန္ တိုႚကို ဘိလပ္သိုႚ ကိုယ္စားလႀယ္ အဴဖစ္ လၿတ္၍ ဟုမၳ႟ူး အတၾက္ အေရး ဆုိခိုင္းေသာ အခၝ 'ဳသဒိႍ မတၪနာ ေလးခဵႂိး႒ကီး' ေရးသား႓ပီး ေကာင္းခဵီး ဳသဘာ ေပးခဲ့သည္။

၁၉၂၁ ခုႎႀစ္တၾင္ အမဵႂိးသား ေကာလိပ္ ေပၞေပၝက္ လာေသာ အခၝ သူရိယ သတင္းစာ အယ္ဒီတာ အဴဖစ္မႀ ႎုတ္ထၾက္႓ပီး၊ အမဵႂိသား ေကာလိပ္၌ ဴမန္မာစာႎႀင့္ ရာဇဝင္ ပၝေမာကၡၡ အဴဖစ္ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ ခဲ့သည္။ ထုိႎႀစ္တၾင္ ေဂဵာ့ဘုရင္ သား႒ကီး ေဝလ မင္းသားအား ခဵီးကဵႃး ဂုဏ္ဴပႂ ရတု ေရးေပးရန္ ဦးေမေအာက္က ပန္ဳကားရာ 'ဴမန္မာ ႎိုင္ငံကို က႗န္ဴပႂသည့္ အဂႆလိပ္ ဘုရင္မ၏ ေဴမးကို ခဵီးကဵႃးေသာ စာ မေရးလို' ဟု ေဴပာကာ ဴငင္းပယ္ ခဲ့သည္။

၁၉၂၃ 'ဴမန္မာ့ရီဗဵႃး' ဂဵာနယ္တၾင္ ဘိုးဘိုးေအာင္ ကေလာင္ အမည္ဴဖင့္ ေဆာင္းပၝးမဵား ေရးခဲ့သည္။ ဗဟန္း ေနရႀင္နယ္ ေကာလိပ္ ပဵက္ေသာအခၝ ဒဂုန္ မဂၢဇင္းတၾင္ အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ ဝင္ေရာက္ လုပ္ကိုင္ ခဲ့သည္။ ၁၉၂၇ မႀာ '႓ဗိတိသ႖ ဘာမား မဂၢဇင္း' ေနာင္ 'ဓူဝံ မဂၢဇင္း' တၾင္ ႒ကီးမႀႃး အုပ္ခဵႂပ္သူ အဴဖစ္ တာဝန္ယူ ခဲ့သည္။

၁၉၂၈ - ၂၉၊ ေတာပုန္း႒ကီး စံဖဲ ႒ကိႂးမိန္ႚ ကဵသည့္ အမႁတၾင္ အယူခံ ကိစၤ ဦးေဆာင္၍ ေဆာင္႟ၾက္ ေပးခဲ့သည္။ ဴမင္း႓ခံေထာင္တၾင္ စံဖဲကို သၾားေရာက္ ေတၾႚဆံု အားေပး ခဲ့သည္။ ၁၉၃၀ ဆရာစံ ဦးေဆာင္သည့္ ေတာင္သူ လယ္သမား အေရးေတာ္ပံု႒ကီးတၾင္ သူရိယ သတင္းစာ၌ 'ဂဠႂန္ပဵံ ဒီပနီ ဋီကာ' ေဆာင္းပၝးမဵား ေရးသား အားေပး ခဲ့သည္။ ၁၉၃၃ မႀာ 'ေနရႀင္နယ္' မဂၢဇင္းတၾင္ ဝင္ေရာက္ ကူညီ ေဆာင္႟ၾက္ ေပးခဲ့သည္။

၁၉၃၄၊ ႎိုဝင္ဘာလ ၃၀ ရက္၊ ၁၂၉၆ ခု တန္ဆာင္မုန္း လဆုတ္ ၁၀ ရက္၊ တကၠသိုလ္ အမဵႂိးသားေနႚ ကဵင္းပသည့္ အခမ္းအနားတၾင္ သဘာပတိ အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ ခဲ့သည္။ 'ဝၹကုဇိန သာသနနံ' အမည္ပၝ သဘာပတိ မိန္ႚခၾန္းကို ေဴပာဳကား ခဲ့သည္။

၁၉၃၄ ခုႎႀစ္၊ တုိႚ ဗမာ အစည္းအ႟ုံး၏ ပထမ အ႒ကိမ္ သခင္ ကၾန္ဖရင့္႒ကီးကို ေရနံေခဵာင္းတၾင္ ကဵင္းပေသာ အခၝ အစည္းအ႟ံုး၏ နာယက အဴဖစ္ တင္ေဴမၟာက္ဴခင္းကို လက္ခံ ခဲ့႓ပီး၊ ထုိမႀစ၍ မစၤတာ ေမာင္မႁိင္း အမည္မႀ သခင္ ကုိယ္ေတာ္မႁိင္း အမည္သိုႚ ေခၞတၾင္ ေစရန္ ေဳကညာ ခဲ့သည္။

၁၉၃၅၊ ဒီဇင္ဘာလထုတ္ 'ဟံသာ မဂၢဇင္း' တၾင္ ပၝေသာ ေဆာင္းပၝးမဵားကို သခင္ ကိုယ္ေတာ္မႁိင္း၏ ဆရာလၾန္း ဟူ၍ လည္းေကာင္း၊ ဆရာလၾန္း၏ သခင္ ကိုယ္ေတာ္မိႁင္း ဟူ၍ လည္းေကာင္း လက္မႀတ္ ေရထိုး ခဲ့သည္။

၁၉၃၆၊ ဇၾန္လ (၁၂၉၈ နယုန္ - ဝၝဆို) ဴမင္း႓ခံ၊ ကိုးေဆာင္ ေကဵာင္းတိုက္႒ကီး အတၾင္း၌ ကဵင္းပေသာ တုိႚ ဗမာ အစည္းအ႟ံုး၏ ဒုတိယ အ႒ကိမ္ ညီလာခံသိုႚ တက္ေရာက္ ခဲ့သည္။

၁၉၃၈၊ ဧ႓ပီလ ၂၂ ရက္တၾင္ ပုသိမ္တၾင္ တရား ေဟာရာ၌ 'လၾတ္လပ္ေရးကို လက္ဝၝးဴဖင့္ ေတာင္းေန႟ံုႎႀင့္ မရႎိုင္၊ သူပုန္ ထရမည္' ဟု ေဟာေဴပာ ခဲ့သည္။

၁၉၃၉၊ ဇန္နဝၝရီလ ၁၄ ရက္၌ ကဵင္းပေသာ လူထု အစည္းအေဝး႒ကီးတၾင္ အရႀင္းရႀင္ စနစ္ကို ႟ူတ္ခဵ ခဲ့သည္။ ဧ႓ပီ ၆ - ၉ ရက္တၾင္ သခင္ သိန္းေမာင္ အဖဲၾႚမႀ ဦးစီး ကဵင္းပသည့္ တုိႚဗမာ အစည္းအ႟ံုး၏ စတုတၪ အ႒ကိမ္ ညီလာခံ ကဵင္းပရာ ေမာ္လ႓မိႂင္သိုႚ တက္ေရာက္ ခဲ့သည္။ ဇၾန္လ ၂၂ ရက္၊ ပုသိမ္တၾင္ ကဵင္းပေသာ အစည္းအေဝး တခုတၾင္ '႓ဗိတိသ႖ အစိုးရ ဒဏ္ခဵက္ေဳကာင့္ ဴမန္မာတိုႚ ဆင္းရဲႎၾမ္းပၝး ငတ္မၾတ္ ေခၝင္းပၝး ဴဖစ္ရသည္' ဟု တရား ေဟာခဲ့သည္။ ဇၾန္လ ၂၇ ရက္၊ ငၝးသိုင္းေခဵာင္းသိုႚ အသၾား ပုသိမ္ ဘူတာ၌ ဆရာ႒ကီးအား ဆိုက္ကား သမား ေမာင္သန္းစိန္ ဆိုသူက တုတ္ဴဖင့္ ႟ိုက္ခဲ့သည္။ ဇၾန္လ ၂၈ ရက္ ပုသိမ္ ခ႟ိုင္ ရာဇဝတ္ တရားသူ႒ကီးက ဆရာ႒ကီးအား ႎႀစ္လ တရား ေဟာဴခင္း မဴပႂရန္ တားဴမစ္ ခဲ့သည္။ ဒီဇင္ဘာလ ၄ ရက္၊ ဳကည္ဴမင္တိုင္၌ ကဵင္းပေသာ လူထု အစည္းအေဝး႒ကီးတၾင္ 'ဆုိရႀယ္လစ္ ဝၝဒသည္ ဗုဒၭ တရားေတာ္ႎႀင့္ ညီႌၾတ္သည္' ဟု ေဟာေဴပာ ခဲ့သည္။

၁၉၄၀၊ ဇန္နဝၝရီ ၁၃ - ၁၄ တၾင္ ကဵင္းပေသာ ဴမန္မာ ႎိုင္ငံလံုး ဆိုင္ရာ ေတာင္သူ လယ္သမား အစည္းအ႟ံုး ဒုတိယ ႎႀစ္လည္ ညီလာခံတၾင္ '႓ဗိတိသ႖ နယ္ခဵဲႚ စနစ္ကို တၾန္းလႀန္၍ ဆုိရႀယ္လစ္ စနစ္' တည္ေဆာက္ရန္ တိုက္တၾန္း ခဲ့သည္။

၁၉၄၁၊ ဇန္နဝၝရီ ၁ ရက္ေနႚမႀာ ႎုိင္ငံေရး လႁပ္ရႀားမႁ၊ နယ္ခဵဲႚ ဆန္ႚကဵင္ေရး လုပ္ေဆာင္မႁ ကဵယ္ဴပန္ႚ လာေသာေဳကာင့္ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရ၏ ရန္သူေတာ္ နံပၝတ္ (၁) အဴဖစ္ ေဳကညာဴခင္း ခံခဲ့ ရသည္။ မႎၩေလးႎႀင့္ ပဲခူး ညီလာခံသိုႚ တက္ေရာက္ ခဲ့သည္။

၁၉၄၁ - ၄၂၊ ခုႎႀစ္တၾင္ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရကုိ ေတာ္လႀန္သည့္ ေဴမေအာက္ ေတာ္လႀန္ေရး လုပ္ခဲ့သည္။ ၁၉၄၃၊ ဂဵပန္ေခတ္တၾင္ ေ႟ၿေတာင္ဳကား လမ္း၌ တပည့္မဵားႎႀင့္ အတူေန႓ပီး၊ ဂုဏ္းေပၝင္းစံု သံဃာေတာ္မဵား ညီႌၾတ္ေရး အတၾက္ သာသနာ့ အစည္းအ႟ံုး႒ကီး ဖၾဲႚစည္း႓ပီး ႎႀစ္ႎႀစ္ဳကာမ႖ ႒ကိႂးပမ္း ေဆာင္႟ၾက္ ခဲ့သည္။

၁၉၄၄ - ၄၅၊ ခုႎႀစ္တၾင္ ဂဵပန္ ဆန္ႚကဵင္ေရး သမား အဴဖစ္ ဂဵပန္တုိႚ လုိက္လံ ဖမ္းဆီး သဴဖင့္ ထိန္ကုန္း႟ၾာသိုႚ တိမ္းေရႀာင္ ခဲ့ရသည္။ ဒုတိယ ကမာၲစစ္ ႒ကီးေသာ အခၝ ရန္ကုန္႓မိႂႚသိုႚ ဴပန္လာ႓ပီး၊ တုိႚ ဗမာ အစည္းအ႟ံုး ဌာနခဵႂပ္ ဴပန္လည္ ဖၾင့္လႀစ္သည့္ အခၝ ဥကၠဌ အဴဖစ္ တင္ေဴမၟာက္ဴခင္း ခံရသည္။

၁၉၄၈ ခု၊ စက္တင္ဘာလ ၁၉ ရက္၊ ေ႟ၿတိဂံု ေစတီေတာ္ ေတာင္ဘက္ေစာင္းတန္း၌ ဴပႂလုပ္ေသာ (၁၉) ႒ကိမ္ေဴမာက္ ဦးဝိစာရေနႚတၾင္ ႎိုင္ငံေတာ္ ေအးခဵမ္း သာယာေရး အဖၾဲႚကို ဖၾဲႚစည္း႓ပီး၊ ဴပည္တၾင္း ႓ငိမ္းခဵမ္းေရးကုိ စတင္ ေဆာင္႟ၾက္ ခဲ့သည္။

၁၉၅၀ ဇန္နဝၝရီ၊ လၾတ္လပ္ေရးေနႚ ႎႀစ္ပတ္လည္တၾင္ 'အလကႆာ ေကဵာ္စၾာဘၾဲႚ' ကို အစိုးရမႀ ခဵီးဴမၟင့္ ခဲ့သည္။

၁၉၅၂ ခုႎႀစ္တၾင္ ကမႝာ့ ႓ငိမ္းခဵမ္းေရးကုိ စတင္ ေဆာင္႟ၾက္သည္။ ပီကင္း၌ ကဵင္းပေသာ အာရႀႎႀင့္ ပစိဖိတ္ ေဒသ ႎိုင္ငံမဵား၏ ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး ကၾန္ဖရင့္သိုႚ တက္ရက္သည္။ ေမလ ၁၀ - ၁၄ ရက္ေနႚထိ ဂဵႃဗလီေဟာတၾင္ ကဵင္းပေသာ ကမာၲႚ ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး ကၾန္ဂရက္ (ဗမာႎုိင္ငံ) က ဆရာ႒ကီးအား ဥကၠႉ အဴဖစ္ တင္ေဴမၟာက္ ခဲ့သည္။

၁၉၅၃ တၾင္ တ႟ုတ္ဴပည္ မၾန္ဂိုလီးယား၊ ဟန္ေဂရီ၊ ဆိုဗီယက္ ယူနီယံသိုႚ ခရီး လႀည့္သည္။

၁၉၅၄၊ ဒီဇင္ဘာ ၂၀ ရက္ ေမာ္စကိုတၾင္ ကဵင္းပသည့္ ကမာၲႚ စတာလင္ဆု ေ႟ၾးခဵယ္ ေပးအပ္ေရး အဖၾဲႚ႒ကီးက ဆရာ႒ကီးအား ၁၉၄၅ ခုႎႀစ္ အတၾက္ '႓ငိမ္းခဵမ္းေရး စတာလင္ဆု' အပ္ႎႀင္းရန္ ဆံုးဴဖတ္ ခဲ့ဲသည္။ ၁၉၅၅ မတ္လ ၂၂ ရက္၊ ဗုဒၭဟူးေနႚ ညေန ၅ နာရီခၾဲ အခဵိန္တၾင္ ႓မိႂႚေတာ္ ခန္းမ ေရႀႚ၌ ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး စတာလင္ဆု ေပးအပ္ပၾဲ ကဵင္းပ႓ပီး၊ အဴပည္ဴပည္ ဆိုင္ရာ စတာလင္ ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး ဆုေပးေရး ေကာ္မတီ ဥကၠဌ မစၤတာ နီကိုေလ တီခိုေနာ့ (ဗ္) က ဆရာ႒ကီးအား ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး ဆုလက္မႀတ္ႎႀင့္ ဆုေ႟ၿတံဆိပ္ အပ္ႎႀင္း ခဲ့သည္။ ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး ဆုတံဆိပ္ႎႀင့္ အတူ ေငၾသား ႟ူဘဲလ္ေငၾ တသိန္း (အဲဒီအခဵိန္က ေပၝက္ေစဵး အရ ဴမန္မာေငၾ တသိန္း ႎႀစ္ေသာင္း ငၝးေထာင္ခန္ႚ) ရရႀိသည္။ မတ္လ ၂၄ ရက္ေနႚမႀာ ႎိုင္ငံေတာ္ သမၳတ႒ကီးက တီခိုေနာ့ (ဗ္)ႎႀင့္ ဆရာ႒ကီး တုိႚကို ဂုဏ္ဴပႂ ဧည့္ခံပၾဲ တရပ္ ကဵင္းပ ေပးခဲ့သည္။

၁၉၅၅ ဒီဇင္ဘာ ၁၅ ရက္ေနႚတၾင္ ရန္ကုန္ ေထာင္႒ကီး အတၾင္း ကဵင္းပသည့္ စာဆုိေတာ္ေနႚ အခမ္းအနားသိုႚ တက္ေရာက္ အကန္ေတာ့ ခံသည္။ ဒီဇင္ဘာ ၁၆ ရက္ေနႚတၾင္ ႎုိင္ငံေတာ္ သမၳတ အိမ္ေတာ္တၾင္ ကဵင္းပသည့္ ထမင္းစားပၾဲတၾင္ ဗမာႎိုင္ငံ ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး ကၾန္ဂရက္ ဥကၠဌ အေနဴဖင့္ ဆိုဗီယက္ ဝန္႒ကီးခဵႂပ္ ဘူဂနင္ႎႀင့္ ကၾန္ဴမႃနစ္ ပၝတီ ပထမ အတၾင္းေရးမႀႃး က႟ုရႀက္ တုိႚကို ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး လက္ေဆာင္မဵား ေပးအပ္ ခဲ့သည္။

၁၉၅၆ ခုႎႀစ္တၾင္ ဴမန္မာႎုိင္ငံ အရပ္ရပ္သုိႚ လႀည့္လည္႓ပီး ဴပည္တၾင္း ႓ငိမ္းခဵမ္းေရးႎႀင့္ ကမာၲႚ ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး မဵားကုိ ေဟာေဴပာ ခဲ့သည္။ ေဖေဖာ္ဝၝရီ ၂၈ ရက္ေနႚမႀ စ၍ ၃ ရက္တိုင္ ကဵင္းပသည့္ မိုးညၟင္း႓မိႂႚတၾင္ ကမာၲႚ ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး ကၾန္ဂရက္ (ဗမာႎိုင္ငံ) ၏ ကခဵင္ဴပည္နယ္ ညီလာခံ တက္ေရာက္ ခဲ့သည္။ မတ္ ၃၀ ရက္ အိမ္ေတာ္ရာ (၁၄) စခန္း စရပ္႒ကီး၌ မႎၩေလး ေလးဴပင္ေလးရပ္ ဆရာေတာ္ ၁၄၃ ပၝးကို ဴပည္တၾင္း ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး ပန္႒ကားလၿာ တေစာင္ တင္ဆက္ ေလ႖ာက္ထား႓ပီး ဳသဝၝဒ ခံယူ ခဲ့သည္။

၁၉၅၇ တၾင္ သီဟိုဠ္ႎႀင့္ အိႎၬိယသိုႚ ကမာၲႚ ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး ကၾန္ဖရင့္ အတၾက္ သၾားေရာက္ ခဲ့သည္။

၁၉၆၀ ဳသဂုတ္လ ၁၀ ရက္တၾင္ အေရႀႚဂဵာမနီ ဟမ္းဘတ္ တကၠသုိလ္က ဆရာ႒ကီးအား ဂုဏ္ထူးေဆာင္ ပညာ ပၝရဂူ (ေဒၝက္တာဘၾဲႚ) အပ္ႎႀင္း ဂုဏ္ဴပႂ ခဲ့သည္။ ဂဵာမနီသိုႚ ေဆးကု သၾားခဲ့သည္။

၁၉၆၂ ခုႎႀစ္မႀ စ၍ ဴပည္ေထာင္စု ဴမန္မာႎုိင္ငံ စာေရးဆရာ သမဂၢ၏ နာယက႒ကီး အဴဖစ္ ေဆာင္႟ၾက္ ခဲ့သည္။

၁၉၆၃ ဳသဂုတ္လ ၆ ရက္၊ ညေန ၄ နာရီမႀာ ႓မိႂႚေတာ္ ခန္းမတၾင္ ကဵင္းခသည့္ ဟီ႟ိုရႀီးမားေနႚ အခမ္းအနားသိုႚ ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး ကၾန္ဂရက္ ဥကၠဌ အေနဴဖင့္ သဝဏ္လၿာ ေပးပိုႚ ခဲ့သည္။

ဴပည္သူႚ သမုိင္း အလဵဥ္တၾင္ ပၝဝင္ ခဲ့ေသာ နယ္ခဵဲႚ ဆန္ႚကဵင္ေရး ေခၝင္းေဆာင္႒ကီး၊ စာေပ ဖခင္႒ကီး သခင္ ကုိယ္ေတာ္မႁိင္းသည္ ဴပည္တၾင္း ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး အတၾက္ ႒ကိႂးပမ္း ေဆာင္႟ၾက္ ရင္းဴဖင့္ ၁၉၆၄ ခုႎႀစ္ ဇူလုိင္လ ၂၃ ရက္၊ ဳကာသပေတးေနႚ နံနက္ ၁ နာရီခၾဲတၾင္ လူ႒ကီး ေရာဂၝဴဖင့္ ကၾယ္လၾန္ ခဲ့သည္။ ဆရာ႒ကီး၏ စဵာပနအတၾက္ အာဏာသိမ္း ေနဝင္း စစ္အုပ္စုက ပထမ ကဵပ္ေငၾ တေသာင္း၊ ေနာက္ထပ္ ကဵပ္ေငၾ ၅ ေထာင္၊ စုစုေပၝင္း ကဵပ္ေငၾ တေသာင္းခၾဲ ကူညီခဲ့သည္။ သတင္းစာ တိုက္မဵားက ေန၍ ဆရာ႒ကီး သခင္ ကိုယ္ေတာ္မႁိင္း စဵာပန ရံပံုေငၾ ဖၾင့္ခဲ့သည္။ ဇူလိုင္လ ၂၉ ရက္၊ ညေန ၅ နာရီတၾင္ ဆရာ႒ကီး၏ ႟ုပ္ကလာပ္ကို စမ္းေခဵာင္း ခဵမ္းသာလမ္း ေနအိမ္မႀ ေန၍ စမ္းေခဵာင္း ပဒုမၳာ ကၾင္းရႀိ အာဏာသိမ္း စစ္အုပ္စု ေဆာက္ေပးသည့္ မၸပ္သိုႚ ေ႟ၿႚေဴပာင္း ခဲ့သည္။ ဳသဂုတ္လ ၈ ရက္၊ ေနႚႛလည္ ၂ နာရီ အခဵိန္မႀာ ဆရာ႒ကီး ႟ုပ္ကလာပ္ကို စမ္းေခဵာင္း မၸပ္မႀ ေ႟ၿတိဂံု ဘုရားလမ္းရႀိ ကန္ေတာ္မင္ ပန္း႓ခံသိုႚ ပိုႚေဆာင္ ဂူသၾင္း ခဲ့သည္။

ဆရာ႒ကီး ကၾယ္လၾန္ခဵိန္တၾင္ သားသမီး ႎႀစ္ေယာက္၊ ေဴမး ၁၅ ေယာက္၊ ဴမစ္ ၆၁ ေယာက္ ကဵန္ရစ္ခဲ့သည္။

၁။ ညီေတာ္ မင္းနန္ ခ႗န္ခန္း ေဟာစာသစ္ (ေ႟ၿေတာင္႓မိႂႚ ဆရာလၾန္း) - ၁၉၀၂ ခုႎႀစ္

၂။ ေ႟ၿတိဂုံ ဘုရား အမႀႃးကုိ ကဵား အဖူးတက္ေသာ ဇာတ္ဆန္း (ေမာင္လၾမ္း) - ၁၉၀၃ ခုႎႀစ္

၃။ ကဵမုိင္းေမာင္ ႎႀင့္ ေစာ႓မိႂင္ ဴပဇာတ္ (ဆရာလၾမ္း) - ၁၉၀၃ ခုႎႀစ္

၄။ ကုလားေလး ဗဵတ္ဝိ ဗဵတၨ ဴပဇာတ္ (ပ - အ႒ကိမ္ - ဆရာလၾမ္း) - ၁၉၀၅ ခုႎႀစ္

၅။ ေမာ္လ႓မိႂင္ ရာဇဝင္ ဝတၪႂ (ပထမတၾဲ - ဆရာလၾမ္း) - ၁၉၀၅ ခုႎႀစ္

၆။ ကဗဵာသာရ မဥၤႃ (ဆရာလၾမ္း) - ၁၉၀၆ ခုႎႀစ္

၇။ ဝရမတၨ သံခိပ္ အေဴဖကဵမ္း (ဒုတိယတၾဲ - ဆရာလၾမ္း) - ၁၉၀၆ ခုႎႀစ္

၈။ အေလာင္းေတာ္ သုဝဏၧသ႖ံ ဴပဇာတ္ (ဆရာလၾမ္း) - ၁၉၀၇ ခုႎႀစ္

၉။ ခဵင္းမေလး ဝၝႎု ဴပဇာတ္သစ္ (ဆရာလၾမ္း) - ၁၉၀၈ ခုႎႀစ္

၁၀။ သူခုိး ထိလပ္ ဴပဇာတ္ (ပ - ဒု) (ဆရာလၾမ္း) - ၁၉၀၈ ခုႎႀစ္

၁၁။ ေကဵာက္ဝုိင္း သမုိင္း၊ ေရကင္းသူ မေ႟ၿပၾင့္ ဴပဇာတ္၊ ပထမတၾဲ (ဆရာလၾမ္း) - ၁၉၀၉ ခုႎႀစ္

၁၂။ ကဗဵာသာရတၨ သ႓ဂႂႇဟ္ (ဆရာလၾမ္း) - ၁၉၁၀ ခုႎႀစ္

၁၃။ သီရိဓမၳာ ေသာက မင္း႒ကီး ဴပဇာတ္ (ပ-တၾဲ) (ဆရာလၾမ္း) - ၁၉၁၁ ခုႎႀစ္

၁၄။ ဴမန္မာ ရာဇဝင္ခဵႂပ္ႎႀင့္ ေ႟ၿနတ္ေတာင္ ဘုရားသမုိင္း (ဆရာလၾန္း) - ၁၉၁၁ ခုႎႀစ္

၁၅။ လက္မႁပညာ ဋီကာ (Hard Book of Useful Recipes) - ၁၉၁၃ ခုႎႀစ္

၁၆။ ဗုိလ္ဋီကာ (မစၤတာေမာင္မႁိင္း) - ၁၉၁၄ ခုႎႀစ္

၁၇။ ကဆုန္ ေညာင္ေရသၾန္းပၾဲေတာ္ အတၪႂပၯတၨိစာတန္း - ၁၉၁၄ ခုႎႀစ္

၁၈။ ေဆာင္းပၝး ေပၝင္းခဵႂပ္႒ကီး (ပထမတၾဲ) (မစၤတာေမာင္မႁိင္း) - ၁၉၁၄ ခုႎႀစ္

၁၉။ မႀာေတာ္ပုံ ဝတၪႂ (ပထမတၾဲ) (မစၤတာေမာင္မႁိင္း) - ၁၉၁၆ ခုႎႀစ္

၂၀။ အီေနာင္ နန္းတၾင္းဇာတ္ေတာ္႒ကီး - ၁၉၁၇ ခုႎႀစ္

၂၁။ ဓမၳေစတီ (မင္းအတၪႂပၯတၨိ) ဝတၪႂ - ၁၉၁၈ ခုႎႀစ္

၂၂။ ေကသာသီရိ နန္းတၾင္း ဇာတ္တာ္႒ကီး - ၁၉၁၈ ခုႎႀစ္

၂၃။ မႀာေတာ္ပုံ ဝတၪႂ (ဒုတိယတၾဲ) - ၁၉၁၉ ခုႎႀစ္

၂၄။ ပဲခူး ရာဇဝင္ ဇာတ္ေတာ္႒ကီး - ၁၉၁၉ ခုႎႀစ္

၂၅။ ေဒၝင္းဋီကာသစ္ - ၁၉၂၀ ခုႎႀစ္

၂၆။ ဘၾႂိင္းေကာက္ ဋီကာ႒ကီး - ၁၉၂၁ ခုႎႀစ္

၂၇။ မႀာေတာ္ပုံ ဝတၪႂ (တတိယတၾဲ) - ၁၉၂၁ ခုႎႀစ္

၂၈။ မႀန္နန္း ရာဇဝင္ေတာ္သစ္ (ပထမအုပ္) - ၁၉၂၂ ခုႎႀစ္

၂၉။ ေမဵာက္ဋီကာ - ၁၉၂၃ ခုႎႀစ္

၃၀။ ေမဵာက္ဂဏၵိ - ၁၉၂၃ ခုႎႀစ္

၃၁။ ေခၾးဋီကာ - ၁၉၂၅ ခုႎႀစ္

၃၂။ ေဒၝင္းဂဏၵိ (ပထမတၾဲ) - ၁၉၃၁ ခုႎႀစ္

၃၃။ ဂဠႂံပဵံ ဒီပနီဋီကာ - ၁၉၃၁ ခုႎႀစ္

၃၄။ မႎၩေလး႓မိႂႚ ေရၿေရးေဆာင္ ဆရာေတာ္ဘုရား႒ကီး ဦးဳကည္၏ ေထ႟ုပၯတၨိကထာ - ၁၉၃၅ ခုႎႀစ္

၃၅။ ေခၾးဂဏၵိ (ပထမတၾဲ၊ ဒုတိယတၾဲ) - ၁၉၃၆ ခုႎႀစ္

၃၆။ သခင္ဋီကာ - ၁၉၃၈ ခုႎႀစ္

၃၇။ အာဇာနည္ဗိမာန္ - ၁၉၄၈ ခုႎႀစ္

၃၈။ ဗမာ ဴပည္တၾင္းေရး မည္ကဲ့သုိႚ ေဴဖရႀင္း မည္နည္း သခင္ ကုိယ္ေတာ္မႁိင္းႎႀင့္ ဴပည္တၾင္း ႓ငိမ္းခဵမ္းေရး - ၁၉၄၈ ခုႎႀစ္

၃၉။ အနာဂတ္ ဇာတ္ခုံ အိပ္မက္ ဒီဠႂံ ဋီကာ - ၁၉၅၀ ဴပည့္ႎႀစ္

၄၀။ ေလးခဵႂိးေပၝင္းခဵႂပ္ (ပထမတၾဲ) - ၁၉၅၅ ခုႎႀစ္

၄၁။ ေလးခဵႂိးေပၝင္းခဵႂပ္ (တတိယ႒ကိမ္) - ၁၉၆၈ ခုႎႀစ္

၄၂။ မႀာေတာ္ပုံ ႎႀင့္ စစ္ကုိင္းဴပန္ မႀာေတာ္ပုံ - ၁၉၇၁ ခုႎႀစ္

၄၃။ လက္ေ႟ၾးစင္ ေလးခဵႂိးတရာ - ၁၉၇၃ ခုႎႀစ္

၄၄။ တုိႚဗမာ ဝတ္႟ၾတ္စဥ္ - ၁၉၇၆ ခုႎႀစ္

၄၅။ အႎုသာသနေခၞ ဂမီႝရပဵႂိႚအေဴဖ

၄၆။ ဦးပုည ေမတၨာစာ

၄၇။ မႀန္နန္းရာဇဝင္ခဵႂပ္

၄၈။ ကုန္းေဘာင္ေပၞလစ္တစ္

၄၉။ ကလဟ ဝိနိစၽယ

၅၀။ တကၠသိုလ္ ပန္တူဝိနိစၽယ

၅၁။ ပဌမတၪဝိဘာဝနီ (ေကဵာ္ဋီကာ)

၅၂။ အဝနန္းေတာ္

၅၃။ ဴမန္မာ့ေဇယာသဝဏ္

၅၄။ ေကဵာ္ ၄ ဆူ ဘုရားတိုင္ ေလးခဵႂိး႒ကီးမဵား

၅၅။ သခင္ ညီလာခံ ဳသဘာ ေဆာင္းပၝးမဵား

၅၆။ မဂႆလာရတုမဵား

၅၇။ အေရးေတာ္ပံု ေဆာင္းပၝးမဵား

၅၈။ အရမ္းကာရ ဝိေသာဓနီ

၅၉။ စုန္ေတာ္မူမႀာတမ္း

၁။ (ေမာင္စံသူ) ေ႟ၿနန္းဘၾဲႚ မႀာတမ္း - ၁၉၁၃ ခုႎႀစ္

၂။ (မဏိကက္) နန္းတၾင္း ဇာတ္ေတာ္႒ကီး - ၁၉၁၇ ခုႎႀစ္

၃။ (ဦးဘုိးသစ္) ကဗဵာေရးနည္း နိသ႖ည္းကဵမ္း႒ကီး - ၁၉၂၄ ခုႎႀစ္

၄။ (ေမာင္ခဵစ္စရာ) ဴမန္မာစာ ႌၾန္ႚေပၝင္း ဋီကာ - ၁၉၂၅ ခုႎႀစ္

၅။ ေတာင္တၾင္း႒ကီး႓မိႂႚ ဆရာေတာ္ ဟိတသိဒၭက ဝတၪႂ - ၁၉၂၉ ခုႎႀစ္

၆။ ပုံေတာင္ႎုိင္ ေမာ္ကၾန္း - ၁၉ ? ခုႎႀစ္

၇။ (ဦးထၾန္းေဖ) ဴမန္မာစာ အတၪႂပၯတၨိ အကဵဥ္းခဵႂပ္ - ၁၉၃၃ ခုႎႀစ္

၈။ ဒုတိယ နဝေဒး စဳကာမင္း မယ္ေတာ္ ဆင္ဴဖႃရႀင္မ ဧခဵင္း - ၁၉၃၄ ခုႎႀစ္

၉။ (သခင္ ေလးေမာင္) ဒုိႚဝတၨရား႒ကီး - ?

၁၀။ ဴမေဒၝင္းညိႂ (ဦးေအာင္သိန္း) ဝသုေဴမ (ပထမပုိင္း) - ၁၉၃၈ ခုႎႀစ္

၁၁။ (ဦးအုန္းေမာင္) ေကဵာင္းသုံး ဴမန္မာ ရာဇဝင္သစ္ - ၁၉၄၈ ခုႎႀစ္

၁၂။ (ဗုိလ္သိမ္းေဆၾ) ဗုိလ္ခဵႂပ္ေအာင္ဆန္း အတၪႂပၯတၨိ - ၁၉၅၁ ခုႎႀစ္

၁၃။ (မဟာတင္) လၾတ္လပ္ေရး ႎႀင့္ ဗုိလ္ခဵႂပ္ ေမာ္ကၾန္း - ၁၉၅၂ ခုႎႀစ္

၁၄။ (ဆရာေ႟ၿ)ဴမန္မာ ေရႀးေဟာင္း ကဗဵာႌၾန္ႚေပၝင္း - ?

၁၅။ တ႟ုတ္ အရပ္ရပ္ေရာက္သည့္ အေရးေတာ္ပုံ - ?

ကိုးကား စာရင္း။
၁။ စာေပဂဵာနယ္၊ အတၾဲ ၃၊ အမႀတ္ ၇၊ ၁၉၉၆ မတ္-ဧ႓ပီ။
၂။ ဴပန္ဳကားေရးႎႀင့္ ဴပည္သူႚ ဆက္ဆံေရး ဦးစီး ဌာန - ႟ံုးခဵႂပ္၊ စာတည္း အဖၾဲႚက စုေဆာင္း ဴပႂစုတဲ့ ႎႀစ္ဆယ္ ရာစု ဴမန္မာ စာေရး ဆရာ မဵားႎႀင့္ စာစု စာရင္း၊ ပအ႒ကိမ္ထုတ္ ၂၀၀၃၊ ဧ႓ပီ။
၃။ ၄၅ မႀ ၅၉ အထိ စာအုပ္ စာရင္းပၝ စာအုပ္ အမည္မဵားကို ေမာင္သုတ အမည္ခံ ဗိုလ္မႀႃး ဘေသာင္း ေရးသား႓ပီး၊ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ ဴမန္မာစာ ပၝေမာကၡ ဦးခင္ေအး (ေမာင္ခင္မင္ - ဓႎုဴဖႃ) တည္းဴဖတ္ ဴဖည့္စၾက္သည့္ "စာဆုိေတာ္မဵား အထၨႂပၯတၨိ (ပဥၤမအ႒ကိမ္)" စာအုပ္မႀ ရယူပၝတယ္။