လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီး (၁၂၄၀ - ၁၃၀၁)

လယ္တီ ဆရာေတာ္ ဘုရား႒ကီး၏ တပည့္ရင္း ဴဖစ္သူ လယ္တီ ပၸိတ ဆရာ ဦးေမာင္႒ကီးမႀာ အထက္ ဴမန္မာဴပည္ မုံ႟ၾာ႓မိႂႚ ေတာင္ဘက္ ခုနစ္မုိင္ခန္ႚ ေဝးကၾာ၍ ေခဵာင္းဦး႓မိႂႚ အနီးတၾင္ တည္ရႀိေသာ ေညာင္ဴဖႃပင္႟ၾာ ဇာတိ ဴဖစ္သည္။ သကၠရာဇ္ ၁၂၄၀ ဴပည့္ႎႀစ္၊ တပုိႚတၾဲလဆန္း ၉ ရက္ေနႚတၾင္ ဖၾားဴမင္ခဲ့သည္။

အဖမႀာ လယ္ပုိင္ရႀင္ ဦးေရာက္ကေလး ဴဖစ္၍ အမိမႀာ မင္းတုန္းမင္း တရား႒ကီး၏ အပဵႂိေတာ္ စာေတာ္ဖတ္ ေဒၞထပ္႒ကီး ဴဖစ္ေလသည္။ လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီးကုိ ဖၾားဴမင္ ခဲ့စဥ္က ဦးေရာက္ကေလးမႀာ အသက္ ၆၀ အ႟ၾယ္၊ မိခင္ ေဒၞထပ္႒ကီးမႀာ ၄၂ ႎႀစ္ အ႟ၾယ္ ဴဖစ္၍ ထုိအမိ အဖ တုိႚ၏ တဦးတည္းေသာ သားပင္ ဴဖစ္ေပသည္။ လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီး၏ ငယ္မည္မႀာမူ 'ေမာင္သန္ႚစင္' ဴဖစ္ပၝ၏။

ေမာင္သန္ႚစင္ ၇ ႎႀစ္သား အ႟ၾယ္တၾင္ ေညာင္ဴဖႃပင္႟ၾာ မရမ္းပင္ေကဵာင္း ဘုန္းေတာ္႒ကီး ဦးသီရိ အထံေတာ္၌ စာေပအပ္ႎႀံ သင္ဳကား ေစ၍ ၉ ႎႀစ္သား အ႟ၾယ္တၾင္ ရႀင္သာမေဏ အဴဖစ္သုိႚ ေရာက္ခဲ့သည္။ ရႀင္ အမည္မႀာကား 'ရႀင္ပၸိစၤ' ဟူ ပၝ၏။

ရႀင္ဴပႂ႓ပီး၍ မဵားမဳကာ ဴမင့္မီပင္ မိခင္ ကၾယ္လၾန္ ေလေသာေဳကာင့္ လူဝတ္လဲကာ အသက္အ႟ၾယ္ အားဴဖင့္ ၇၀ ေကဵာ္႓ပီ ဴဖစ္ေသာ ဖခင္႒ကီးႎႀင့္ အတူ ေနထုိင္ ခဲ့ေလသည္။ သုိႚရာတၾင္ အခဵိန္ကုိ အလဟႍ မဴဖႂန္းတီးမူ၍ မရမ္းပင္ေကဵာင္း ဘုန္းေတာ္႒ကီးထံ ၌ပင္ သဒၬၝ၊ သ႓ဂိႂဟ္ အစ ရႀိသည္ တုိႚကုိ ဆက္လက္ သင္အံ ေနခဲ့သည္။ ေနာက္ ၁၃ ႎႀစ္သား အ႟ၾယ္သုိႚ ေရာက္လတ္ေသာ ဖခင္ အနိစၤ ေရာက္ဴပန္ ေလေသာေဳကာင့္ ေမာင္သန္ႚစင္မႀာ ေမၾးခဵင္း ေပၝက္ေဖာ္ မရႀိ၊ တေယာက္ ထီးတည္းသာ ကဵန္ရစ္ ခဲ့ရႀာသည္။

ဤသုိႚလ႖င္ 'လယ္တီပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီး' ဟု ေကဵာ္ေစာ ထင္ရႀားမည့္ ေမာင္သန္ႚစင္သည္ သာမေဏ ဝတ္လုိက္၊ လူထၾက္လုိက္ဴဖင့္ ရႀိေနခဲ့ရာမႀ အသက္ ၁၇ ႎႀစ္ ၁၈ ႎႀစ္ အ႟ၾယ္သုိႚ ေရာက္ေသာ အခၝ စတုတၪ အ႒ကိမ္ေဴမာက္ သာမေဏ ဝတ္႓ပီးလ႖င္ သကၠရာဇ္ ၁၂၅၈ ခုႎႀစ္၊ တေပၝင္းလ ဆန္း ၈ ရက္ေနႚတၾင္ မုံ႟ၾာ႓မိႂႚ လယ္တီ ဆရာေတာ္ ဘုရား႒ကီး ထံေတာ္သုိႚ ေရာက္ရႀိ သၾားေလသည္။

ထုိအခၝ လယ္တီ ဆရာေတာ္ ဘုရား႒ကီးက 'ရႀင္ပၸိစၤ' အား 'ရႀင္ပၸိတ' ဟု ဴပင္ဆင္ မႀည့္ေခၞေတာ္ မူ၍ ပိဋကတ္ အေဴခခံ ကဵမ္းဂန္ အရပ္ရပ္ကုိ ႎႀံႚႎႀံႚစပ္စပ္ သင္ဳကား ေပးေတာ္မူ ေပသည္။ ဉာဏ္ပညာ အရာ၌ ထက္ဴမက္ ထူးခ႗န္ လၾန္းလႀ သဴဖင့္လည္း လယ္တီ ဆရာေတာ္ ဘုရား႒ကီး ကုိယ္ေတာ္တုိင္က မဳကာခဏ ထုတ္ေဖာ္ ခဵီးကဵႃး ရေလသည္။ အသက္ ၂၀ ဴပည့္၍ သကၠရာဇ္ ၁၂၆၀ ဴပည့္ႎႀစ္၊ တေပၝင္း လဴပည့္ေကဵာ္ ၈ ရက္ေနႚတၾင္ ရဟန္း အဴဖစ္သိုႚ ေရာက္႓ပီး သည့္ေနာက္ မဵားမဳကာ ဴမင့္မီလည္း လယ္တီ တုိက္႒ကီး၌ပင္ စာခဵ ပုဂၢႂိလ္ အဴဖစ္ တုိးတက္ ေဴမၟာက္စားဴခင္း ခံရသည္။

ငယ္႟ၾယ္စဥ္ အခၝ ကာလကပင္ ေလာက နီတိခဵႂိး ဓမၳတိခဵႂိး မဵားကုိ ႒ကိႂးဳကား ႒ကိႂးဳကား ႒ကိႂးစား ေလ့လာခဲ့သူ ဴဖစ္သည့္ အေလဵာက္ လယ္တီ ဆရာေတာ္ ဘုရား႒ကီး၏ ကဗဵာမဵားကုိ ေလ့လာခၾင့္ ရေသာ အခၝ၌မူကား ဦးပၸိတသည္ ကဗဵာ အရာ၌ လၾန္စၾာမႀ က႗မ္းကဵင္ တတ္ေဴမာက္ဴခင္း ဴဖစ္သည့္ အားေလဵာ္စၾာ 'သဒၬၝ ပၸိတ' ဟု ေကဵာ္ေစာ လာဘိသည္။

'လယ္တီပၸိတ' ဟု တၾင္ရဴခင္း အေဳကာင္းမႀာ ဦးပၸိတသည္ ရဟန္း ၃ ဝၝ အရတၾင္ မႎၩေလး႓မိႂႚ မဟာ ဝိသုဒၭၝရာမ ဆရာေတာ္ ဘုရား႒ကီး အထံေတာ္၌ သကၠတ ဘာသာကုိ သင္ဳကား ဆည္းပူးသည္။ ထုိအခၝ ဦးပၸိတ၏ အရည္အခဵင္း ေကဵာ္ေစာ သတင္းကုိ သိႎႀင့္႓ပီး ဴဖစ္သည့္ အေလဵာက္ ဝိသုဒၭၝ႟ုံ ဆရာေတာ္ ဘုရား႒ကီးက ဦးပၸိတအား လယ္တီ ေကဵာင္းတုိက္မႀ လာသူ ဴဖစ္သည္က တေဳကာင္း၊ လယ္တီ ဆရာေတာ္ ဘုရား႒ကီး၏ တပည့္ရင္း ဴဖစ္သည္က တေဳကာင္း၊ ဤ အေဳကာင္း ႎႀစ္ရပ္ေဳကာင့္ 'ပၸိတ' ဟူေသာ ဘၾဲႚရင္းတၾင္ 'လယ္တီ' ကုိ ထပ္ဆင့္ လုိက္႓ပီးကာ 'လယ္တီ ပၸိတ' ဟု တၾင္ခဲ့ဴခင္း ဴဖစ္ေပသည္။

လယ္တီ ပၸိတသည္ ရဟန္း ၅ ဝၝ အရတၾင္ ပၝဠိ ပိဋကတ္ ဆုိင္ရာ တုိႚ၌ လည္းေကာင္း၊ သသႆက႟ုိက္ ဆုိင္ရာ တုိႚ၌ လည္းေကာင္း ရႀင္ လူ ပရိသတ္ အေပၝင္းက အံ့ဳသ ခဵီးမၾမ္း ရေလာက္ေအာင္ စုံစုံလင္လင္ပင္ သင္ဳကား တတ္ေဴမာက္႓ပီး ဴဖစ္သည့္ အေလဵာက္ ပစၤယ မဥၤရီ၊ ဝီထိမဥၤိရီ၊ ပရမတၪ သံခိပ္ဋီကာ၊ ပၝဠိ အဘိဓာတ္ စေသာ ကဵမ္းမဵားကုိ စတင္ ေရးသား ေလေတာ့သည္။

အသက္ ၃၀ အ႟ၾယ္ ရဟန္း ၉ ဝၝအရ သကၠရာဇ္ ၁၂၇၀ ဴပည့္ႎႀစ္ (အဂႆလိပ္ သကၠရာဇ္ ၁၉၀၈ ခုႎႀစ္) အတၾင္း လယ္တီ ပၸိတသည္ လူထၾက္ လုိက္ေလသည္။ သုိႚေသာ္ ငယ္မည္ 'ေမာင္သန္ႚစင္' ဟု မတၾင္။ 'ေမာင္႒ကီး' ဟူ၍သာ တၾင္ေလသည္။ ေနာက္မဵား မဳကာမီပင္လည္း ေမာင္႒ကီးသည္ ပဵဥ္းမနား႓မိႂႚ ဦးေအာင္ဒၾန္း - ေဒၞ႓ငိမ္း တုိႚ၏ သမီး မမ႒ကီး ဆုိသူႎႀင့္ အိမ္ေထာင္ ဴပႂခဲ့ရာ သားသမီး ေလးေသာက္ ထၾန္းကား ခဲ့ေလသည္။ သားအ႒ကီး ေမာင္တင္ဦး၊ သားအလတ္ ႎႀစ္ေယာက္ႎႀင့္ အငယ္ဆုံး သမီးကေလး တေယာက္ ဴဖစ္ပၝ၏။ သားအလတ္ ႎႀစ္ေယာက္မႀာ ေဒၞမမ႒ကီး အလဵင္ ဆုံးပၝး ဳကသဴဖင့္ ေဒၞမမ႒ကီး ကၾယ္လၾန္ ႓ပီးသည့္ေနာက္ သုံးႎႀစ္ခန္ႚ အဳကာတၾင္ လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီးသည္ ေဒၞေအးႎႀင့္ ေနာက္ထပ္ အိမ္ေထာင္ ဴပႂေသာ အခၝ သားအ႒ကီး ေမာင္တင္ဦးႎႀင့္ သမီး အေထၾးဆုံး ကေလးသာ ကဵန္ရစ္ ခဲ့ေပသည္။ ေဒၞေအး ႎႀင့္လည္း မတင္ဦး ဆုိသူ သမီး တေယာက္ ထၾန္းကား ဴပန္ေသးသည္။

လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီးသည္ ပဵဥ္းမနား ႓မိႂႚတၾင္ ၃ ႎႀစ္ခန္ႚ၊ မႎၩေလး ႓မိႂႚတၾင္ တစ္ႎႀစ္ခန္ႚ ေန႓ပီး ဴမန္မာ သကၠရာဇ္ ၁၂၇၃ ခုႎႀစ္ (အဂႆလိပ္ သကၠရာဇ္ ၁၉၁၁ ခုႎႀစ္) တၾင္ ဴမန္မာ့အလင္း ဦးေ႟ၿဳကႃးက ေခၞလာ သဴဖင့္ ဴမန္မာ့ အလင္း မဂၢဇင္းတၾင္ အယ္ဒီတာ လုပ္ရသည္။ ဴမန္မာ့ အလင္း မဂၢဇင္း အေဳကာင္းႎႀင့္ ပတ္သက္၍လည္း အလဵဥ္းသင့္ သဴဖင့္ ဆုိရေသာ္ "ထုိမဂၢဇင္းမႀာ ကမာၲစစ္ မဴဖစ္မီက ထုတ္ေဝေသာ မဂၢဇင္း ဴဖစ္ေသာေဳကာင့္ ဴမန္မာဴပည္တၾင္ လက္ဦးဆုံး ထုတ္ေဝေသာ မဂၢဇင္းဟု ဆုိရေပမည္။ ထုိမဂၢဇင္း အလဵင္က ဴမန္မာ မဂၢဇင္း ထၾက္ေပၞ ဖူးသည္ဟု မဳကားရေခဵ။" ဴမန္မာ စာေပကုိ အ႓မဲတမ္း လုိက္စား စုေဆာင္း ေနသူ တဦး ဴဖစ္သည့္ 'ေငၾဥေဒၝင္း' အမည္ခံ စာေပဗိမာန္ ဦး႒ကီးေမာင္၏ အလုိအရေသာ္ "၁၉၁၂ ခုႎႀစ္၊ (ဴမန္မာ သကၠရာဇ္ ၁၂၇၄ ခုႎႀစ္) ဇၾန္လတၾင္ ဘားလမ္း၊ အမႀတ္ ၅၁၊ 'ေ႟ၿဳကႃး ကုမၯဏီ' ပုိင္ရႀင္ ဦးေ႟ၿဳကႃးက ဴမန္မာ့ အလင္း မဂၢဇင္းကုိ စတင္ ထုတ္ေဝ ေလသည္။" အထက္တၾင္ ဆုိခဲ့႓ပီးသည့္ အတုိင္း လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီးသည္ အသက္ ၃၀ အ႟ၾယ္ ရဟန္း ေဘာင္မႀ ထၾက္၍ ပဵဥ္းမနားတၾင္ ၃ ႎႀစ္ခန္ႚ၊ မႎၩေလးတၾင္ တႎႀစ္ခန္ႚ ေန႓ပီးမႀ ဦးေ႟ၿဳကႃး ေခၞလာ၍ ဴမန္မာ့ အလင္း မဂၢဇင္းတၾင္ အယ္ဒီတာ လုပ္ရသည္ ဆုိေသာ စကားႎႀင့္ ဦးေ႟ၿဳကႃးက ဴမန္မာ့ အလင္း မဂၢဇင္းကုိ စတင္ ထုတ္ေဝသည္ ဆုိေသာ စကား ႎႀစ္ရပ္ကုိ ဆက္စပ္ ဳကည့္ဴပန္ေသာ္ သကၠရာဇ္ခဵင္း ကုိက္ညီ၍ ေနသည္ ကုိလည္း ေတၾႚရသည္။ သုိႚဴဖစ္ရာ သကၠရာဇ္ ၁၂၇၄ ခုႎႀစ္ (အဂႆလိပ္ သကၠရာဇ္ ၁၉၁၂ ခုႎႀစ္) တၾင္ ဴမန္မာ မဂၢဇင္း ေလာက၌ ပထမဦးဆုံး မဂၢဇင္းဟု ဆုိအပ္ေသာ ဴမန္မာ့ အလင္း မဂၢဇင္းကုိ စတင္ ထုတ္ေဝ၍၊ ဴမန္မာ မဂၢဇင္း ေလာကတၾင္ ပထမဦးဆုံး အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ဴဖင့္လည္း လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီးက ေဆာင္႟ၾက္ ခဲ့ရေဳကာင္းႎႀင့္ ဆုိႎုိင္သည္။

ဴမန္မာ့ အလင္း မဂၢဇင္းတၾင္ အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ဴဖင့္ ထမး္႟ၾက္စဥ္ ဴမန္မာ စာေပႎႀင့္ ပတ္သက္သမ႖ တုိႚကုိ လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီးက တာဝန္ယူ ေရးသား ရေပသည္။ ထုိႚအဴပင္ 'ေမာင္ေသာက အိပ္မက္ခန္း' ကုိလည္း စတင္ ေရးသား ေပေသးသည္။ လူ႒ကိႂက္ အလၾန္မဵားေသာ ဟူ၏။ ထုိမႀ တပၝး သကုၸလ ဝတၪႂႎႀင့္ ခင္ဴမင့္႒ကီး ဝတၪႂ တုိႚကုိပၝ ဴမန္မာ့ အလင္း မဂၢဇင္း၌ ဆက္လက္ ေရးသား ထည့္သၾင္းေဳကာင္း၊ ဤမ႖သာမက အဂႆလိပ္ ဴပဇာတ္ေရး ဆရာ႒ကီး 'ရႀိတ္စပီးယား' ၏ စကားေဴပဴပန္ ဝတၪႂမဵား ကုိပင္ ဦးေ႟ၿဳကႃးက အဂႆလိပ္ ဘာသာမႀ ဴမန္မာ ဘာသာသုိႚ ဴပန္ဆုိ ဖတ္ဳကား ဴပသည္ကုိ လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီးက ဖၾဲႚႎၾဲႚ ေရးသား ထည့္သၾင္းေဳကာင္းဴဖင့္ သိရသည္။

ပထမ ကမာၲစစ္႒ကီး အတၾင္း 'ဴမန္မာ့ အလင္း မဂၢဇင္း' မႀာ လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီးႎႀင့္ ဦးေ႟ၿဳကႃး တုိႚ၏ ႒ကိႂးပမ္းမႁေဳကာင့္ လည္းေကာင္း၊ စစ္ေဳကးနန္း၊ စစ္သတင္း တုိႚေဳကင့္ လည္းေကာင္း အေရာင္းရ တၾင္ကဵယ္ လာကာ ေစာင္ေရမဵား တုိးတက္ လာသည္မ႖ မက လစဥ္ ထုတ္မႀ ၁၅ ရက္ တ႒ကိမ္ ထုတ္ရသည္ အထိ၊ ထုိမႀ တဖန္ ၁၅ ရက္ တ႒ကိမ္ ထုတ္မႀ ေနႚစဥ္ ထုတ္ဴပန္ရကာ အမည္ ကုိလည္း 'ဴမန္မာ့ အလင္း သတင္းစာ' ဟု ေဴပာင္းရသည္ အထိ လူ႒ကိႂက္မဵား၍ လာခဲ့သည္။

သုိႚရာတၾင္ ထုိပထမ ကမာၲစစ္႒ကီး ႓ပီးဆုံးခၝနီး ဂဵာမန္တုိႚ ဘက္သုိႚ အသားေပး ေရးသားဴခင္း၊ ဂဵာမန္ စစ္ေအာင္ႎုိင္မႁ တုိႚကုိ အ႒ကီးအကဵယ္ ထည့္သၾင္းဴခင္း တုိႚေဳကာင့္ 'ဴမန္မာ့ အလင္း သတင္းစာ' ေခၞ ေရႀးယခင္ 'ဴမန္မာ့ အလင္း မဂၢဇင္း' သည္ ႓ဗိတိသ႖ အစုိးရ တုိႚ၏ အ႓ငိႂအဴငင္ကုိ အထူးခံရကာ ေနာက္ဆုံး၌ ဆက္လက္ ထုတ္ေဝဴခင္း မဴပႂရ ေတာ့ဘဲ ပိတ္ထား ရသည့္ အထိပင္ ဴဖစ္သၾားသည္။ ထုိအခၝ လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီးသည္ 'ပညာ့လင္း မဂၢဇင္း' သုိႚ ကူးေဴပာင္း ဝင္ေရာက္ကာ ဆရာ ပီမုိးနင္းႎႀင့္ အတူ လုပ္ကုိင္ ဴပန္ေလသည္။ ပညာ့ အလင္း မဂၢဇင္းတၾင္ လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီးသည္ သခင္ဴမင့္႒ကီး၊ တင္တင္ဴမ စေသာ ဝတၪႂ႒ကီးမဵား ကုိလည္း ဆင္၍ ေရး၏။ ဴမန္မာ့ စာေပ သမုိင္းတၾင္ ရာဇဝင္ ဝတၪႂ႒ကီးမဵား အနက္ ပထမဆုံး ဴဖစ္ေသာ 'နတ္ရႀင္ေနာင္ ရာဇဝင္ ဝတၪႂ' ကုိလည္း ထၾင္၍ ေရး၏။ ဴမန္မာ့ အလင္း မဂၢဇင္းတၾင္ ေရးလက္စ ဴဖစ္ေသာ 'ေမာင္ေသာက အိပ္မက္ခန္း' ကုိလည္း 'ေနတာရီ ဝတၪႂ' ဟူေသာ အမည္ဴဖင့္ ဆက္၍ ေရး၏။ လူတုိႚ လုိက္နာ ကဵင့္ေဆာင္ရန္ လမ္းႌၿန္ ေဆာင္းပၝးမဵား ဴဖစ္ေသာ 'နိတိမဥၤရီခန္း' ကုိလည္း စ၍ ေရး၏။ 'သန္းသန္းဝတၪႂ' ကဲ့သုိႚေသာ ဝတၪႂတုိ ကေလးမဵား ကုိလည္း အမဵားအဴပားပင္ ဖၾဲႚ၍ ေရး၏။ ထုိဝတၪႂမဵား အနက္ 'အလင္းႎႀင့္ အေမႀာင္' ဟူေသာ ဝတၪႂတုိ ကေလးကုိ ႟ုပ္ရႀင္ ေလာကတၾင္ အစ အဦးဆုံးပင္ ထင္ေပၞ ေကဵာ္ဳကား ခဲ့ေပေသာ ဦးအုန္းေမာင္၏ လက္ထက္က ပညာ့ အလင္း မဂၢဇင္း၏ အုပ္ခဵႂပ္မႁ မန္ေနဂဵာလည္း ဴဖစ္၍ ႟ုပ္ရႀင္ ဒၝ႟ုိက္တာလည္း ဴဖစ္ေပေသာ 'ဒၝ႟ုိက္တာ တုတ္႒ကီး' က 'ခဵစ္အာ႟ုံ' ဟူေသာ အမည္ဴဖင့္ ႟ုပ္ရႀင္ ႟ုိက္ကူးေဳကာင္း ႎႀင့္လည္း အမႀတ္အသား ရႀိေပသည္။

လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီးသည္ ပညာ့ အလင္း မဂၢဇင္း၌ စာေပ့ အကဵႂိးကုိ ထုိကဲ့သုိႚ သည္ပုိး ေဆာင္႟ၾက္ ေနစဥ္ အတၾင္း တုိက္အုပ္ ဦးတင္တၾင္ အမႁ ဴဖစ္လာ ေသာေဳကာင့္ စိတ္ပဵက္ လက္ပဵက္ႎႀင့္ အထက္အညာ မုံ႟ၾာသုိႚ ဴပန္သၾားသည္။ ေနာက္ အဂႆလိပ္ သကၠရာဇ္ ၁၉၂၃ ခုႎႀစ္ (ဴမန္မာ သကၠရာဇ္ ၁၂၈၅ ခုႎႀစ္တၾင္) 'ဒဂုန္ မဂၢဇင္း' က ေခၞယူ သဴဖင့္ ထုိႎႀစ္မႀ အစဴပႂ၍ ဒဂုန္ မဂၢဇင္းကုိ အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ အုပ္ခဵႂပ္ ဦးစီး ရေလသည္။

ဒဂုန္ မဂၢဇင္းတၾင္ ၉ ႎႀစ္ ေကဵာ္ေကဵာ္ ၁၀ ႎႀစ္ နီးပၝးမ႖ ဦးစီး အယ္ဒီတာ အဴဖစ္ လုပ္ကုိင္ ေနစဥ္ အတၾင္း 'လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီး' ဟူေသာ အမည္ရင္းဴဖင့္ လည္းေကာင္း၊ 'မႎၩေလး ေမာင္ခင္ေမာင္' ၊ 'ယုဝတီ ခင္တုတ္' စေသာ အမည္ဝႀက္မဵားဴဖင့္ လည္းေကာင္း ဝတၪႂ ေဆာင္းပၝး အမဵားကုိ ေရးသား ခဲ့ေပသည္။ ထုိႚအဴပင္ ပၝဠိ ဘာသာဴပန္မဵား၊ ဗုဒၭဘာသာ ကဵမ္းစာမဵား၊ ရာဇဝင္ ဝတၪႂမဵား၊ ကဗဵာမဵား ကုိလည္း မနား မေနပင္ ေရးသား ခဲ့ေပ၏။ ရာဇဝင္ ဝတၪႂမဵားႎႀင့္ ရႀစ္လုံးဖၾဲႚ ကဗဵာမဵားကုိ စတင္ ေရးသား ခဲ့သူမႀာလည္း လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီးဟု အမဵားက အသိအမႀတ္ ဴပႂဳကရ ကုန္သည္။ သုိႚႎႀင့္ ပၝဠိ၊ ဴမန္မာ ႎႀစ္ဘာသာ တတ္က႗မ္းေသာ ကဵမ္းဴပႂ ပုဂၢႂိလ္ေကဵာ္ ဴမန္မာ့ စာဆုိေတာ္႒ကီး တဦး ဴဖစ္သည့္ အားေလဵာ္စၾာ ဂုဏ္ထူးေဆာင္' "မဟာဝိဇၦာ" ဘၾဲႚထူးဴဖင့္ အဂႆလိပ္ အစုိးရ၏ ခဵီးကဵႃး ေဴမၟာက္စားဴခင္း ခံရ ေပေသးသည္။

ေလာကီ၊ ေလာကုတၨရာ ႎႀစ္ဴဖာေသာ အကဵႂိးကုိ ေရႀး႟ႁ၍ ကဵမ္းဴပႂရေပၝင္း မဵားလၾန္း လာရကား အသက္ ၅၅ ႎႀစ္ခန္ႚ အ႟ၾယ္တၾင္ အမူးေရာဂၝ စၾဲကပ္လာရကာ ေနာက္ဆုံး၌ မတတ္သာ ေတာ့သဴဖင့္ အဂႆလိပ္ သကၠရာဇ္ ၁၉၃၃ ခုႎႀစ္ (ဴမန္မာ သကၠရာဇ္ ၁၂၉၄ ခုႎႀစ္၊ နတ္ေတာ္လ) တၾင္ မုံ႟ၾာ႓မိႂႚသုိႚ တဖန္ ဴပန္လည္ ေဴပာင္းေ႟ၿႚ ေနထုိင္ ရေတာ့သည္။

ဤသုိႚအားဴဖင့္ မုံ႟ၾာ႓မိႂႚ တၾင္ပင္ ဆက္လက္ ေနထုိင္ ခဲ့ရာမႀ အသက္ ၆၁ ႎႀစ္ အ႟ၾယ္၊ သကၠရာဇ္ ၁၃၀၁ ခုႎႀစ္၊ ကဆုန္လဆန္း ၄ ရက္ (အဂႆလိပ္ သကၠရာဇ္ ၁၉၃၉ ခုႎႀစ္၊ ဧ႓ပီလ ၂၁ ရက္) ေသာဳကာေနႚ နံနက္ ၆ နာရီ အခဵိန္ဝယ္ ဘဝ တပၝးသုိႚ ေဴပာင္းသၾား ကၾယ္လၾန္ ရႀာေခဵသည္။ ဤသည္ကုိ ရည္၍ ဆရာ ဦးေမာင္႒ကီး၏ တပည့္ရင္း ဴဖစ္သူ လယ္တီ ဦးေကာဝိဒက ရတုပုိဒ္စုံ ေရးသား ခဲ့ရာ၌ -

"... ပညာမီးဆီ၊ တုမမႀီသည္၊ (လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီး)၊ ဂုဏ္ယူခဵီးလဵက္၊ သီးဴခား ရစ္ေခၾ၊ ဘၾဲႚအမ္ ေအတည့္။ ဆယ္ေထၾေဴမၟာက္လီ၊ တစ္ကုိမႀီသား၊ သက္ဇီဝိတ၊ ခဵိန္ကာလတၾင္၊ သုံးရာက ေပၞ၊ တစ္ အေကဵာ္ဝယ္၊ ေလေဆာ္ပင့္ေခဵ၊ ကဆုန္ေႎၾဟု၊ ဆန္းေလ ေလးရက္၊ နာရီစက္ကား၊ နံနက္ဴပည့္ညီ၊ ေဴခာက္နာရီဝယ္၊ ယာယီေဴဖာင့္တန္း၊ ဆုံးတုိင္ထန္းသည္၊ ၊ ဂဏန္းေရး၍ မခဵ႓ပီ။ ။"

ဟု အတိအကဵပင္ ေဖာ္ဴပ ထားေပသည္။ လယ္တီ ပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီး၏ ႟ုပ္ကလာပ္ ကုိမူကား ထုိလ ၁၀ ရက္ေနႚတၾင္မႀ ဖုတ္ဳကည္း သ႓ဂိႂဟ္ဳက ကုန္၏။

လယ္တီ ပၸိတ ေရးသား ဴပႂစုခဲ့သည့္ ကဵမ္းေပၝင္းကား ၄၀၀ နီးပၝမ႖ ရႀိေပ၏။ အခဵႂိႚအဝက္မ႖ ကုိသာ ေဖာ္ဴပရသည္ ရႀိေသာ္၊ ယမုိက္ အေဴဖကဵမ္း၊ ပရမတၪ သံခိပ္ ဋီကာကဵမ္း၊ ပၝဠိ အဘိဓာန္၊ ဝီထိမဥၤရီ၊ ပစၤယမဥၤရီ၊ သဒၬမဥၤရီ စေသာ ပိဋကတ္ ဆုိင္ရာ ကဵမ္းဂန္မဵား၊ နီတိမာလာ၊ နီတိမဥၤရီ၊ သူရႍတီနီတိ၊ စာဏကဵနီတိ စေသာ နီတိကဵမ္းမဵား၊ ေဝႍႎၩရာဂီတိ၊ စာဏကဵနီတိ စေသာ နီတိကဵမ္းမဵား၊ ေဝႍႎၩရာဂီတိ၊ ဘဂဝၝဂီတိ စေသာ ဂီတိ (ပၝဠိ ကဗဵာ) ကဵမ္းမဵား၊ ေသာတမာလာ၊ ေဒသနာ မဥၤရီ သာဓုသုႎၬရီ စေသာ တရား စာအုပ္မဵား၊ ခင္ဴမင့္႒ကီး၊ တင္တင္ဴမ၊ သန္းသန္း၊ ေ႟ၿဴပည္႒ကီး စေသာ ဝတၪႂမဵား၊ နတ္ရႀင္ေနာင္ ဝတၪႂ၊ ဗညားႎၾဲႚ ဝတၪႂ၊ တပင္ေ႟ၿထီး ဝတၪႂ စေသာ ရာဇဝင္ ဝတၪႂ႒ကီးမဵား၊ ဓမၳစဳကာ အေမး အေဴဖ၊ ပႉာန္း အေမး အေဴဖ၊ အနတၨစကၡႂ စေသာ စာအုပ္မဵား၊ ေထရာဘာသာဴပန္၊ ေထရီဘာသာဴပန္ စေသာ ဘာသာဴပန္ စာအုပ္မဵား ဴဖစ္သတည္း။ ။

[ကဵမ္းကုိး။ ။

(၁) ဴမဝတီမဂၢဇင္း၊ အတၾဲ ၅၊ အမႀတ္ ၂ လာ ဒဂုန္ဦးထၾန္းဴမင့္၏ 'လယ္တီပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီး' အတၪႂပၯတၨိ။

(၂) ဴမဝတီမဂၢဇင္း၊ အတၾဲ ၄၊ အမႀတ္ ၈ လာ 'ရေဝ စုိးမင္း' ၏ 'ေတာခုိေနေသာ စာႌၾန္ႚမဵား' ေဆာင္းပၝး။

(၃) ဴမဝတီ မဂၢဇင္း၊ အတၾဲ ၄၊ အမႀတ္ ၁၀ လာ ေမာင္ဳကည္ရႀင္၏ 'ေတာခုိေနေသာ စာႌၾန္ႚမဵား' ေဆာင္းပၝး။

(၄) ဴမဝတီ မဂၢဇင္း၊ အတၾဲ ၂ ၊ အမႀတ္ ၂ ႎႀင့္ ၃ လာ 'ေငၾဥေဒၝင္း' ၏ 'ဴမန္မာ မဂၢဇင္း သမုိင္း'။

(၅) သိပၯံေမာင္ဝ၏ 'ေခတ္စမ္း ရာဇဝင္ေရးမဵား' လာ 'လယ္တီ ပၸိတ ဆရာဦးေမာင္႒ကီး'၊ မဵက္ႎႀာ ၅၂ မႀ ၆၉ အထိ။

(၆) ႒ကီးပၾားေရး မဂၢဇင္း၊ အတၾဲ ၃၊ အမႀတ္ ၃ လာ 'ဴမန္မာ သတင္းစာ ဆရာမဵား အဖဲၾႚ' မႀ ထုတ္ေဝသည့္ 'ဝမ္းနည္းေဳကာင္း စာတမ္း'။

(၇) ၁၉၅၆ ခုႎႀစ္၊ ႎုိဝင္ဘာလ ၁၈ ရက္ေနႚထုတ္ ၁၀ ႎႀစ္ေဴမာက္ 'သမာဓိ သတင္းစာ'။ ။]

လယ္တီပၸိတ ဦးေမာင္႒ကီး ေရးသား ဴပႂစုခဲ့ေသာ စာအုပ္မဵား

၁။ ကဗဵာ့မဥၦရီ - ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္

၂။ ကုန္းေဘာင္ေခတ္ သုတရတနာ ေခၞဆုိထုိက္ေသာ ေရႀးေဟာင္း ကဗဵာေပၝင္းခဵႂပ္ - ၁၉၆၂ ခုႎႀစ္

၃။ ခင္ဴမင့္႒ကီး (ငၝတၾဲ) - ၁၉၆၁ ခုႎႀစ္

၄။ စာဏကဵနီတိကဵမ္း - ၁၂၉၀ ဴပည့္ႎႀစ္

၅။ စာဏကဵ လမ္းႌၿန္ဖတ္စာ

၆။ တပင္ေ႟ၿထီး ဝတၪႂေတာ္႒ကီး (၄ တၾဲ) - ၁၉၅၈ ခုႎႀစ္

၇။ တင္တင္ဴမ (၃ တၾဲ) -

၈။ ေထရာဘာသာဴပန္ - ၁၂၈၉ ခုႎႀစ္

၉။ ေထရီဘာသာဴပန္

၁၀။ ေထရီဂၝထာ (ဴမန္မာ) - ၁၂၆၉ ခုႎႀစ္

၁၁။ ေဒသနာမဥၦရီကဵမ္း ယပ္လႀဲတရားစာ - ၁၂၆၉ ခုႎႀစ္

၁၂။ ဓမၳကထိကစကၡႂ ေခၞထုိက္သည့္ ေဒသနာ မဥၦရီကဵမ္း -

၁၃။ ဓမၳစဳက အေမးအေဴဖ - ၁၉၆၈ ခုႎႀစ္

၁၄။ ဓမၳဝိနယဴပန္တမ္း

၁၅။ နီတိမာလာကဵမ္း - ၁၉၂၀ ဴပည့္ႎႀစ္

၁၆။ နီတိမဥၦရီကဵမ္း - ၁၉၂၀ ဴပည့္ႎႀစ္

၁၇။ နတ္ရႀင္ေနာင္ -

၁၈။ ပႉာန္းအေမးအေဴဖ - ၁၉၆၃ ခုႎႀစ္

၁၉။ ပရမတၪသံခိပ္ကဵမ္း - ၁၂၉၉ ခုႎႀစ္

၂၀။ ပၝဠိစကားသင္စာအုပ္

၂၁။ ပၝဠိအဘိဓာန္ခဵႂပ္

၂၂။ ပန္ထၾာမင္းသမီး

၂၃။ ဗညားႎၾဲႚ

၂၄။ ဘဂဝၝဂီတကဵမ္း

၂၅။ မဟာသတိပႉာန္သုတ္ အေမး အေဴဖ

၂၆။ ေမာင္ေသာက အိပ္မက္ဆန္း

၂၇။ မန္လည္ မဟာေထ႟ုပၯတၨိကထာ

၂၈။ မႁိင္းေဝေဝ

၂၉။ ယမုိက္အေဴဖကဵမ္း - ၁၉၅၄ ခုႎႀစ္

၃၀။ ေ႟ၿဴပည္႒ကီး

၃၁။ ဝိမာနဝတၪႂ၊ (ဴမန္မာ) - ၁၂၉၀ ဴပည့္ႎႀစ္

၃၂။ ေဝႍႎၩရာဂီတိကဵမ္း

၃၃။ ေဝႍႎၩရာေဟာစာ

၃၄။ သကုၸလ

၃၅။ သာဓုသုႎၬရီကဵမ္း (၆တၾဲ)

၃၆။ သာဓုသုႎၬရီ ယပ္လႀဲတရားစာ ေပၝင္းခဵႂပ္ (၁၀ တၾဲ) - ၁၉၇၆ ခုႎႀစ္

၃၇။ သာသနာ့သမၯတၨိဒီပနီ - ၁၉၅၃ ခုႎႀစ္

၃၈။ သီရိဓမၳအသ႖င္ မဟာဝိသုႎၭရာမိက - ၁၂၆၉ ခုႎႀစ္

၃၉။ သူရႍတီနီတိကဵမ္း - ၁၂၈၆ ခုႎႀစ္

၄၀။ ေသာတမာလာကဵမ္း (၅ တၾဲ) -

၄၁။ ေသာတမာလာ ယပ္လႀဲတရားစာ - ၁၂၈၆ ခုႎႀစ္

၄၂။ သန္းသန္းဝတၪႂ (၄ တၾဲ) - ၁၉၂၉ ခုႎႀစ္

၄၃။ သမၳာဒိႉိဒီပနီ - ၁၉၅၂ ခုႎႀစ္

၄၄။ အနတၨလကၡဏသုတ္ အေမး အေဴဖ

၄၅။ ဥေရာပ ဗုဒၭဘာသာ အလင္းဴပ