မႀတ္တမ္းမႀတ္ရာ လုပ္ေဆာင္မႁ
တုိက္စုိး [၁၉၂၀ - ၂၀၀၃]
၂၀၀၅ ခု၊ ဇူလိုင္ထုတ္ ရာဴပည့္ ဦးစိုးႌၾန္ႚ စုစည္း တည္းဴဖတ္တဲ့ '၂၀ ရာစု ဴမန္မာ စာေရး ဆရာ ၁၀၀ အတၪႂပၯတၨိ အကဵႂဥ္း' စာအုပ္မႀ စာေရးေတၾရဲႚ အတၪႂပၯတၨိ အကဵႂဥ္း ေတၾကို ဴပန္လည္ ကူးယူ ေဖာ္ဴပတာ ဴဖစ္ပၝတယ္။
တုိက္စုိး [၁၉၂၀ - ၂၀၀၃]
ဧရာဝတီတုိင္း ဖဵာပုံ႓မိႂႚနယ္ သမိန္ေထာေကဵးရၾာ၌ အဖ ေဴမပုိင္ရႀင္ဦးဖုိးဝ၊ အမိ ေဒၞေငၾႎုတုိႚက ၁၉၂၀ ဴပည့္ႎႀစ္ စက္တင္ဘာ ၂၀ ရက္ တနလႆာေနႚတၾင္ ေမၾးဖၾားခဲ့သည္။ ေမၾးခဵင္း ေလးေယာက္တၾင္ အ႒ကီးဆုံး ဴဖစ္သည္။ ငယ္မည္ ကုိကုိ႒ကီး၊ ေကဵာင္းေနအမည္ ေမာင္သန္း၊ အမည္ရင္း ဦးသန္းထၾတ္ ဴဖစ္သည္။
သမိန္ေထာ႟ၾာ ဴမန္မာအလယ္တန္းေကဵာင္းတၾင္ ဒုတိယတန္း အထိ၊ ဖဵာပုံ အစုိးရအထက္တန္းေကဵာင္းတၾင္ ကုိတန္းအထိ ေနခဲ့သည္။ ရန္ကုန္႓မိႂႚမ အမဵႂိးသားေကဵာင္းမႀ ဆယ္တန္း (၁၉၃၈)၊ ရန္ကုန္ တကၺသုိလ္မႀ ဝိဇၦာဘၾဲႚ (၁၉၄၆)၊ ဥပေဒ ဝိဇၦာဘၾဲႚ (၁၉၅၆)၊ အဂႆလန္ႎုိင္ငံ လပ္ဗရာေကာလိပ္ စာဳကည့္တုိက္ သင္တန္းေကဵာင္းမႀ ေအ အယ္လ္ ေအ ဘၾဲႚ (၁၉၅၁) တုိႚကုိ ရရႀိ ခဲ့သည္။ ၁၉၅၆ တၾင္ ဥေရာပ၌ စာဳကည့္တုိက္ ပညာ ဆက္လက္ ေလ့လာခဲ့သည္။
ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ အဂႆလိပ္စာ ဌာန အခဵိန္ပုိင္း နည္းဴပ (၁၉၄၆ - ၄၇)၊ အဂႆလိပ္စာ ဌာန ဆုိင္ရာ စာဳကည့္တုိက္မႀႃး (၁၉၄၉ - ၅၁)၊ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ လက္ေထာက္ စာဳကည့္တုိက္မႀႃး (၁၉၅၁ - ၅၅)၊ အမဵႂိးသား စာဳကည့္တုိက္ အထူး အရာရႀိ (၁၉၅၅ - ၆၀)၊ ယဥ္ေကဵးမႁ ဗိမာန္ ႌၿန္ဳကားေရးမႀႃး (၁၉၆၉ - ၇၂)၊ ႌၿန္ဳကားေရးမႀႃးခဵႂပ္ (၁၉၇၂ - ၈၂)၊ တာဝန္မဵား ထမ္းေဆာင္ ခဲ့သည္။ ထုိႚဴပင္ ၁၉၅၂ မႀစ၍ ရာမ ခစ္ရစ္ရႀနာ မစ္ရႀင္ အဖၾဲႚ စာဳကည့္တုိက္ ေကာ္မတီဝင္၊ ၁၉၅၃ မႀ စ၍ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံ သုေတသန အသင္း အမႁေဆာင္၊ စာေပဗိမာန္ အႎုပညာ ဆုိင္ရာ စာေပဆု စိစစ္ ေ႟ၾးခဵယ္ေရး ေကာ္မတီ၊ အမဵႂိးသား စာေပဆု စိစစ္ ေ႟ၾးခဵယ္ေရး ေကာ္မတီဝင္ (၁၉၆၁ - ၈၅)၊ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံ သုေတသန အသင္း ဥကၠႉ (၁၉၇၇)၊ ရန္ကုန္ တကၠသုိလ္ စာဳကည့္တုိက္ ပညာ ဌာန အခဵိန္ပုိင္း ကထိက (၁၉၇၁ - ၈၆)၊ ဴမန္မာစာ အဖၾဲႚဝင္ (၁၉၈၅)၊ ပညာ တန္ေဆာင္ အုပ္ခဵႂပ္ေရး အဖၾဲႚဝင္ (၁၉၈၆)၊ စာေပ လုပ္သား အဖၾဲႚ ဒုဥကၺႉ (၁၉၈၈)၊ ပခုကၠႃ ဦးအုံးေဖ စာေပဆု စိစစ္ ေ႟ၾးခဵယ္ေရး အဖၾဲႚဝင္ (၁၉၉၃)၊ ႎုိင္ငံ သမုိင္း အဖၾဲႚ အခဵိန္ဴပည့္ အဖၾဲႚဝင္ စာေပဆု စိစစ္ ေ႟ၾးခဵယ္ေရး အဖၾဲႚဝင္ (၁၉၈၅)၊ ဴမန္မာ သမုိင္း အဖၾဲႚ အခဵိန္ဴပည့္ အဖၾဲႚဝင္ (၂၆ စက္တင္ဘာ ၁၉၉၁ မႀ ကၾယ္လၾန္သည္ အထိ) စသည့္ တာဝန္မဵား ကုိလည္း ေဆာင္႟ၾက္ ခဲ့သည္။ ဌာန ဆုိင္ရာ တာဝန္ မဵားဴဖင့္ အဂႆလန္၊ အေမရိကန္၊ ဂဵပန္၊ ႟ုရႀား၊ ဴပင္သစ္၊ ေနာ္ေဝ၊ အိႎၬိယ၊ တ႟ုတ္ ႎုိင္ငံမဵားသုိႚ သၾားေရာက္ ခဲ့သည္။
၁၉၃၇ ႓မိႂႚမ ေကဵာင္းထုတ္ ဝံသယုဝ မဂၢဇင္း၌ စာ စ ေရးသည္။ ေငၾတာရီ မဂၢဇင္း (အမႀတ္ ၁၊ ဇူလုိင္ ၁၉၆၀)တၾင္ 'တုိက္စုိး' ကေလာင္အမည္ကုိ စတင္ အသုံး ဴပႂသည္။ မင္းယုေဝႎႀင့္ တၾဲဖက္၍ ဴမန္မာစာ မိတ္ဖၾဲႚ (၁၉၆၅)ႎႀင့္ စာဆုိႎႀင့္ သုေတသီ (၁၉၆၇) တုိႚကုိ ေရးခဲ့သည္။ ထင္ရႀားေသာ စာအုပ္ မဵားမႀာ မင္းႎႀင့္ စာဆုိ (၁၉၇၀)၊ အမဵႂိးသား ပညာဝန္ ဦးဖုိးကဵား (၁၉၇၂)၊ မင္းတုန္းမင္း (၁၉၇၂၊ ၁၉၉၈)၊ ေမာ္ပီ ဆရာသိန္း (၁၉၇၄)၊ စာကုိး စကားကုိး (၁၉၇၄)၊ တုိက္စုိးစာ တုိနန္ႚနန္ႚ (၁၉၇၅)၊ ဗုဒၭဘာသာ အႎုပညာ နိဒၝန္း (၁၉၇၆) ႎႀင့္ မဂႆလာပၝ ဆရာမ (၁၉၉၆၊ ၁၉၉၈)၊ ေဇယဵ (၂၀၀၀) တုိႚ ဴဖစ္ဳကသည္။ 'မဂႆလာပၝ ဆရာမ' ဴဖင့္ အမဵႂိးသား စာေပဆု [ဘာသာဴပန္ ရသ] (၁၉၉၆)၊ 'ေဇယဵ' ဴဖင့္ အမဵႂိးသား စာေပဆု [စာပေဒသာ] (၂၀၀၀)၊ ပခုကၠႃ ဦးအုံးေဖ စာေပဆု [တသက္တာ စာေပဆု] (၁၉၉၉)၊ ဝိဇၦာ ပညာ ထူးခ႗န္ တံဆိပ္ [ပထမဆင့္] (၂၀၀၃)၊ ဴမန္မာ ႎုိင္ငံ စာေပႎႀင့္ စာနယ္ဇင္း အဖၾဲႚ၏ ဂုဏ္ဴပႂ တံဆိပ္ (၂၀၀၃) တုိႚကုိ ရရႀိ ခဲ့သည္။
၂၀၀၃ ခုႎႀစ္ ေမလ ၄ ရက္ တနဂႆေႎၾေနႚ ညေန ၅ နာရီတၾင္ ေတာင္ဥကၠလာပ ႓မိႂႚနယ္ ေနအိမ္၌ ကၾယ္လၾန္ ခဲ့သည္။
[စာႌၿန္း ။ ။
(၁) မလိခ။ ဴမန္မာ စာေပ အဘိဓာန္ (၃)။ စာ ၂၇ - ၂၉။
(၂) ဴမန္မာ ႎုိင္ငံ စာေပႎႀင့္ စာနယ္ဇင္း အဖၾဲႚ၊ စာေပဆုိင္ရာ ဘၾဲႚထူး ဂုဏ္ထူး ခဵီးဴမၟင့္ ခံရသူမဵား ခဵီးကဵႃး ဂုဏ္ဴပႂပၾဲ၊ စာေပ ပညာရႀင္မဵား အတၪႂပၯတၨိ (၁၇ ေမ ၂၀၀၃)။ စာ ၂၁ - ၂၃။
(၃) ၁၉၉၆ ခုႎႀစ္ အမဵႂိးသား စာေပဆု စိစစ္ ေ႟ၾးခဵယ္ေရး ေကာ္မတီ၏ အစီရင္ ခံစာႎႀင့္ ဆုရ သူမဵား၏ အတၪႂပၯတၨိ အကဵဥ္းခဵႂပ္။ စာ ၃၄ - ၃၅။
(၄) ရာဴပည့္ စာအုပ္ ၁၀၀ အႌၿန္း (၁၉၉၉)။ စာ ၉၅။
(၅) ဴမန္မာ သမုိင္း အဖၾဲႚ ေနာက္ခံ သမုိင္းႎႀင့္ အဖၾဲႚဝင္ မဵား၏ အတၪႂပၯတၨိ၊ ဴမန္မာ သမုိင္း အဖၾဲႚ ႎႀစ္ (၅၀) ဴပည့္ ေ႟ၿရတု အထိမ္းအမႀတ္ (ပ႒ကိမ္၊ ၂၀၀၄)။ စာ ၇၆ - ၇၇။
(၆) U Than Htut (Taik Soe) In Memoriam (First Published, 2005)။]