မႀတ္တမ္းမႀတ္ရာ လုပ္ေဆာင္မႁ
ေမာင္သုတ (ဗုိလ္မႀႃး ဘေသာင္း) [၁၉၁၄ - ၁၉၆၈]
၂၀၀၅ ခု၊ ဇူလိုင္ထုတ္ ရာဴပည့္ ဦးစိုးႌၾန္ႚ စုစည္း တည္းဴဖတ္တဲ့ '၂၀ ရာစု ဴမန္မာ စာေရး ဆရာ ၁၀၀ အတၪႂပၯတၨိ အကဵႂဥ္း' စာအုပ္မႀ စာေရးေတၾရဲႚ အတၪႂပၯတၨိ အကဵႂဥ္း ေတၾကို ဴပန္လည္ ကူးယူ ေဖာ္ဴပတာ ဴဖစ္ပၝတယ္။
ေမာင္သုတ (ဗုိလ္မႀႃး ဘေသာင္း) [၁၉၁၄ - ၁၉၆၈]
မေကၾးတုိင္း သရက္႓မိႂႚတၾင္ အဖ လယ္ဝန္ေထာက္ ဦးထၾန္းလႁိင္ (A.T.M)၊ အမိ ေဒၞခင္ တုိႚက ၁၉၁၄ ခု မတ္ ၁၂ ရက္ ဳကာသပေတးေနႚတၾင္ ေမၾးဖၾားသည္။ ေမၾးခဵင္း ငၝးေယာက္တၾင္ စတုတၪေဴမာက္ ဴဖစ္သည္။
ရန္ကုန္႓မိႂႚ မက္သဒစ္ အမဵႂိးသား ေကဵာင္းႎႀင့္ အစုိးရ ဟုိက္စကူး ေကဵာင္းတုိႚတၾင္ ပညာ သင္ခဲ့သည္။ ပညာ ထူးခ႗န္သူ ဴဖစ္ရာ အလယ္တန္း စေကာလားရႀစ္ ပညာ သင္ဆု (၁၉၂၇ - ၃၀)၊ ၁၉၃၀ တၾင္ ဟုိက္စကူး ဖုိင္နယ္ကုိ သခႆဵာ၊ ပထဝီဝင္၊ ဴမန္မာစာ သုံးဘာသာ ဂုဏ္ထူးဴဖင့္ ေအာင္ဴမင္ ခဲ့ေသာေဳကာင့္ အထက္တန္း ပညာ သင္ဆု (၁၉၃၀ - ၃၉) ရရႀိ ခဲ့သည္။ ၁၉၃၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္၌ ဆက္လက္ ပညာ သင္ခဲ့၏။ ၁၉၃၀ တၾင္ ဥပစာတန္း အပုိင္း (က) ႎႀင့္ (ခ) ကုိ တႎႀစ္တည္းဴဖင့္ ေဴဖဆုိ ေအာင္ဴမင္ ခဲ့သည္။ ၁၉၃၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ဝိဇၦာတန္းကုိ ဴမန္မာ စာဂုဏ္ထူး ရ၍ ေအာင္ဴမင္ ခဲ့သည္။ ၁၉၄၇ တၾင္ မဟာ ဝိဇၦာ အရည္အခဵင္းစစ္ စာေမးပၾဲကုိ ပထမ ဆင့္မႀ ပထမ စၾဲ၍ ေအာင္ဴမင္ ခဲ့သည္။ ၁၉၅၇ ခုႎႀစ္တၾင္ မဟာဝိဇၦာ ဘၾဲႚကုိ ဴမန္မာ စာဂုဏ္ထူးဴဖင့္ ေအာင္သည့္ဴပင္ ေဒၞစာဥ ေ႟ၿတံဆိပ္ ဴဖင့္လည္း ခဵီးဴမၟင့္ဴခင္း ခံရသည္။
၁၉၃၃ ခုႎႀစ္တၾင္ အစုိးရ အမႁထမ္း ဘဝသုိႚ ဝင္သည္။ ပထမတၾင္ ဝန္ေထာက္၊ ထုိႚေနာက္ စုံေထာက္ မင္း႒ကီး႟ုံး စာေတာ္ဴပန္ (၁၉၃၉ - ၄၂)၊ ဂဵပန္ေခတ္ အေစာပုိင္းတၾင္ စာေပႎႀင့္ စာဳကည့္တုိက္ ဌာန အမႁထမ္း (၁၉၄၃ ခု မတ္လမႀ ေအာက္တုိဘာ အထိ)၊ ထုိႚေနာက္ ၁၉၄၃ ခုႎႀစ္တၾင္ ဂဵပန္ႎုိင္ငံ တုိကဵႂိ႓မိႂႚ အဴပည္ဴပည္ ဆုိင္ရာ ယဥ္ေကဵးမႁ ဌာန ဘာသာဴပန္ အရာရႀိ အဴဖစ္ ၁၉၄၅ ခုႎႀစ္ထိ အမႁ ထမ္းခဲ့သည္။ ဒုတိယ ကမာၲစစ္ ႓ပီးစ ၁၉၄၆ ခုႎႀစ္တၾင္ ဟံသာဝတီ သတင္းစာ အယ္ဒီတာႎႀင့္ ဇဝန ဂဵာနယ္ တၾဲဖက္ အယ္ဒီတာ၊ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ ဴမန္မာစာ ဌာန အခဵိန္ဴပည့္ နည္းဴပ ဆရာ (၁၉၄၆)၊ မႎၩေလး တကၠသုိလ္ ဴမန္မာစာ ဌာန လက္ေထာက္ ကထိက အဴဖစ္ အမႁ ထမ္းခဲ့႓ပီး၊ ၁၉၅၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ တပ္မေတာ္သုိႚ ဝင္ခဲ့သည္။ ၁၉၅၂ ခုႎႀစ္တၾင္ တပ္မေတာ္ အရာရႀိ အဴဖစ္ ဴမဝတီ မဂၢဇင္း ဦးစီး အယ္ဒီတာႎႀင့္ စစ္ႎႀလုံး ဂဵာနယ္ အယ္ဒီတာ၊ ထုိႚေနာက္ ဴပင္ဦးလၾင္႓မိႂႚ စစ္တကၠသုိလ္ လက္ေထာက္ စာေပ ႌၿန္ဳကားေရးမႀႃး၊ မႎၩေလး တကၠသုိလ္ ဴမန္မာစာ ဌာန အခဵိန္ပုိင္း ကထိက၊ ၁၉၆၄ ခုႎႀစ္ ဇန္နဝၝရီ ၃ ရက္မႀ ကၾယ္လၾန္သည္ အထိ ဴမန္မာ စာေပ ဴပႂစုေရးႎႀင့္ ဘာသာဴပန္ ေကာ္မရႀင္ အတၾင္းေရးမႀႃး စသည္ဴဖင့္ အမႁ ထမ္းခဲ့သည္။
တကၠသုိလ္တၾင္ ပညာ ဆည္းပူး စဥ္ကပင္ 'တကၠသုိလ္ မင္းလၾင္'၊ 'သီရိေမာင္'၊ 'ေသာင္းထုိက္'၊ 'ေမာင္ဘေသာင္း - ဘီေအ' စသည့္ အမည္ မဵားဴဖင့္ ဝတၪႂ၊ ကဗဵာ၊ ေဆာင္းပၝးမဵား စ ေရးသည္။ ဴမဝတီ မဂၢဇင္းတၾင္ တာဝန္ ယူရေသာ အခၝ 'ေမာင္သုတ' အမည္ဴဖင့္ ဴမန္မာစာ ဴမၟင့္ခဵင္ လၾန္းလုိႚႎႀင့္ 'ဗုိလ္ဘေသာင္း' အမည္ဴဖင့္ စာဆုိေတာ္ အတၪႂပၯတၨိမဵား ေရးသည္။ ဴပႂစု ခဲ့ေသာ စာအုပ္ မဵားမႀာ 'ေခတ္စမ္း ကဗဵာမဵား' (ပထမတၾဲ) (အဴခား ကဗဵာရႀင္ ခုနစ္ဦး ႎႀင့္အတူ)၊ 'ဘူရႀီဒုိ ေခၞ ဇာနည္ေသၾး' (၁၉၄၂)၊ (ဂဵပန္ဴပည္သၾား) 'တက႗န္းသုိႚ' (၁၉၄၈)၊ 'သူတုိႚ လက္ေဆာင္' (၁၉၄၆)၊ 'ဇာနည္ေသၾး' (၁၉၄၃)၊ 'စာေပ လက္ေဆာင္' (၁၉၅၃)၊ 'စာဆုိေတာ္မဵား အတၪႂပၯတၨိ' (၁၉၆၂၊ ၁၉၆၆၊ ၁၉၆၈၊ ၁၉၇၁၊ ၂၀၀၂)၊ 'ဴမန္မာစာ ဴမၟင့္ခဵင္လၾန္းလုိႚ' (၁၉၅၄-၆၂)၊ 'မေမ့တဲ့ႎုိင္' (၁၉၆၅)၊ 'ဗမာ့ေကဵးဇူး' (၁၉၆၈)၊ 'စာေပ့အရသာ' တုိႚ ဴဖစ္ဳကသည္။ တည္းဴဖတ္ခဲ့ေသာ ကဵမ္းမဵားမႀာ 'ေသနဂႆဗဵႃဟာ စစ္သမုိင္း' [ေသနဂႆဗဵႃဟာပဵႂိႚႎႀင့္ ဗဵႃဟစကိၠပဵႂိႚ] (၁၉၄၃)၊ 'နႎၬီေသနပဵႂိႚ' တုိႚ ဴဖစ္ဳကသည္။ 'စာဆုိေတာ္မဵား အတၪႂပၯတၨိ' စာအုပ္ဴဖင့္ ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္ အႎုပညာ စာေပ ဆုိင္ရာ စာပေဒသာဆု ခဵီးဴမၟင့္ ခံရသည္။
၁၉၆၈ ခုႎႀစ္ ဇန္နဝၝရီ ၂၆ ရက္ ေသာဳကာေနႚည ၇ နာရီ မိနစ္ ၄၀ အခဵိန္တၾင္ ရန္ကုန္႓မိႂႚ မဂႆလာဒုံ စစ္ေဆး႟ုံ၌ ကၾယ္လၾန္ ခဲ့သည္။
[စာႌၿန္း ။ ။
(၁) ဒဂုန္ ေ႟ၿမ႖ား။ ဴမန္မာႎုိင္ငံ စာေပဆုမဵား။ စာ ၁၀၇ - ၁၀၉။
(၂) တင္တင္ဦး (မဟာဝိဇၦာ)။ ဗုိလ္မႀႃး ဘေသာင္း (ေမာင္သုတ)၏ ဘဝႎႀင့္ စာေပ (၁ ႒ကိမ္၊ စက္တင္ဘာ ၁၉၇၈)။
(၃) ေမာင္သုတ (ဗုိုလ္မႀႃး ဘေသာင္း)။ စာဆုိေတာ္မဵား အတၪႂပၯတၨိ (၅ ႒ကိမ္၊ ၂၀၀၂)။
(၄) ရန္ေအာင္။ သၾားေလသူ ဗုိလ္႒ကီး ဘေသာင္း၊ ႟ႁမဝ (ဇူလုိင္ ၁၉၅၆)။ စာ ၂၅၉ - ၂၆၄။
(၅) စာအုပ္ ေလာက၊ ေငၾတာရီ (မတ္ ၁၉၆၈)။ စာ ၁၈၄ - ၁၈၅။
(၆) မင္းယုေဝ။ ဗုိလ္မႀႃး ဘေသာင္း (ေမာင္သုတ)၊ ေငၾတာရီ (မတ္ ၁၉၆၈)၊ စာ ၆၂ - ၆၂ (ခ) ႎႀင့္ ၂၃၃ - ၂၃၇။
(၇) တကၠသုိလ္ ေမာင္ေမာင္႒ကီး။ မဂႆလာဒုံ စစ္သခႆဵႂိင္း၏ ကုကၠႂိင္ပင္ရိပ္ ေအာက္ဝယ္၊ ေငၾတာရီ (မတ္ ၁၉၆၈)။ စာ ၅၆ - ၅၉။
(၈) ကုိပညာ (အမရပူရ)။ ဴမန္မာ စာေပ ရႀာေဖၾသူႎႀင့္ ဴမန္မာစာ ဴမၟင့္ခဵင္သူ၊ ေငၾတာရီ (စက္တင္ဘာ ၁၉၆၈)။ စာ ၆၄ - ၆၆။
(၉) တကၠသုိလ္ တင္ခ။ ဴမန္မာစာ ဴမန္မာမႁကုိ ဴပႂစုပဵႂိးေထာင္ ေခၝင္းေဆာင္ ခဲ့သူမဵား။ စာ ၅၅ - ၆၅။]